• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.5°C / 35.8°C
    3 BF
    29%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.2°C / 34.1°C
    3 BF
    47%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.0°C / 38.2°C
    2 BF
    50%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 25.3°C / 33.9°C
    3 BF
    31%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 30.9°C / 31.3°C
    3 BF
    45%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.6°C / 36.2°C
    4 BF
    31%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 27.4°C / 32.6°C
    1 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    2 BF
    31%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.8°C / 31.5°C
    5 BF
    50%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 31.8°C
    4 BF
    40%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 28.4°C
    5 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 30.1°C
    2 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    3 BF
    58%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 33.4°C / 33.4°C
    4 BF
    26%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    35°C 32.5°C / 34.9°C
    3 BF
    32%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 30.4°C / 30.8°C
    4 BF
    42%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    34°C 31.7°C / 36.0°C
    3 BF
    17%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 30.3°C / 30.5°C
    3 BF
    66%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.9°C / 32.7°C
    4 BF
    58%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 21.6°C / 21.6°C
    2 BF
    82%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Αλήθεια και η προπαγάνδα

  • A-
  • A+

Στο παρελθόν, αυτοί που έπαιρναν τις αποφάσεις κυβερνούσαν χωρίς να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα γι’ αυτό που μπορούσε να σκέφτεται η πλειονότητα των κατοίκων. Σήμερα, οι κυβερνήσεις λαμβάνουν υπόψη αυτό που σκέφτεται ή αυτό που είναι έτοιμος να κάνει ο πληθυσμός, σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιδιώκουν την ποδηγέτησή του. Πώς το καταφέρνουν; Με την προπαγάνδα.

Η ιστορία της προπαγάνδας ταυτίζεται με την ανθρώπινη ιστορία. Οι ισχυροί τη χρησιμοποιούσαν για να εξασφαλίσουν την εξουσία και την ισχύ τους και προσάρμοζαν τις τεχνικές της στις ιδιαίτερες ανάγκες της κάθε εποχής. Στην εποχή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας η προπαγάνδα επικεντρωνόταν στο «επιχείρημα» για να εξασφαλίσει την πειθώ. Στη δεκαετία του 1930 η γερμανική προπαγάνδα εστιάστηκε στην επιλογή απλών λέξεων και στην επανάληψή τους, με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλούν τα έντονα συναισθήματα και τους φόβους που δικαιολογούν ακόμα και τις πιο αποτρόπαιες αποφάσεις.

Με απλά λόγια, χρησιμοποιούσε εύκολα στη χρήση εργαλεία και δραστικές τεχνικές για να προσδώσει «ευγενή» και «ανιδιοτελή» κίνητρα σε εγκληματικές πράξεις. Ο Χίτλερ, για παράδειγμα, για να εισβάλει το 1938 στη Σουδητία επικαλέστηκε την ανάγκη «ανθρωπιστικής παρέμβασης» για να αποτραπεί η «εθνική εκκαθάριση» των γερμανόφωνων και για να μπορέσουν όλοι ανεξαιρέτως να ζήσουν κάτω από τη «στοργική φτερούγα» της Γερμανίας. Η ναζιστική προπαγάνδα διαχειρίστηκε τον φόβο για τους μπολσεβίκους, τους Εβραίους, τους Τσιγγάνους και για όλους εκείνους που, κατά τους ναζί, απειλούσαν τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, για να εξασφαλίσει τουλάχιστον την ανοχή της πλειονότητας των Γερμανών στη μαζική εξολόθρευσή τους.

Σήμερα, μπορεί ο σκοπός να παραμένει ο ίδιος, αλλά οι στόχοι έχουν μετατοπιστεί. Από το πειστικό επιχείρημα και τη συναισθηματική αποδοχή, περάσαμε στη συναίνεση, στην αποδοχή και –ενίοτε– στην υποτέλεια, μέσω του ελέγχου των ιδεών, της σκέψης και του πνεύματος. Οπως είχε πει το 2007 σε συνέντευξή του σε γαλλικό ραδιοφωνικό σταθμό ο Νόαμ Τσόμσκι:

«Η “γραμμή” ουδέποτε γίνεται αντιληπτή ως τέτοια, αλλά υπονοείται. Κατά μία έννοια πρόκειται για “πλύση εγκεφάλου σε καθεστώς ελευθερίας”[...] Το σύστημα ελέγχου των δημοκρατικών κοινωνιών είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό – εμφυσά τη γραμμή πλεύσης τους όμοια με τον αέρα που αναπνέουμε. Δεν το αντιλαμβανόμαστε και, συχνά, έχουμε την εντύπωση ότι παρακολουθούμε μια σφοδρή δημόσια διαμάχη...».

Στην «ψηφιακή εποχή» η «τεχνολογία» που διαθέτει η προπαγάνδα αποδεικνύεται εξαιρετικά αποτελεσματική: Αλγόριθμοι, στοχευμένες δημοσκοπήσεις, επινοημένες αλήθειες και χοντροκομμένα ψέματα που διακινούνται μέσω των κοινωνικών δικτύων, τηλεοπτικές εικόνες που εστιάζουν σε ένα μικρό κομμάτι της πραγματικότητας για να συσκοτίσουν το μεγάλο, απόψεις που εμφανίζονται ως αξιώματα και καθιστούν την αντίθετη άποψη δυσπρόσιτη και κάποιες φορές βέβηλη...

Δεν θα είναι υπερβολή αν υποστήριζε κάποιος ότι σήμερα η «κοινή γνώμη» συστηματικά και μεθοδευμένα βομβαρδίζεται με ψέματα και ανοησίες για να συμπλεύσει με ό,τι η εξουσία χαρακτηρίζει «αλήθεια». Αλλά ακόμα και σε αυτά, τα ακραία μέσα παραποίησης της αλήθειας, υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά: το ψέμα είναι μια συνειδητή πράξη εξαπάτησης στην οποία σκοπίμως παραποιείται η αλήθεια.

Δηλαδή αυτός που χρησιμοποιεί το ψεύδος γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στα ψέματα και στις αλήθειες, στη φαντασία και στο γεγονός και τουλάχιστον σιωπηρά νοιάζεται για τη διαφορά. Αντίθετα, αυτός που προβάλλει ανοησίες, αδιαφορεί για την αλήθεια και για το μόνο που ενδιαφέρεται είναι να διαμορφώνει τις πεποιθήσεις και τις ενέργειες του ακροατηρίου στο οποίο απευθύνεται, σύμφωνα με τις επιδιώξεις του. Υπό το πρίσμα αυτό, οι «ανοησίες» που προβάλλει η προπαγάνδα σχεδόν πάντα είναι πιο επικίνδυνες από τα «ψέματα», διότι σκόπιμα και συνειδητά στοχεύουν στην απόρριψη της αλήθειας.

Στις μέρες που ζούμε μπορεί οι ισχυροί να αντικατέστησαν την κακόηχη λέξη «προπαγάνδα» με την εύηχη «επικοινωνία», αλλά εξακολουθούν με εντεινόμενο ζήλο και μεθοδικότητα να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της ως βασικό εργαλείο της διακυβέρνησής τους. Με δεδομένο ότι ήδη πληρώνουμε ακριβά την επανεμφάνιση απειλών, που μέχρι πριν από έναν χρόνο πιστεύαμε ότι αποτελούσαν παρελθόν, το να ανασύρουμε την Αλήθεια από τη χωματερή με τα επικοινωνιακά ψέματα και τις προπαγανδιστικές ανοησίες δεν είναι ανούσια πολυτέλεια, αλλά επιβεβλημένη πράξη αυτοπροστασίας.

Κάθε λογικός άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι η επιστροφή στην «εποχή της αντιπαλότητας» συνοδεύεται από έναν επαχθή λογαριασμό για τους περισσότερους και ιδιαίτερα προσοδοφόρο για κάποιους λίγους. Με δεδομένο ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ του να πληρώνεις για να εξασφαλίσεις την ασφάλεια, την ελευθερία και τη δημοκρατία και του να χρηματοδοτείς μερίσματα και μπόνους των «λευκών κολάρων» και των μετόχων των ενεργειακών κολοσσών και των πολυεθνικών των τροφίμων, το να γνωρίζουμε πού πάνε αυτά που μας ζητούν να πληρώσουμε είναι το ελάχιστο που μπορούμε να απαιτήσουμε.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανελλαδικές για την αξία της ιστορικής γνώσης και η Ανάφη
Την Παρασκευή 3 Ιουνίου οι υποψήφιοι στις πανελλαδικές εξετάσεις κλήθηκαν να συντάξουν ένα άρθρο απαντώντας στα ερωτήματα: «Να εκφράσετε την άποψή σας για την αξία της ιστορικής γνώσης και να αναφέρετε...
Πανελλαδικές για την αξία της ιστορικής γνώσης και η Ανάφη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κι όμως, υπάρχει ελπίδα για απελευθέρωση του ανθρώπου
Γεμάτη γεγονότα η σύγχρονη Ιστορία της χώρας μας και του κόσμου ολόκληρου. Το τέλος της Ιστορίας δεν ήρθε ποτέ. Αλλά πρέπει να δεχτούμε την απλή αλήθεια, που δεν τη στηρίζουν μόνο πολλοί διανοούμενοι αλλά και...
Κι όμως, υπάρχει ελπίδα για απελευθέρωση του ανθρώπου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ευρώπη και οι πόλεμοι από το 1643
Θυμάμαι ότι αυτό που έλεγε στους λαούς της Ευρώπης η ΕΟΚ και μετά η Ε.Ε., ότι η ενοποίηση δεν θα ξαναφέρει τον πόλεμο στην Ευρώπη, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί παρά μόνο διαφημιστικό εύρημα, και μάλιστα εντελώς...
Η Ευρώπη και οι πόλεμοι από το 1643
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ατομα, έθνη, ταυτότητα
Η ιστορία έδωσε πολλά στη γεωγραφία. Τι μπορεί να δώσει σήμερα η γεωγραφία στην ιστορία;
Ατομα, έθνη, ταυτότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εχει πλευρές η Ιστορία;
Η πρόσφατη πρωθυπουργική δήλωση ότι η Ελλάδα ήταν «πάντα στη σωστή πλευρά της Ιστορίας» προκάλεσε κύμα σχολίων στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο.
Εχει πλευρές η Ιστορία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προλαβαίνουμε
Αλλοι πενήντα σήμερα. Και άλλοι τόσοι χθες. Ανθρωποι που χάθηκαν να γίνονται αριθμοί της καθημερινότητας. Από πότε αρχίσαμε να επιτρέπουμε να μετατρέπονται οι άνθρωποι τόσο στυγνά σε στατιστικά στοιχεία; Είναι...
Προλαβαίνουμε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας