• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.6°C / 12.3°C
    3 BF
    81%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.9°C / 11.2°C
    2 BF
    68%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 13.3°C
    4 BF
    78%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 5.9°C / 8.3°C
    1 BF
    60%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 10.7°C
    3 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.0°C / 9.3°C
    1 BF
    80%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 3.4°C / 5.6°C
    2 BF
    81%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    2 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.2°C / 14.1°C
    2 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.3°C
    1 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 12.2°C / 15.4°C
    3 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.5°C / 13.5°C
    5 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.3°C / 14.3°C
    3 BF
    73%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 8.4°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.8°C / 10.1°C
    2 BF
    81%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    1 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 12.1°C
    0 BF
    80%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.7°C / 11.2°C
    1 BF
    73%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 5.4°C
    1 BF
    89%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αμφιβολίες ενός ορθολογιστή

  • A-
  • A+

Περνώντας από έναν εφηβικό ιδεαλισμό στον ιστορικό υλισμό και μετά σε μια θέση που θα μπορούσα να χαρακτηρίσω εμπειρικό υλισμό, έμεινα πιστός σε ορισμένες σταθερές: άρνηση κάθε υπέρβασης, άρνηση κάθε ασκητισμού, περιορισμό της συνείδησης στα όρια της εμπειρίας, προσκόλληση σε μια ηθική που δεν εκμηδενίζει την ωφέλεια και την ευχαρίστηση κ.λπ.

Είναι γνωστό ότι μπορούμε να γίνουμε φανατικοί ακόμη κι ενός ορθολογισμού: δεν θα ορκιζόμουν ότι υπήρξα πάντα άτρωτος ενός τέτοιου ορθολογισμού. Πέρα από κάθε φανατισμό, δεν έχω καμία διάθεση να αρνηθώ την αγάπη μου για τον ορθολογισμό. Γίνομαι όμως όλο και πιο ευαίσθητος σε ορισμένα του όρια.

Νιώθω μια αποστροφή για τον ορθολογισμό διαφωτιστικού τύπου γιατί συνυπάρχει με τον αστικό εγωισμό, γιατί αποθηκεύει τη λογική προς μια élite μακριά από τις μάζες, που αντίθετα βρίσκεται βυθισμένη στο σκοτάδι∙ και η élite υποχωρεί εύκολα στον πειρασμό να θεωρεί τις μάζες εργαλείο που δεν μπορεί να διαμορφώσει μια συνείδηση.

Ο μαρξιστικός ορθολογισμός είναι ένα τελείως διαφορετικό πράγμα∙ όμως πιστεύω ότι δεν έχει ξεπεράσει τα όρια του διαφωτιστικού ορθολογισμού. Στο κέντρο της προσέγγισής του θέτει το πέρασμα από ένα οικονομικο-κοινωνικό σύστημα σε ένα άλλο, την απάλειψη των τάξεων και την οργάνωση μιας κοινωνίας χωρίς την ύπαρξη ηγεμονικής τάξης. Αλλά η οικονομική και πολιτική οργάνωση της νέας κοινωνίας υπερβαίνει κατά πολύ την ηθικο-κοινωνική μορφή.

Ομως η κοινωνία δεν μπορεί να απελευθερωθεί από τον εγωισμό αν ο σοσιαλισμός δεν καταφέρει να έχει μια ηθικο-κοινωνική ώθηση: η εκπαίδευση που περιέχει μόνο ιστορικές αναφορές, οικονομικές γνώσεις, πολιτικές θεωρίες, κινδυνεύει να παράξει σκληρούς γραφειοκράτες και να καταλήξει στο να εδραιωθεί μια νέα ηγεμονική élite, που θα βάλει φρένο στην ανάπτυξη του σοσιαλισμού ή θα τον παραμορφώσει.

Μια υγιής σοσιαλιστική κοινωνία, που οδεύει προς έναν όλο και πιο ανθρώπινο σοσιαλισμό, προς μια δημοκρατία όλο και πιο διευρυμένη, είναι απαράδεκτη χωρίς οι συνειδήσεις των ανθρώπων να έχουν κατακτήσει μια νέα κοινωνική ηθική, όπου η αλληλεγγύη και η αγάπη προς τον Αλλο να είναι μια σημαντική στιγμή.

*Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κράτος και επανάσταση - Η πάλη για τη δημοκρατία σήμερα
Το μονοήμερο συζητήσεων που οργανώνει το ΣΕΚ την Κυριακή 6 Νοέμβρη στη Νομική Σχολή Αθήνας ανοίγει καίρια ζητήματα: την πολιτική κρίση που είναι κρίση συστημική, τον μαρξισμό και το κράτος, για τον Λένιν και...
Κράτος και επανάσταση - Η πάλη για τη δημοκρατία σήμερα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Γκορμπατσόφ και η κατάρρευση του «υπαρκτού»
Ο θάνατος του Μιχ. Γορμπατσόφ αναπόφευκτα φέρνει στο προσκήνιο τις βαθύτερες αιτίες των αδιεξόδων του «υπαρκτού» στην ΕΣΣΔ και κυρίως τις ιστορικές του ευθύνες για την αποτυχία του εγχειρήματος «αναζωογόνησης»...
Ο Γκορμπατσόφ και η κατάρρευση του «υπαρκτού»
ΑΠΟΨΕΙΣ
3 του Σεπτέμβρη 1974. Τότε και τώρα
Σίγουρα οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες τού τότε είναι τελείως διαφορετικές τού σήμερα. Ομως, και τώρα υπάρχει η κοινωνική αναγκαιότητα να προχωρήσουμε μπροστά και να αντιμετωπίσουμε τα σύγχρονα...
3 του Σεπτέμβρη 1974. Τότε και τώρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προσκλητήριο Αλλαγής
H πρόσφατη κοινοβουλευτική συζήτηση στη Βουλή για την αμυντική συμφωνία της Ελλάδας με τις ΗΠΑ επανέφερε στον πυρήνα της πολιτικής αντιπαράθεσης την εμβληματική προσωπικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου.
Προσκλητήριο Αλλαγής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πρόσωπα και ιδέες
Ο Βίλι Μπραντ δεν επανήλθε ποτέ στην καγκελαρία. Η παγκόσμια Αριστερά, από την Κούβα μέχρι το SPD, απώλεσε έναν σπουδαίο κυβερνήτη. Ας τον ακούσουμε, προσπαθώντας να συνδέσουμε τις ιδέες του με το σήμερα.
Πρόσωπα και ιδέες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας