• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    20°C 17.0°C / 21.8°C
    1 BF
    82%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    21°C 16.6°C / 23.9°C
    2 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.0°C / 18.8°C
    1 BF
    76%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 11.9°C / 15.0°C
    0 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 18.5°C
    2 BF
    88%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.0°C / 20.4°C
    2 BF
    61%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.9°C / 16.8°C
    1 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    1 BF
    91%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.2°C / 23.8°C
    1 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    83%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.2°C / 23.4°C
    1 BF
    83%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    3 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 21.7°C
    1 BF
    78%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 17.9°C
    0 BF
    77%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.5°C
    2 BF
    68%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 23.8°C
    3 BF
    88%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.8°C / 23.2°C
    2 BF
    75%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    2 BF
    80%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.7°C / 23.9°C
    1 BF
    76%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    0 BF
    90%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ιδεολογία και ιμπεριαλισμός

  • A-
  • A+

Πρόσφατα το «Magazine» του «news 24/7» δημοσίευσε, υπό τον τίτλο «Ο Αμερικάνος που πιστεύει ότι η Δύση ευθύνεται για την εισβολή στην Ουκρανία», μετάφραση άρθρου του Αμερικανού πολιτικού επιστήμονα John Mearsheimer στο περιοδικό «Economist». Παρ’ ότι θεωρείται κορυφαίος μελετητής των διεθνών σχέσεων και ανήκει στη «ρεαλιστική σχολή σκέψης», ένα τουλάχιστον σημείο του άρθρου του μου φάνηκε υπερβολικά αφελές: «…οι Ρώσοι που είναι υπεύθυνοι για τη χάραξη της πολιτικής -συμπεριλαμβανομένου και του Πούτιν- δεν έχουν πει σχεδόν τίποτα μέχρι σήμερα για την κατάκτηση νέων εδαφών προκειμένου να αναδημιουργηθεί η Σοβιετική Ενωση ή για να οικοδομηθεί μια μεγαλύτερη Ρωσία». Λες και οι επεκτατικές ή ιμπεριαλιστικές προθέσεις μιας χώρας ή υπερδύναμης είναι κάτι που δηλώνεται.

Δεν κρίνω εδώ το σύνολο του άρθρου. Τούτη όμως η αφελής διατύπωση είναι ενδεικτική μιας γενικότερης τάσης που επικρατεί στη μελέτη της διεθνούς πολιτικής και που χαρακτηρίζει ακόμη και προσεγγίσεις της Αριστεράς. Το διεθνές πεδίο αντιμετωπίζεται σαν να αποτελείται μόνο από τις σχέσεις μεταξύ κρατών και τις διεθνείς οικονομικές συναλλαγές. Ετσι, η επιστημονική του προσέγγιση τείνει να περιορίζεται σε κλάδους που αφορούν τα επίπεδα των νομικο-πολιτικών θεσμών και της οικονομίας.

Τούτο με τη σειρά του σημαίνει πως ακόμη και επιστημονικές προσεγγίσεις που λαμβάνουν υπόψη τις υποκειμενικές διαθέσεις των κρατών, ως προς τις αποφάσεις που παίρνουν μέσα στη διεθνή συγκυρία στο πλαίσιο των αντιπαρατιθέμενων στρατηγικών και των πιέσεων που δέχονται, συχνά στηρίζονται σε μια «τοις μετρητοίς» ερμηνεία δηλώσεων ηγετών ή άλλων υψηλά ιστάμενων πολιτικών προσώπων. Αγνοείται κατ’ αυτόν τον τρόπο η τεράστια σπουδαιότητα του ιδεολογικού στοιχείου ως προς τη διατύπωση δηλώσεων, τη χάραξη στρατηγικής και τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων, όπως είναι η στρατιωτική εισβολή σε μια ξένη χώρα. Ολα αυτά είναι υποκειμενικά εξ ορισμού. Συμβαίνουν σε ένα πλαίσιο αντικειμενικών συνθηκών και έχουν σοβαρές υλικές συνέπειες, αλλά χάνεται η μισή ουσία αν αντιμετωπίζονται ως συμπεριφορές που απορρέουν «αυτομάτως» από αντικειμενικές πιέσεις ή ανάγκες.

Η ιδεολογία σπανίως δηλώνει «είμαι ιδεολογική». Γι’ αυτό και σπανίως μπορούμε να κατανοήσουμε τους στόχους της αν μένουμε στο επίπεδο των δηλώσεων ή των επίσημων (ή και ανεπίσημων) εγγράφων. Για να φέρω ένα ακραίο παράδειγμα, η θεωρία του ναζιστικού Lebensraum ήταν έτσι διατυπωμένη ώστε να δικαιολογεί πλήρως τις επεκτατικές προθέσεις της Γερμανίας στην Ανατολική Ευρώπη που οδήγησαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο: η «Αρία φυλή» δεχόταν απειλή από την εξάπλωση του σλαβικού στοιχείου στην Ευρώπη. Σε ένα λιγότερο ακραίο παράδειγμα, σύσσωμη η Αριστερά συμφωνεί ως προς τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών από την εποχή του ψυχρού πολέμου έως σήμερα, αλλά οι αμερικανικές κυβερνήσεις ακόμα και τον πόλεμο στο Βιετνάμ παρουσίαζαν ως καθ’ όλα νόμιμη υπεράσπιση των εθνικών τους συμφερόντων. Η ιμπεριαλιστική ιδεολογία είναι σαν τον εθνικισμό, ο οποίος κατά κανόνα αυτοπαρουσιάζεται ως πατριωτισμός. Κατ’ αναλογίαν, η ιμπεριαλιστική δύναμη θα πει: «Δεν είμαι ιμπεριαλιστική, υπερασπίζομαι τη νόμιμη σφαίρα επιρροής μου».

Η αυτοκρατορική Γερμανία κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν λιγότερο ισχυρή από τη συμμαχία Βρετανίας, Γαλλίας και Ηνωμένων Πολιτειών – γι’ αυτό και έχασε. Δεν θα τη χαρακτηρίζαμε μη ιμπεριαλιστική επειδή ήταν λιγότερο ισχυρή. Τώρα, οι ιδεολογικές συνθήκες μοιάζουν εν μέρει με εκείνες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Η Αριστερά δεν μπορεί παρά να είναι εναντίον όλων των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων (πράγμα που μεγάλο μέρος της δυστυχέστατα αμέλησε να κάνει τότε – εξ ου και η διάλυση της Β' Διεθνούς). Χωρίς συμψηφισμούς του τύπου «οι ΗΠΑ έχουν κάνει πιο πολλές επεμβάσεις» ή δικαιολογίες όπως «η Ρωσία ασφυκτιούσε από την επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη».

Υπάρχει και κάτι ακόμη, που διαφοροποιεί λίγο τα πράγματα από την κατάσταση που επικρατούσε κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο: η πυρηνική συνθήκη. Το ότι σήμερα οι μεγάλες δυνάμεις είναι πυρηνικές υπερδυνάμεις δημιουργεί μια κατάσταση παρόμοια με εκείνη του ψυχρού πολέμου: ενώ γίνονται «επιμέρους» ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, οι ίδιες οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις αποφεύγουν (μέχρι νεωτέρας) να έρθουν σε απ’ ευθείας σύγκρουση μεταξύ τους για ευνόητους λόγους – ένας επιπλέον παράγοντας που συμβάλλει στο να μην παίζει ρόλο ποιος ιμπεριαλισμός είναι πιο ισχυρός. Και φαίνεται πως ο Πούτιν και η ρωσική ηγεσία έχουν πλήρη επίγνωση αυτής της κατάστασης και την εκμεταλλεύονται. Η σύγχρονη –τραγική– «ειρωνεία της ιστορίας» συνίσταται στο ότι η αποφυγή του πυρηνικού ολοκαυτώματος αποτελεί τη συνθήκη επί της οποίας στηρίζονται οι ιμπεριαλισμοί προκειμένου να εξακολουθούν ανενόχλητοι το μακάβριο παιχνίδι τους.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πόλεμος και Ειρήνη
Οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί, η καπιταλιστική αναδιάρθρωση και το ερώτημα που περιμένει απάντηση.
Πόλεμος και Ειρήνη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση;
Αν οι ΗΠΑ βλέπουν έναν επικίνδυνο νεοϊμπεριαλισμό του 21ου αιώνα στην πολιτική του Κρεμλίνου, η Ρωσία βλέπει τον κίνδυνο να συρρικνωθεί η επικράτεια και η επιρροή της στα σύνορα που είχε τον 17ο αιώνα...
Προς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επιλεγόμενη τακτική προσαρμόζεται στις σύγχρονες αναγκαιότητες
Εδώ και λίγες μέρες περάσαμε σε ένα καινούριο στάδιο. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ανακοίνωσε μερική επιστράτευση. Αυτό από μόνο του διαφοροποιεί και την ποσοτική και την ποιοτική σύσταση των δεδομένων.
Η επιλεγόμενη τακτική προσαρμόζεται στις σύγχρονες αναγκαιότητες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από την Ουκρανία στον Καύκασο
Μια ταπεινωτική για την Αρμενία ήττα θα συρρικνώσει την αξιοπιστία της Ρωσίας στον Καύκασο και πρώτα από όλα θα αναζωπυρώσει τον εθνικισμό της Γεωργίας που καραδοκεί
Από την Ουκρανία στον Καύκασο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συγκοινωνούντα δοχεία
Η στάση της Ε.Ε. απέναντι στο Κίεβο θα διαμορφωθεί με καθοριστικό παράγοντα την αντοχή της στον επερχόμενο και προαναγγελθέντα και προεξοφληθέντα σκληρό χειμώνα του 2022-23.
Συγκοινωνούντα δοχεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα όρια της κλιμάκωσης
Η μόνη εγγύηση ότι δεν θα πατηθεί η κόκκινη γραμμή με την απειλή χρήσης ή και ακόμα χειρότερα με τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων είναι μια συμβιβαστική λύση, η οποία σήμερα δεν είναι ορατή.
Τα όρια της κλιμάκωσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας