• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 19.2°C / 24.7°C
    1 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    23°C 19.6°C / 23.6°C
    2 BF
    70%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 21.0°C
    2 BF
    55%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 17.0°C
    0 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    0 BF
    77%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 20.1°C / 21.5°C
    1 BF
    70%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.9°C
    2 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    37%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.8°C / 22.2°C
    2 BF
    72%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.7°C / 20.9°C
    1 BF
    64%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 18.3°C / 23.4°C
    2 BF
    56%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    80%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    2 BF
    48%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 17.9°C / 19.5°C
    0 BF
    88%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 16.5°C / 23.3°C
    0 BF
    60%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.8°C
    3 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    20°C 18.8°C / 24.9°C
    0 BF
    72%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    2 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 19.7°C / 22.2°C
    1 BF
    87%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    1 BF
    78%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Υποκειμενισμός και μετα-αλήθειες ως παρενέργειες της πανδημίας

  • A-
  • A+

Η «ρευστότητα», όπως θα έλεγε ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν (που μας άφησε την 9η Ιανουαρίου 2017), είναι μία από τις συνέπειες της παγκοσμιοποιημένης μορφής ζωής του σημερινού ανθρώπου. Σήμερα το περιεχόμενο τούτης της ρευστότητας δεσπόζει στις ζωές μας ως αβεβαιότητα στην υγεία, την οικονομία, την πολιτική, την ασφάλεια, την καθημερινότητα. Και, όπως είναι φυσικό, αντανακλάται και στην επικοινωνιακή συμπεριφορά μας, με τα μηνύματα και τις εκφορές να αλληλοαναιρούνται, να συγκρούονται, να αγνοούνται και να παρερμηνεύονται.

Μια παρερμηνεία που τα τελευταία χρόνια ως μετα-αλήθεια, ως αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης πληθώρας από μηνύματα, διαφθείρει τη δομή και τους άξονες του, κατά Ντόναλντ Ντέιβιντσον, «τριγωνισμού» στην όποια αντικειμενικότητα παράγουμε και μοιραζόμαστε στη ζωή μας: τον νου, τη γνώση και την επικοινωνία.

Η ρευστότητα της μετα-αλήθειας αυτής, απότοκος του μεταμοντέρνου κοσμοπολιτισμού, που θέλοντας να ανατρέψει τις «μεγάλες αφηγήσεις» του καντιανού ηθικού κοσμοπολιτισμού ή της ανθρωπολογικής βελτίωσης Gattung του μαρξισμού, προέκρινε την απαξίωση όποιας αντικειμενικής γνώσης ή εμπειρίας, αποκεντρώνοντάς την διαρκώς σε επάλληλες και αυθαίρετες απόψεις. Θέτοντας τον εξατομικευμένο υποκειμενισμό στο κέντρο του «τριγωνιστικού» συστήματος της επικοινωνίας, ο νους αντικαθίσταται από το συναίσθημα, η γνώση από τη «δόξα» και η επικοινωνία από την οιηματική αυτοαναφορά και τον μονόλογο.

Ειδικά μέσα στην πανδημία η πανσπερμία των απόψεων που περνούσαν για περινούστατες αναλύσεις και «αποκαλύψεις» αποκάλυψε πόσο πολύ η γνωστή από τον Τζ. Ε. Μουρ «φυσιοκρατική πλάνη», που βασίζεται στην ταύτιση ενός εμπειρικού/φυσικού γεγονότος σε αξιολογικής (ακόμη και ηθικής) φύσης ιδιότητα, έχει υπερφαλαγγίσει κάθε αντικειμενική και ψύχραιμη κρίση. Ειδικά στην περίπτωση του εμβολιασμού μοιάζει να δεσπόζει ο γνωστός «νόμος της εξοικονόμησης (parsimony)»: «Δεν ερμηνεύουμε μια πράξη ως αποτέλεσμα μιας ανώτερης φυσικής ιδιότητας, όταν μπορούμε να το ερμηνεύσουμε ως αποτέλεσμα μιας κατώτερης ιδιότητας στην ψυχολογική κλίμακα».

Βρισκόμαστε έτσι στην επικράτεια της πλήρους εξατομίκευσης του περιεχομένου του μηνύματος: μιας εξατομίκευσης σε κοινωνικό/υπαρξιακό επίπεδο που αντανακλά και στο επίπεδο του περιεχομένου των πεποιθήσεων. Εκεί συγκρούονται δύο στάσεις ζωής. Η «επιστημική» (η επιστημονική είναι τμήμα της) εξατομίκευση του περιεχομένου, όπου ο εκφορέας του έχοντας αποκτήσει γνώση από τη διάδρασή του με τις εξωτερικές και γνωσιακές συνθήκες του περιβάλλοντός του γνωρίζει το τι σκέπτεται. Και η λεγόμενη «αυθεντία του πρώτου προσώπου», της αυθαιρεσίας και της συμβατικότητας, που μεταβάλλουν τη γνώση σε πληροφόρηση και «ως εξ αποκαλύψεως» γνώση. Μια αυθεντία, που με τη μονολιθική όπως θα έλεγε ο Πολ Ρικέρ «καθαυτότητα» («mêmeté») συντρίβει μέσα στον αυτο-εγκλωβισμό, στην κυκλικότητα των κοινωνικών μέσων, ακόμη και τη δυναμική «εαυτότητα» («ipséité»), που «μπορεί να συμπεριλάβει την αλλαγή, τη μεταβλητότητα, στη συνεκτικότητα μιας ζωής» μέσα από μια ποιητική του αφηγηματικού κειμένου. Ενα κείμενο που στα μέσα δικτύωσης ταυτίζεται με τον φενακισμό, την περιαυτολογία και την αυθαιρεσία.

Γιατί μία από τις «παρενέργειες» της κοινότητας της επικοινωνίας είναι ότι παρεισφρέουν οι παράλληλες και μη επίσημες διηγήσεις, που προσλαμβάνουν κύρος ισότιμο με την επιστημονική εξήγηση, διότι αναπαράγουν κοινούς τόπους, μια folk psychology, που οι εκλαϊκεύσεις και οι γενικότητες της πληροφόρησης -όχι της γενικής παιδείας- διηθίζουν στην κοινοτική επιλεκτικότητα και δράση. Είναι σε τούτες τις παρα-διηγήσεις που θεωρητικοί του σύγχρονου κράτους (Χομπς) έβλεπαν «το όπλο του θανάτου» ή για τους ιδαλγούς της «πεφωτισμένης» κοινωνικής γνώσης (Μπροντέλ) την «τύφλωση» της ζωής. Η «τύφλωση», που κατά τον Ντιρκέμ αποτελεί την ασθένεια της σύγχρονης ζωής, με τη μαυλιστική μαγική εικόνα για «υπερ-περίσσεια της ζωής». Π.χ., η σύγχρονη «κοσμητική» αντίληψη της υγείας (ομορφιά, παρατεταμένο νεανικό σφρίγος). Η κατάρρευση του επιφαινόμενου αυτού αποτελεί μια «πρόκληση» που εξαναγκάζει και τη διαθετική (affective) και όχι έλλογη ομιλία.

Είναι μια τυφλή έκφραση της μάζας απέναντι στις ισορροπίες που διαμορφώνουν το κοινωνικό σώμα και αποτελούν και το αντικείμενο της επιστήμης. Η υπερβολική έκλυση της έκφρασης τούτης ναι μεν αμφισβητεί (από άλλη έπαλξη) την εξουσία και απαλλοτριώνει τη θεσμική της νομιμότητα, απομακρύνει όμως τους ανθρώπους-πολίτες της δημοκρατίας από την ουσιαστική γνώση των νόμων, κρατικών και επιστημονικών, που διέπουν την κοινωνική και τη φυσική ζωή του.

* Δημοσιογράφος, διδάκτωρ Γλωσσολογίας, Φιλοσοφίας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τον Μέγα Κωνσταντίνο στον Ιουστινιανό
Το άνομα Αχειροποίητος σχετίζεται με την εικόνα της Παναγίας που υπήρχε στο ναό και πίστευαν ότι η θαυματουργή αυτή εικόνα δεν έγινε από ανθρώπινο χέρι, γι` αυτό και Αχειροποίητος.
Από τον Μέγα Κωνσταντίνο στον Ιουστινιανό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το αόρατο χέρι
Καθημερινά αιφνιδιασμένοι και αποπροσανατολισμένοι, προσπαθούμε να συγκροτήσουμε μια εφαρμόσιμη ιδεολογία σε μια εποχή που ο νεοφιλελευθερισμός κάνει πάρτι στις πλάτες μας. Και το διασκεδάζει με τόση μαεστρία.
Το αόρατο χέρι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πραγματικότητα και ρητορική της συνεργασίας
Η πιθανολογούμενη ισχυρή ανάκαμψη μετά το πιθανολογούμενο τέλος της πανδημίας δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι συνεχής και βιώσιμη. Είναι προετοιμασμένη η χώρα και οι πολίτες για αυτό το ενδεχόμενο;
Πραγματικότητα και ρητορική της συνεργασίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μιλιταρισμός ως αποτέλεσμα του πολέμου της Ουκρανίας
Εκτός από τις κυρώσεις, η απάντηση στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας είναι, επί του παρόντος, «μιλιταρισμός». Οι ευρωπαϊκές χώρες υποστηρίζουν τον εξοπλισμό και τελικά τον πόλεμο ως πολιτικό εργαλείο.
Μιλιταρισμός ως αποτέλεσμα του πολέμου της Ουκρανίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από το 1947 στο 2003;
Κάθε μέρα που περνά Μακρόν, Σολτς και Ντράγκι διαφοροποιούνται συνεχώς από την Ουάσινγκτον, μια δυναμική που θα καταγραφεί στις επικείμενες συνόδους κορυφής τόσο της Ε.Ε. όσο και του ΝΑΤΟ.
Από το 1947 στο 2003;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κατανάλωση (και η αυταπάτη) των καταναλωτών
Η κουλτούρα που διαμορφώνει η κατανάλωση δείχνει ότι πηγαίνουμε από τις ανάγκες και τις επιθυμίες προς τις εικόνες και τα σημεία, όπως δείχνει και η πορεία της μάρκας.
Η κατανάλωση (και η αυταπάτη) των καταναλωτών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας