• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.8°C / 26.8°C
    2 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 20.8°C / 24.3°C
    2 BF
    61%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.0°C / 24.4°C
    0 BF
    46%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    49%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    21°C 19.6°C / 20.9°C
    0 BF
    83%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.1°C / 27.0°C
    0 BF
    87%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 23.4°C
    1 BF
    53%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    1 BF
    66%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.3°C / 20.8°C
    0 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.7°C / 23.9°C
    0 BF
    53%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 25.8°C
    2 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 22.9°C
    1 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    0 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    2 BF
    69%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.5°C / 26.0°C
    1 BF
    61%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 22.1°C / 22.8°C
    3 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.2°C / 26.0°C
    2 BF
    66%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 18.3°C / 21.0°C
    3 BF
    80%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.8°C / 22.7°C
    2 BF
    92%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    1 BF
    68%
© Kharlamova | Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι αρχαιολογικοί θησαυροί του Αφγανιστάν

  • A-
  • A+

Η επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία προκάλεσε ανησυχίες για την ασφάλεια των αρχαιολογικών θησαυρών στο Αφγανιστάν. Οι εικόνες από την καταστροφή δύο τεράστιων αγαλμάτων του Βούδα στην κοιλάδα Μπαμιγιάν, το 2001, επανήλθαν στη μνήμη, ενισχύοντας τους φόβους για σοβαρούς κινδύνους καταστροφής της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Το Εθνικό Μουσείο της Καμπούλ άνοιξε πρόσφατα τις πόρτες του, ωστόσο υπάρχουν ακόμη φόβοι και η υποψία ότι η «ευαισθησία» αυτή προσβλέπει στην άρση των οικονομικών κυρώσεων.

Το Αφγανιστάν υπήρξε σταυροδρόμι συνάντησης λαών, θρησκειών και πολιτισμών λόγω της γεωγραφικής του θέσης στον Δρόμο του Μεταξιού μεταξύ Κεντρικής Ασίας, Κίνας, Ινδίας, Περσίας και Ρωσίας. Τα ίχνη τους άφησαν στο πέρασμα των αιώνων Πέρσες, Ινδοί, Σκύθες, Κουσάνες, Εφθαλίτες, Μογγόλοι, Ζωροάστρες, βουδιστές, μουσουλμάνοι, αλλά και Έλληνες, που έφτασαν με τον Μ. Αλέξανδρο και επηρέασαν βαθιά την ιστορία και τον πολιτισμό των λαών της περιοχής.

Η ελληνική παρουσία στην Κεντρική Ασία (Αφγανιστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Πακιστάν) είναι μια συναρπαστική ιστορία, δυστυχώς όχι αρκετά γνωστή. Στα αφγανικά εδάφη, που μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου περιήλθαν στους Σελευκίδες, ιδρύθηκαν το Ελληνικό Βασίλειο της Βακτριανής και το Ινδοελληνικό Βασίλειο. Εκεί άνθησαν πόλεις όπως η Αϊ Χανούμ (ίσως Αλεξάνδρεια του Ώξου), Χεράτ (Αλεξάνδρεια της Αρίας), Κανταχάρ (Αλεξάνδρεια της Αραχωσίας), Μπαγκράμ (Αλεξάνδρεια του Καυκάσου), Χάντα και Καμπούλ (Καπίσα). Είναι πόλεις που ταυτίσαμε με πολέμους και αγριότητες, αγνοώντας ότι εκεί έζησαν μαζί ντόπιοι και Έλληνες, αφήνοντας πολύτιμες μαρτυρίες πολιτισμικής ποικιλομορφίας και δημιουργικής αλληλεπίδρασης.

Η Αϊ Χανούμ είναι η μοναδική ελληνιστική πόλη που ανασκάφηκε χωρίς μεταγενέστερες επιστρώσεις. Αποτελεί ζωντανή μαρτυρία του λαμπρού πολιτισμού που άνθησε στο βορειοδυτικό Αφγανιστάν, με ακρόπολη, αγορά, ηρώο, θέατρο, βιβλιοθήκη, αγάλματα και στήλες με δελφικά παραγγέλματα. Τα νομίσματα μαρτυρούν την ύπαρξη βασιλέων με ονόματα όπως Διόδοτος, Ευθύδημος, Δημήτριος, Μένανδρος. Σε κάποια διαβάζουμε, ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΣ και ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΕΥΚΡΑΤΙΔΟΥ.

Η ανακάλυψη του θησαυρού στους Βασιλικούς Τάφους της Βακτριανής στην Τίλια Τεπέ, το 1978, από τη σοβιετική αρχαιολογική αποστολή υπό τον Βίκτωρα Σαριγιαννίδη, υπήρξε αναμφισβήτητα η μεγαλύτερη αρχαιολογική ανακάλυψη του περασμένου αιώνα. Χιλιάδες χρυσά κοσμήματα και νομίσματα, βασιλικά στέμματα, ζώνες, κύπελλα και άλλα αντικείμενα διακοσμημένα με τιρκουάζ και λάπις λάζουλι, με έρωτες και δελφίνια (σε μια περίκλειστη χώρα), ανασκάφηκαν από έξι τάφους που χρονολογούνται μεταξύ 1ου π.Χ. και 1ου μ.Χ. αιώνα. Το ανασκαφικό έργο δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί λόγω του σοβιετικού πολέμου που ακολούθησε, με αποτέλεσμα ανεκτίμητοι θησαυροί να καταστραφούν, λεηλατηθούν και πωληθούν παράνομα.

Ο θησαυρός της Βακτριανής στεγάζεται στο Εθνικό Μουσείο της Καμπούλ, ενώ σημαντικά δείγματά του φιλοξενήθηκαν σε διάφορα μουσεία του κόσμου, για να επιστρέψουν στην Καμπούλ λίγο πριν τον περασμένο Αύγουστο. Στριμωγμένη ανάμεσα σε πλήθος Κινέζων στο Μουσείο της Απαγορευμένης Πόλης στο Πεκίνο, είχα την τύχη να θαυμάσω τα μοναδικά αυτά καλλιτεχνήματα που συνενώνουν αρμονικά ελληνιστικά και ντόπια στοιχεία.

Στην κοιλάδα του ποταμού Καμπούλ (ο Κωφήνας του Αρριανού) άνθησε η ελληνοβουδιστική τέχνη της Γανδάρα (όρια Αφγανιστάν και Πακιστάν), όπως ονομάστηκε από τον Γάλλο αρχαιολόγο Άλφρέντ Φουσέ η πρωτότυπη και δημιουργική αυτή ώσμωση ινδικών και ελληνιστικών στοιχείων. Έμελλε δε να επηρεάσει βαθιά την τέχνη σε Κεντρική Ασία, Ινδία, Κίνα, Ιαπωνία και Κεϋλάνη, αφού με τον βουδισμό έφτασε εκεί και η ελληνική τέχνη. Οι έως τότε ανεικονικές, συμβολικές αναπαραστάσεις του Βούδα εγκαταλείφθηκαν και οι πρώτες ανθρωπομορφικές απεικονίσεις του είχαν ως πρότυπο τον Απόλλωνα. Ελληνικές επιρροές εκφράζουν και οι απεικονίσεις του φύλακα του Βαχραπάνι ως Ηρακλή, της θεάς Χάριτι ως Τύχης, οι ελαφρές πτυχώσεις των ενδυμάτων που θυμίζουν ελληνικό χιτώνα, τα κορινθιακά κιονόκρανα και τα ελληνικά διακοσμητικά μοτίβα σε βουδιστικές στούπες. Η ελληνική εξωστρέφεια και χαρά της ζωής συνδυάζονται με την ινδική εσωστρέφεια και τον μυστικισμό σε έργα υψηλής αισθητικής.

Η ελληνοβουδιστική παράδοση διατηρήθηκε έως τον 9ο μ.Χ. αιώνα. Οι Κουσάνες, νομαδικό φύλο από τον Βορρά, αποδείχθηκαν μεγάλοι προστάτες της· υιοθέτησαν ακόμη και το ελληνικό αλφάβητο για τη γραπτή απόδοση της γλώσσας τους.

Ένιωσα κοντά σε όλα αυτά φτάνοντας στα σύνορα του Αφγανιστάν με μια ομάδα Κινέζων αρχαιολόγων, λίγο πριν από την έκρηξη της πανδημίας. Έξω από την Τερμέζ (από την ελληνική λέξη θερμός), στη δεξιά όχθη του Αμού Ντάρια (Ώξος), στο τμήμα της Βακτριανής που σήμερα ανήκει στο Ουζμπεκιστάν, έφτανε διακεκομμένα στ’ αυτιά μας η φωνή του Αφγανού φρουρού στα παστού, ενώ μια υπερήφανη απόγονος των Σογδιανών μιλούσε αδιάκοπα για τη Ρωξάνη και τη ζωντανή ακόμα, εκεί παρουσία του Μεγαλέξανδρου.

* Αναπληρώτρια καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Πεκίνου και έδρα UNESCO για τις Απειλές κατά της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και των σχετικών με την Πολιτιστική Κληρονομιά Δραστηριοτήτων, Ιόνιο Πανεπιστήμιο.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εθνοκεντρικές θεωρήσεις πολιτισμικής συνέχειας και άλλες φαντασιώσεις…
Οι συσχετισμοί μεταξύ των πληθυσμιακών ομάδων του παρελθόντος και των εθνικών/εθνοτικών συνόλων τού σήμερα είναι αναπόφευκτοι, πράγμα που φαίνεται να προσφέρει σε ορισμένους ένα ιδανικό μέσο για να...
Εθνοκεντρικές θεωρήσεις πολιτισμικής συνέχειας και άλλες φαντασιώσεις…
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Εμείς» και οι «Βάρβαροι»
Ο όρος «Βάρβαροι», λέξη ονοματοποιητική, που υποδήλωνε τον ακατάληπτο για τους Ελληνες ήχο των ξένων γλωσσών («μπαρ-μπαρ»), απέκτησε στην Αρχαιότητα δύο, κυρίως, σημασίες.
«Εμείς» και οι «Βάρβαροι»
ΑΠΟΨΕΙΣ
55 χρόνια μετά: Μνήμες από την εκπαίδευση επί Χούντας
Πρώτο μέλημα της δικτατορίας ήταν να επιβάλει «σιδερένιο» έλεγχο μέσω εγκάθετων διοικήσεων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, ξεκινώντας από τις διώξεις των «μιασμάτων», «μη νομιμοφρόνων» και υπόπτων για...
55 χρόνια μετά: Μνήμες από την εκπαίδευση επί Χούντας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φίδι και σμέρνα
Στην αρχαία Κέα υπήρχαν τέσσερις πόλεις: η Ιουλίδα (Χώρα), η Καρθαία (Πόλες), η Κορησσία (Λιβάδι) και η Ποιήεσσα (Ποίσσες). Είναι όλες παραλιακές εκτός της Ιουλίδος.
Φίδι και σμέρνα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μακρυγιάννης, το «εγώ» και το «εμείς»
Ο επίλογος του Μακρυγιάννη χρειάζεται να τον ξαναδιαβάσουμε όλοι, ιδιαίτερα οι νέοι και οι νέες, στις μέρες μας, που είναι μια εποχή πολύ ζόρικης μετάβασης.
Ο Μακρυγιάννης, το «εγώ» και το «εμείς»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είκοσι ένας αιώνες υποδούλωσης
Στην «Εφ.Συν.» 22/4/2021 δημοσιεύσατε κείμενο του κ. Κώστα Ζουράρι που «απαντούσε» σε προηγούμενο κείμενό μου στην ίδια εφημερίδα. Ομως ο συγγραφέας στηρίζεται σε μια παρεξήγηση, αφού εξέλαβε τη δουλεία υπό τη...
Είκοσι ένας αιώνες υποδούλωσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας