• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 31.7°C / 36.3°C
    4 BF
    34%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.1°C / 34.8°C
    4 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    36°C 35.0°C / 38.2°C
    2 BF
    46%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    34°C 33.9°C / 33.9°C
    2 BF
    27%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.9°C / 34.6°C
    5 BF
    27%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    36°C 35.0°C / 37.3°C
    2 BF
    35%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 31.4°C / 33.7°C
    2 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    36°C 36.3°C / 36.3°C
    1 BF
    20%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.8°C / 33.2°C
    4 BF
    48%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.7°C / 30.9°C
    5 BF
    40%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 28.4°C / 28.8°C
    5 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    29°C 28.7°C / 30.1°C
    2 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    0 BF
    40%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    35°C 34.0°C / 34.9°C
    3 BF
    34%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 31.5°C / 35.1°C
    3 BF
    35%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 31.8°C / 31.8°C
    4 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 31.7°C / 35.0°C
    3 BF
    26%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.3°C / 29.9°C
    3 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    37°C 30.6°C / 37.2°C
    3 BF
    37%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    33°C 33.2°C / 33.2°C
    3 BF
    24%
Αp photo

Ένας κλιματικός ελέφαντας που περνά κάτω από τα ραντάρ

  • A-
  • A+
Με αφορμή (και) αυτόν τον πόλεμο…

Κάτι ήταν διαφορετικό τον Νοέμβρη του 2021 στη Γλασκώβη 

«No war, no warming» (όχι πόλεμος, όχι υπερθέρμανση) έγραφαν πολλά πλακάτ στην Παγκόσμια Διάσκεψη για το Κλίμα (COP26). Κοινωνικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις διαδήλωναν υπέρ της Συνθήκης του Παρισιού ζητώντας να τεθούν στόχοι για την περικοπή των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ) του στρατού.

Στη Διάσκεψη συμμετείχε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, για πρώτη φορά στην 26χρονη ιστορία της, που παρουσίασε το πρόγραμμα του ΝΑΤΟ για μείωση εκπομπών ΑτΘ. Η Αμερικανίδα βουλευτής Barbara Lee κατέθεσε νομοθετική πρόταση (3/11/2021) ζητώντας από το Υπουργείο Άμυνας να μειώσει το ανθρακικό αποτύπωμα του Αμερικάνικου στρατού (1).

Τρεις μήνες αργότερα, ο πόλεμος της Ουκρανίας ήρθε να υπενθυμίσει ξανά το ‘ανθρακικό αποτύπωμα της μπότας’ (carbon bootprint) όπως λέγεται το ανθρακικό αποτύπωμα (carbon footprint) (2) του στρατού ή, ορθότερα, του στρατιωτικού συμπλέγματος (3).

Τα τελευταία χρόνια, επιστήμονες και οργανώσεις το μελετούν λόγω (α) του μεγέθους του στρατού παγκόσμια, (β) της μεγάλης εξάρτησης του από ορυκτά καύσιμα, (γ) του σημαντικού ύψους εκπομπών ΑτΘ από στρατιωτικές δραστηριότητες, (δ) των σημαντικών περιβαλλοντικών και κοινωνικο-οικονομικών επιπτώσεων του γενικά και της συμβολής του στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή ειδικότερα και (ε) την εξαίρεση του από την υποχρέωση μείωσης και αναφοράς εκπομπών ΑτΘ.

Επιγραμματικά, υπάρχει ένας ελέφαντας στο δωμάτιο (4) που η δραστηριότητα του περνά κάτω από τα ραντάρ και δεν καταγράφεται (5).

Το ζήτημα ξεκίνησε το 1997 όταν, στη διαδικασία υπογραφής του Πρωτοκόλλου του Κιότο για την εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης για το Κλίμα (ΔΣΚ) (6), ο στρατός εξαιρέθηκε επίσημα από την υποχρέωση να μειώσει τις εκπομπές ΑτΘ και να υποβάλλει εκθέσεις. Πρωταγωνιστής αυτής της ‘επιτυχίας’ ήταν οι ΗΠΑ, η πρώτη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο και μεγαλύτερος καταναλωτής ορυκτών καυσίμων και παραγωγός εκπομπών ΑτΘ (Crawford 2019).

Επειδή ήταν αδύνατο να αγνοηθεί o ελέφαντας στο δωμάτιο (Flounders 2014), η Συμφωνία του Παρισιού (2015) έθεσε όρους (7). Οι χώρες δεν είναι υποχρεωμένες να μειώσουν τις στρατιωτικές εκπομπές αλλά δεν εξαιρούνται αυτόματα από την υποχρέωση. Επειδή αποφασίζουν ελεύθερα σε ποιους τομείς θα κάνουν μειώσεις είναι δύσκολο να εξαιρέσουν τον στρατό. Σε αρκετές χώρες ο στρατός υποβάλλει εθελοντικά ετήσιες εκθέσεις προόδου στη ΔΣΚ (8).

Η εκτίμηση του στρατιωτικού ανθρακικού αποτυπώματος είναι σύνθετο και κοπιώδες, πλην κρίσιμης σημασίας, εγχείρημα για την ολοκληρωμένη εκτίμηση της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής και την ορθολογική αντιμετώπιση της με δίκαιη κατανομή των βαρών ανάμεσα στους εμπλεκόμενους.

Το στρατιωτικό ανθρακικό αποτύπωμα 

Το μέγεθος του στρατού δεν κρύβεται. Το παγκόσμιο ύψος στρατιωτικών δαπανών άγγιζε τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2020, δωδεκαπλάσιο του κλιματικού προϋπολογισμού (Fort & Straub 2019). Το 2019 απασχολούσε συνολικά 27,7 εκατομμύρια άτομα (στρατιώτες και προσωπικό) (9). Εκτιμάται ότι οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν 1% έως 6% της γήινης επιφάνειας (Bostock 2021). Στην ΕΕ, ο στρατός είναι ο μεγαλύτερος ιδιοκτήτης γης (Parkinson & Cottrell 2020).

Στην Ευρώπη εδρεύουν οκτώ από τις 30 μεγαλύτερες, σε πωλήσεις, εταιρείες παραγωγής στρατιωτικού υλικού παγκόσμια. Σύμφωνα με τον επίσημο φορέα τους, Aerospace and Defence Industries Association of Europe, το 2019 τα έσοδα τους ήταν 116 δισ. Ευρώ και απασχολούσαν 440.000 άτομα (Parkinson & Cottrell 2020).

Η καταγραφή των πηγών ΑτΘ για την εκτίμηση του στρατιωτικού ανθρακικού αποτυπώματος αποκαλύπτει πλήθος οικονομικών κλάδων που άμεσα ή/και έμμεσα συμμετέχουν στη λειτουργία του στρατού. Διακρίνονται τρεις μεγάλες ομάδες που αφορούν τις ‘ειρηνικές΄, τις εμπόλεμες και τις ‘μεταπολεμικές’ περιόδους.

Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει (α) παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού (από εξόρυξη πρώτων υλών και σπάνιων γαιών μέχρι μεταφορά τελικών προϊόντων), (β) λειτουργία στρατιωτικών βάσεων και εγκαταστάσεων (ενέργεια, τροφή, απόβλητα) και (γ) χρήση (ρουτίνας) στρατιωτικών οχημάτων και εξοπλισμού για εκπαίδευση, μετακίνηση και συντήρηση ένοπλων δυνάμεων και οπλικών συστημάτων (Crawford 2019, Fort & Straub 2019, Parkinson & Cottrell 2020). Μια τεράστια, πολύπλοκη και εκτεταμένη υλική εφοδιαστική αλυσίδα υποστηρίζει αυτές τις δραστηριότητες με ένα παγκόσμιο δίκτυο μεταφορικών μέσων και αναλαμβάνει την κατασκευή στρατιωτικών βάσεων, δρόμων και αεροδρομίων (Belcher et al. 2020). Οι εκπομπές της μπορεί να είναι 5.5 φορές μεγαλύτερες από τις άμεσες εκπομπές μιας συγκεκριμένης μονάδας (Weir et al. 2021).

Η δεύτερη ομάδα περιλαμβάνει χρήση του στρατιωτικού εξοπλισμού σε υπερπόντιες πολεμικές επιχειρήσεις, άμεση στόχευση πετρελαίου (εσκεμμένη ανάφλεξη πετρελαιοπηγών (10) και διυλιστηρίων), πηγές εκπομπών από άλλους εμπόλεμους, άλλες πηγές, π.χ. χημικά καταστολής ή κατάσβεσης φωτιάς, εκρήξεις και πυρκαγιές λόγω καταστροφής μη-πετρελαϊκών στόχων (δάση, καλλιέργειες) στις εμπόλεμες ζώνες.

Η τρίτη ομάδα περιλαμβάνει αποκατάσταση κατεστραμμένων υποδομών, ανοικοδόμηση, ανθρωπιστικές επιχειρήσεις, υγειονομική περίθαλψη πολιτών και στρατιωτών. Η τσιμεντοβιομηχανία (μεγάλος παραγωγός ΑτΘ) παίζει σημαντικό ρόλο (Bostock 2021). Το κόστος των καυσίμων στις ανθρωπιστικές επιχειρήσεις είναι το 5% του προϋπολογισμού.

Πλήθος άλλων πηγών ΑτΘ ενεργοποιούνται στη διάρκεια συγκρούσεων όπως εναλλακτικές και μη αποδοτικές μορφές ενέργειας (κάρβουνο, καύσιμα χαμηλής ποιότητας και χειροποίητα που είναι τοξικά) (Bostock 2021).

Η συμμετοχή των παραπάνω πηγών στις συνολικές εκπομπές επηρεάζεται από τα ‘παραδείγματα’ πολεμικών επιχειρήσεων, τα οπλικά συστήματα, τις γραφειοκρατικές απαιτήσεις, τα απόβλητα και τις συγκυρίες (Belcher et al. 2020).

Η κατανάλωση καυσίμων και οι αντίστοιχες εκπομπές ΑτΘ επιλεγμένων στρατιωτικών οχημάτων υπογραμμίζουν τη διαφορά τους από τα πολιτικά.

ΟΧΗΜΑ

ΜΙΛΙΑ/ΓΑΛΛΟΝΙ (mpg)

ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΑΤΘ/ΑΠΟΣΤΟΛΗ (χρήση)

Humvee

6mpg

260kgCO2e

F-35 (μαχητικό αεροπλάνο)

0.6mpg

27800CO2e (11)

B-2 (πυρηνοκίνητο αεροπλάνο)

0.3mpg

251400CO2e

Συγκριτικά: ένα Boeing 747 παίρνει 5 γαλλόνια/μίλι και μεταφέρει 500 επιβάτες (Crawford 2019).

Ο αριθμός των στρατιωτικών αεροσκαφών είναι περίπου διπλάσιος των πολιτικών (Bostock 2021).

Για τη σύνταξη των Εκθέσεων, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (ΔΕΚΑ) ορίζει τρεις κατηγορίες εκπομπών: Scope 1 (εγχώριες), Scope 2 (από εισαγόμενη ενέργεια) και Scope 3 (εκπομπές εκτός χώρας). Οι δύο πρώτες είναι υποχρεωτικές, η τρίτη είναι προαιρετική.

Οι εκτιμήσεις αφορούν (α) στις ‘εδαφικές’ εκπομπές ΑτΘ – από εγχώριες δραστηριότητες (κυρίως Scope 1 και Scope 2) και (β) στο ανθρακικό αποτύπωμα – εκπομπές στη διάρκεια του κύκλου ζωής μιας δραστηριότητας, από εξόρυξη πρώτων υλών μέχρι διάθεση αποβλήτων, ανεξάρτητα με το που συμβαίνουν ή σε ποιους ανήκουν (όλες οι κατηγορίες Scope). Λόγω έλλειψης αξιόπιστων δεδομένων, η τρίτη κατηγορία εκτιμάται ως ποσοστό των εκπομπών των δύο πρώτων.

Για σύγκριση των στρατιωτικών με τις παγκόσμιες εκπομπές ΑτΘ, σημειώνεται ότι το 2018 οι παγκόσμιες ήταν 37.668,112 ΜtCO2e και το 2019 38.016,573 ΜtCO2e (Crippa et al. 2020). Περιλαμβάνουν μόνο εκπομπές από καύση και χρήση ορυκτών καυσίμων, βιομηχανικές διαδικασίες (τσιμέντο, χάλυβας, χημικά, ουρία) και χρήση προϊόντων. Ενδεικτικές συμμετοχές χωρών στις παγκόσμιες εκπομπές το 2019 παρουσιάζονται παρακάτω.

ΧΩΡΑ

ΠΟΣΟΣΤΟ

ΧΩΡΑ

ΠΟΣΟΣΤΟ

ΧΩΡΑ

ΠΟΣΟΣΤΟ

Κίνα

30.3%

Γερμανία

1.8%

Μεξικό

1.3%

ΗΠΑ

13.4%

Ιράν

1.8%

Τουρκία

1.1%

Ευρ. Ένωση

8.7%

Ν. Κορέα

1.7%

Αυστραλία

1.1%

Ινδία

6.8%

Σ. Αραβία

1.6%

 

 

Ιαπωνία

3%

Ινδονησία

1.6%

 

 

Γενικά. Ο Thomas (2017) εκτίμησε τις παγκόσμιες εγχώριες εκπομπές του στρατού μεταξύ 158.29 and 580.39 MtCO2e την περίοδο 2003-2013. Αν ο στρατός ήταν χώρα θα ανήκε στις 20 πρώτες με τις μεγαλύτερες εκπομπές.

Οι Parkinson & Cottrell (2020) εκτιμούν συντηρητικά τις ‘ειρηνικές’ εκπομπές ΑτΘ του στρατού παγκόσμια στο 5% των συνολικών το 2019. Εκτιμώντας όλες τις κατηγορίες, το ποσοστό γίνεται 6%, μεγαλύτερο από το άθροισμα των ποσοστών ναυσιπλοΐας(2.4%) και αεροπλοΐας (3.6%).

ΗΠΑ. Ο στρατιωτικός προϋπολογισμός των ΗΠΑ το 2019 (και το 2020) ξεπερνούσε τα 700 δις. δολάρια, μεγαλύτερος από το άθροισμα των προϋπολογισμών Ρωσίας και Κίνας. Η στρατιωτική βιομηχανία εκπροσωπεί το 15% της συνολικής βιομηχανικής απασχόλησης (Crawford 2019).

Η Crawford (2019), καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών (Brown University), εκτίμησε ότι οι εκπομπές του Υπ. Άμυνας (66 MtCO2e/έτος) ισοδυναμούσαν με εκπομπές 14 εκατομμυρίων συμβατικών αυτοκινήτων την περίοδο 2010-2017. Λαμβάνοντας υπόψη και τη στρατιωτική βιομηχανία, η συνολική εκτίμηση ανεβαίνει στους 153 MtCO2e/έτος. Το 2017, οι εκπομπές του Υπ. Άμυνας ήταν 58 MtCO2e, πολύ μεγαλύτερες των εκπομπών Σουηδίας (50.8 MtCO2e) και Δανίας (33.5 MtCO2e). Ο Parkinson (2020) εκτιμά τις ‘ειρηνικές’ εκπομπές σε 340 MtCO2e/έτος, το 6% των συνολικών εκπομπών των ΗΠΑ.

Καναδάς. Ο στρατιωτικός προϋπολογισμός του Καναδά το 2019 προέβλεπε 553 δις. δολάρια μέχρι το 2027. Δεν έχουν εκτιμηθεί οι εκπομπές ΑτΘ γιατί καταχωρούνται σε διαφορετικές κατηγορίες. Οι στρατιωτικές πτήσεις ‘κρύβονται’ κάτω από τις ‘γενικές μεταφορές’. Η χρήση ενέργειας στις στρατιωτικές βάσεις καταγράφεται στις ‘εμπορικές και άλλες θεσμικές εκπομπές’ (Nelson 2020).

Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Parkinson & Cottrell (2020) εκτίμησαν τις εδαφικές εκπομπές σε 13.23 MtCO2e (άμεσες, στρατιωτική βιομηχανία και εφοδιαστική αλυσίδα εντός ΕΕ) και το ανθρακικό αποτύπωμα των στρατιωτικών δαπανών σε 24,83 MtCO2e (2017), ισοδύναμο με τις εκπομπές 14 εκατομμυρίων μέσων αυτοκινήτων (12), μια συντηρητική εκτίμηση λόγω των πλημμελών δεδομένων. Η κατανομή στρατιωτικών δαπανών, εδαφικών εκπομπών και ανθρακικού αποτυπώματος στις έξη μεγαλύτερες (σε στρατιωτικές δαπάνες) χώρες της ΕΕ παρουσιάζεται παρακάτω.

Κράτος-μέλος

Συνολικές δαπάνες (δις. Ευρώ)

% ΑΕΠ

% συνολικών στρατιωτικών δαπανών ΕΕ

Εδαφικές εκπομπές ΑτΘ

(MtCO2e)

Στρατιωτικό ανθρακικό αποτύπωμα

Γαλλία

42.7

1.81

25.5

4.56

8.38

Γερμανία

42.1

1.26

21.9

3.12

4.53

Ιταλία

21.7

1.23

13.6

1.84

2.13

Ολλανδία

9.5

1.21

5.6

0.61

1.25

Πολωνία

9.9

2.02

5

(*)

(*)

Ισπανία

11.2

0.93

6.3

1.09

2.79

Σύνολο

 

 

 

13.23

24.83

(*) ελλιπή και ανεπαρκή δεδομένα.

Ηνωμένο Βασίλειο. O Parkinson (2020) εκτίμησε τις συνολικές εκπομπές σε 3.2 MtCO2e (40% από εγκαταστάσεις και 60% από εξοπλισμούς και στρατιωτικές επιχειρήσεις) για το 2017-18. Με βάση τον στρατιωτικό προϋπολογισμό εκτίμησε το στρατιωτικό ανθρακικό αποτύπωμα σε 13 MtCO2e, ή 3% του εθνικού συνόλου.

Η εκτίμηση του στρατιωτικού ανθρακικού αποτυπώματος άλλων χωρών (Κίνα, Αυστραλία, Ινδία) δεν είναι εφικτή λόγω έλλειψης αξιόπιστων δεδομένων αλλά αναμένεται να είναι εξίσου σημαντική.

Όλες οι εκτιμήσεις είναι συντηρητικές και ατελείς) γιατί:

Στρατός και κλιματική αλλαγή 

Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του στρατιωτικού συμπλέγματος και οι κοινωνικο-οικονομικές συνέπειες τους, σε ‘ειρηνικές’ και εμπόλεμες περιόδους, έχουν μελετηθεί αρκετά γιατί πόλεμοι γινόταν πάντα κι άφηναν πίσω τους καμένη γη… Οι επιπτώσεις του στην κλιματική αλλαγή αφορούν στα δύο σκέλη της κλιματικής ουδετερότητας (13) – εκπομπές ΑτΘ και καταστροφή καταβοθρών άνθρακα.

Οι στρατιωτικές εκπομπές ΑτΘ από όλες τις πηγές συμβάλλουν στην υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας, άμεσα και έμμεσα, όπως ισχύει για τις φυσικές και ανθρωπογενείς εκπομπές ΑτΘ. Όμως, δεδομένης της μεγάλης έκτασης που καταλαμβάνει το στρατιωτικό σύμπλεγμα παγκόσμια, πιο σημαντικές ίσως είναι οι επιπτώσεις στις καταβόθρες άνθρακα (δάση, δασικές εκτάσεις, έδαφος, θάλασσα, κ.λπ.). Οι στρατιωτικές δραστηριότητες επιφέρουν εξάντληση ή/και καταστροφή πόρων (έδαφος, ύδατα, φυτοκάλυψη), αποψίλωση δασών, πυρκαγιές, διάβρωση και ερημοποίηση, διαταραχή/καταστροφή οικοσυστημάτων, μείωση βιοποικιλότητας (14). Αυτές οι επιπτώσεις επιφέρουν (συχνά βίαιη) αλλοίωση της δημογραφικής, οικονομικής και κοινωνικής δομής των πληττόμενων περιοχών, μείωση παραγωγής, απασχόλησης και εισοδήματος, αδυναμία πρόσβασης σε πόρους, φτώχεια και ανθρωπιστική κρίση γενικότερα. Μέρος της περιβαλλοντικής μετανάστευσης αποδίδεται στους πολέμους.

Οι συνέπειες αυτές δεν περιορίζονται στις εμπόλεμες περιοχές. Διαχέονται και επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία, π.χ. τις τιμές καυσίμων, πρώτων υλών και αγροτικών προϊόντων, ενισχύοντας και άλλους παράγοντες που δημιουργούν ενεργειακή, επισιτιστική και γενικότερα κοινωνικο-οικονομική επισφάλεια (Thomas 2017, CEOB 2020, Westing 2003).

Είναι φανερό ότι όταν από τη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή απουσιάζει ένας βασικός ‘εμπλεκόμενος’, ο στρατός, εγείρονται σοβαρά ζητήματα σχετικά με την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας.

Οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις (ΗΠΑ, Καναδάς, κ.ά.) αναγνωρίζουν τις σημαντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις δραστηριότητες τους (Thomas 2017):

Οι ΗΠΑ και η ΕΕ χαρακτηρίζουν την κλιματική αλλαγή ‘πολλαπλασιαστή απειλών’ και εστιάζουν στις επιπτώσεις της στην εθνική ασφάλεια (15) (ενεργειακή ασφάλεια και προστασία στρατηγικών γεωπολιτικών συμφερόντων). Το ΝΑΤΟ δημοσίευσε το Σχέδιο Δράσης για την Κλιματική Αλλαγή και την Ασφάλεια (16), δηλώνοντας την πρόθεση του να στηρίξει την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2050.

Για να πιάσουν τα ραντάρ τον κλιματικό ελέφαντα 

Παρόλο που δεν είναι άμεσα συγκρίσιμες οι διαθέσιμες μελέτες, συμπεραίνεται ότι η συμβολή του στρατού στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή μόνο αμελητέα δεν είναι. Αυτός είναι και ο λόγος που έχουν οργανωθεί ομάδες (17) και κινήματα (18) και έχουν ευαισθητοποιηθεί επιστημονικές οργανώσεις (19) ζητώντας πολιτική αναγνώριση του ζητήματος, συνεπή επιστήμη και λήψη μέτρων πολιτικής.

Τα προβλήματα με τα δεδομένα (τρόπος, τόπος, χρόνος συλλογής και καταγραφής, παραλείψεις) απαιτούν άμεση αντιμετώπιση. Οι προϋπολογισμοί άνθρακα οφείλουν να περιλάβουν και τις στρατιωτικές δραστηριότητες ώστε να εξασφαλιστεί μια επιστημονικά συνεπής βάση για δίκαιο καταμερισμό της συμμετοχής στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας.

Παρόλο που για τον στρατό η εθνική ασφάλεια είναι στόχος προτεραιότητας, οι εξίσου σημαντικοί στόχοι της ανθρώπινης και κλιματικής ασφάλειας, όπως υποστηρίζει ο ΟΗΕ, οφείλουν να συνυπολογισθούν στον καθορισμό των μέτρων πολιτικής.

Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι ο στρατός λαμβάνει μέτρα για ανάπτυξη και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αύξηση της ανθεκτικότητας των εγκαταστάσεων και επιχειρήσεων του, εξοικονόμηση ενέργειας, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη και ανάπτυξη δυναμικού αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών (πλημμύρες, κ.λπ.) που χρησιμεύουν οπουδήποτε εγείρονται τέτοιες καταστάσεις.

Αυτές οι θετικές προσπάθειες είναι ανεπαρκείς δεδομένου του μεγέθους και της μακροχρόνιας εξάρτησης του στρατού από ορυκτά καύσιμα (Belcher et al. 2020). Για παράδειγμα, η στροφή σε ΑΠΕ και η εξοικονόμηση ενέργειας είχαν συμβάλλει σε 1% μείωση των εκπομπών ΑτΘ του Αμερικάνικου Πενταγώνου μέχρι το 2019 (Crawford 2019).

Το Διεθνές Γραφείο Ειρήνης δηλώνει ότι η απανθρακοποίηση περνά μέσα από την αποστρατικοποίηση και τους αφοπλισμούς (Lorincz 2014). Προτείνει μείωση των στρατιωτικών δαπανών και ανακατεύθυνση των κονδυλίων για χρηματοδότηση οικονομιών χαμηλού άνθρακα (δράσεις μείωσης των εκπομπών ΑτΘ) και κλιματικά ανθεκτικών κοινωνιών (δράσεις προσαρμογής) για να σταθεροποιηθεί το κλίμα μέχρι το 2050.

Το Νοέμβριο 2020, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης δημοσίευσε ένα οδικό χάρτη με βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα για την αντιμετώπιση των σχέσεων στρατού και κλιματικής αλλαγής (Parkinson & Cottrell 2020). Τα μέτρα στοχεύουν στην ανάπτυξη οδηγιών και τυποποιημένων διαδικασιών διαχείρισης περιβάλλοντος και ανθρακικού αποτυπώματος, παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας εφαρμογής της Στρατιωτικής Έννοιας της ΕΕ (20), ανάπτυξη δυναμικού μέτρησης προόδου του περιβαλλοντικού αποτυπώματος στις αποστολές και επιχειρήσεις της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (21). Τα κράτη-μέλη καλούνται να συμμετάσχουν σε ευρύτερες πρωτοβουλίες και να ενισχύσουν το ρόλο του στρατού στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, να βελτιώσουν τα εργαλεία μέτρησης και παρακολούθησης της ενεργειακής απόδοσης, να συμπεριλάβουν κλιματικές και περιβαλλοντικές εκτιμήσεις στις διαδικασίες προμηθειών, ανάπτυξης δυναμικού και διαχείρισης υποδομών, να βελτιώσουν τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων που σχετίζονται με την εθνική άμυνα.

Απαραίτητη και αυτονόητη είναι, τέλος, η ευαισθητοποίηση της επιστημονικής, στρατιωτικής και πολιτικής κοινότητας.

Συμπερασματικά, ο στρατός οφείλει να μειώσει το ανθρακικό αποτύπωμα του και να προστατεύσει τις καταβόθρες άνθρακα ώστε να συμβάλλει αποτελεσματικά στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. Οι έρευνες δείχνουν ότι αυτό απαιτεί δομικές μεταβολές για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και μείωση του μεγέθους του.

Για να πιάσουν τα ραντάρ τον κλιματικό ελέφαντα πρέπει να μην κρύβεται, να μικρύνει και να λεπτύνει. Υπάρχουν ελπίδες με τόσους πολέμους σε εξέλιξη;

Πηγές:

  1. Belcher, O., Bigger, P., Neimark, B., Kennelly, C. (2020) Hidden carbon costs of the 'everywhere war': logistics, geopolitical ecology, and the carbon bootprint of the US military. Transactions of the Institute of British Geographers, 45 (1): 65-80

  2. Bostock, J. (2021) The Carbon “Boot Print”: Why quantifying military emissions is a battle, and why it must be won. https://fm4.orf.at/stories/3017746/

  3. CEOB (2020) How does war damage the environment? https://ceobs.org/how-does-war-damage-the-environment/

  4. Crawford, N. (2019) Pentagon Fuel Use, Climate Change, and the Costs of War. Watson Institute, Boston University. https://watson.brown.edu/costsofwar/files/cow/imce/papers/Pentagon%20Fuel%20Use%2C%20Climate%20Change%20and%20the%20Costs%20of%20War%20Revised%20November%202019%20Crawford.pdf

  5. Crippa, M. et al. (2020) Fossil CO2 emissions of all world countries - 2020 Report, EUR 30358 EN, Publications Office of the European Union, Luxembourg.

  6. DW (2021) DW Analysis: Carbon bootprint: What's NATO's responsibility for the global climate crisis? (10/8/2021) https://www.youtube.com/watch?v=75mJM1qkka0

  7. Flounders, S. (2014) The Pentagon – the climate elephant. Mundo Obrero. https://www.workers.org/2014/09/15926/#

  8. Fort, J., Straub, P. (2019) The ‘carbon boot-print’. The United States and European military’s impact on climate change. International Peace Bureau, Berlin.

  9. Lorincz, T. (2014) Demilitarization for Deep Decarbonization. Working paper, International Peace Bureau. https://www.ipb.org/wp-content/uploads/2017/03/Green_Booklet_working_paper_17.09.2014.pdf

  10. Nelson, J. (2020) The military’s carbon bootprint. Watershed Sentinel, February-March. https://watershedsentinel.ca/articles/the-militarys-carbon-bootprint/

  11. Parkinson, S. (2020) The carbon boot-print of the military. Responsible Science, 2: 18-20.

  12. Parkinson, S., Cottrell, L. (2020) Under the Radar. The Carbon Footprint of Europe’s military sectors. Conflict and Environment Observatory and Scientists for Global Responsibility. Study commissioned by The Left group in the European Parliament - GUE/NGL.

  13. Thomas, M.D (2017) The Securitization of Climate Change: Australian and United States’ Military Responses (2003–2013). Springer, Berlin.

  14. Weir, D., Neimark, B., Belcher, O. (2021) How the world’s militaries hide their huge carbon emissions. The Conversation 9/11/2021.

  15. Westing, A.H. (2003) Environmental and ecological consequences of War. Στο Badran, A., et al. (eds). Encyclopedia of Life Support Systems: Institutional and Infrastructural Resources. UNESCO, Paris https://www.eolss.net/sample-chapters/C14/E1-40-05-01.pdf

Σημειώσεις 

  1. https://lee.house.gov/news/press-releases/congresswoman-lee-introduces-resolution-to-monitor-and-reduce-greenhouse-gas-emissions-from-the-us-military

  2. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CE%BF%CF%84%CF%8D%CF%80%CF%89%CE%BC%CE%B1_%CE%AC%CE%BD%CE%B8%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%B1

  3. Περιλαμβάνει οικονομικούς κλάδους (μεταποίησης και υπηρεσιών) που στηρίζουν τον στρατιωτικό τομέα.

  4. Γνωστή έκφραση, τίτλος μιας απόφασης ΜΚΟ στη Διάσκεψη του 2010 (COP16): Militarism/War: Elephant in the Room Resolution (Lorincz 2014, Annex 4).

  5. Ο εύστοχος τίτλος της μελέτης που ανέθεσε η Ομάδα της Αριστεράς του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στους Parkinson & Cottrell (2020).

  6. Μια από τις τρεις συμβάσεις της Διάσκεψης Κορυφής για το Περιβάλλον (Ρίο, 1992).

  7. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%BC%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%8D

  8. Ο ιστότοπος https://militaryemissions.org/ συγκεντρώνει τις εθελοντικές εκθέσεις των Ένοπλων Δυνάμεων παγκόσμια.

  9. Παγκόσμια Τράπεζα. https://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.TOTL.P1

  10. Στον Πόλεμο του Κόλπου οι φωτιές στις πετρελαιοπηγές του Κουβέϊτ συνέβαλαν στο 2% των παγκόσμιων εκπομπών ΑτΘ το 1991. Ο καπνός μεταφέρθηκε μίλια μακριά στους παγετώνες του Θιβέτ και επιτάχυνε το λιώσιμο των πάγων.

  11. Τα F-35 καταναλώνουν περίπου 6,000 λίτρα καυσίμου ανά ωριαία πτήση (DW 2021).

  12. Οι ετήσιες εκπομπές ενός μέσου Ευρωπαϊκού αυτοκινήτου είναι 1.8 Mt CO2e.

  13. https://www.europarl.europa.eu/news/el/headlines/society/20190926STO62270/ti-einai-i-oudeterotita-tou-anthraka-kai-pos-mporei-na-epiteuchthei-eos-to-2050

  14. Η εκμετάλλευση σχιστολιθικών πεδίων προκαλεί τεράστια περιβαλλοντική καταστροφή (Thomas 2017).

  15. Ο ΟΗΕ την θεωρεί ‘ελαχιστοποιητή απειλών’ και εστιάζει στην ανθρώπινη ασφάλεια.

  16. https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_185174.htm

  17. https://cop26coalition.org/about/the-coalition/

  18. World beyond War https://worldbeyondwar.org/

  19. Π.χ. Scientists for Global Responsibility (SGR) https://www.sgr.org.uk/

  20. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13758-2012-INIT/en/pdf

  21. https://eeas.europa.eu/topics/common-security-and-defence-policy-csdp_en

* Ομότιμη καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αιγαίου 

Ακολουθήστε μας στο Google news
TAGS

Σχετικά Άρθρα

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ερημοποίηση και ένοπλες συρράξεις: Δώστε μια ευκαιρία στη Γη
17 Ιουνίου 2022, Παγκόσμια Ημέρα για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης, αφιερωμένη φέτος στην ξηρασία. 113η ημέρα του πολέμου στην Ουκρανία, που επιδεινώνει την πείνα στην Αφρική…
Ερημοποίηση και ένοπλες συρράξεις: Δώστε μια ευκαιρία στη Γη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βολική αναισθησία
Εάν συνεχιστεί η τωρινή κατάσταση, τότε το ερώτημα δεν είναι αν θα καταφέρουμε να αλλάξουμε εμείς, αλλά αν θα μπορέσουμε να προσαρμοστούμε σε συνθήκες επισιτιστικής κρίσης, μαζικής κλιματικής μετανάστευσης και...
Βολική αναισθησία
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Ο δρόμος για τον παράδεισο
Λένε πως ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος με ροδοπέταλα. Δεν φανταζόμουν όμως (και ποιος το φανταζόταν!) πως ο δρόμος για τον παράδεισο θα περνούσε μέσα από ερείπια πολέμου.
Ο δρόμος για τον παράδεισο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η απελπισία μέσα στον κλιματικό αποκλεισμό του κράτους
Η πρόσφατη αντίδραση της κυβέρνησης απέναντι στην κακοκαιρία, έπειτα από τη στάση της για την πανδημία, δείχνει πόσο αντιλαμβάνεται την έννοια του κράτους ως έναν μηχανισμό ολότελα διαφορετικό, αυτοκέφαλο και...
Η απελπισία μέσα στον κλιματικό αποκλεισμό του κράτους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια οικουμενική ηθική της ζωής
Η επιθυμία να θέλουμε να επιβάλουμε μια ανθρώπινη ηθική σε μη ανθρώπινες υπάρξεις αποτελεί μια μορφή κυριαρχίας και ανθρωποκεντρισμού.
Για μια οικουμενική ηθική της ζωής

Σχόλια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας