• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.7°C / 31.3°C
    1 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.5°C / 28.5°C
    2 BF
    61%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 25.5°C / 29.8°C
    0 BF
    51%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 23.6°C
    1 BF
    56%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 26.9°C
    2 BF
    53%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    26°C 22.9°C / 27.0°C
    1 BF
    60%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 22.0°C / 23.4°C
    1 BF
    57%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.6°C / 29.6°C
    1 BF
    26%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.8°C / 30.5°C
    1 BF
    44%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 25.7°C
    2 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.5°C / 26.4°C
    1 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    26°C 25.7°C / 26.2°C
    1 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    2 BF
    61%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.6°C / 27.3°C
    0 BF
    55%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 24.5°C / 29.0°C
    2 BF
    53%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.8°C / 24.9°C
    4 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.0°C / 31.5°C
    0 BF
    45%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.3°C / 25.5°C
    0 BF
    59%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.6°C / 27.2°C
    2 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    0 BF
    70%
Photo 27826386 © Hgfoto | Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας αυτοκαταστροφικός καπιταλισμός

  • A-
  • A+
Η εμπειρία από τις κρίσεις του 2008 και την τωρινή δείχνει ότι οι κυβερνήσεις επεμβαίνουν ως έσχατη λύση όταν οι αγορές αποτυγχάνουν ή όταν εμφανίζονται κρίσεις. Οι παρεμβάσεις τους όμως είναι «αλλήθωρες» και επιλεκτικές. Τόσο το 2008 όσο και σήμερα, οι πολιτικές ελίτ αρνήθηκαν να επιβάλουν στις τράπεζες, στις πολυεθνικές και στις άλλες μεγάλες επιχειρήσεις, όρους και προϋποθέσεις που θα εξασφάλιζαν το εισόδημα –τρέχον ή μελλοντικό– των οικονομικά ασθενέστερων. Διοχέτευσαν τρισεκατομμύρια χωρίς να απαιτήσουν: τη διασφάλιση θέσεων εργασίας και των αμοιβών, την απρόσκοπτη χρηματοδότηση των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων και την εφαρμογή δράσεων που δεν θα επιδεινώνουν την κλιματική κρίση

Μετά την οικονομική κρίση του 2008, κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο παρείχαν περισσότερα από 3 τρισεκατομμύρια δολάρια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα για να πάρει πάλι μπροστά η οικονομία. Αλλά οι τράπεζες, αντί να στηρίξουν την πραγματική οικονομία -δηλαδή την παραγωγή πραγματικών αγαθών και υπηρεσιών- επέλεξαν να τροφοδοτήσουν ένα σύστημα που βασίζεται στο χρέος και δημιουργεί τις κερδοσκοπικές φούσκες. Οι πολιτικές ελίτ, αντί να παρέμβουν για να προστατέψουν τους πολίτες, τις άφησαν ασύδοτες να χρηματοδοτούν τον εαυτό τους.

Το αποτέλεσμα; Σε λίγο περισσότερο από 10 χρόνια είχαν διαμορφωθεί οι συνθήκες για την επόμενη φούσκα. Το 2019, το ΔΝΤ έβαλε στο μικροσκόπιο τις οικονομίες οκτώ συνολικά χωρών (ΗΠΑ, Ιαπωνία, Κίνα, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία). Από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι τα συνολικά εταιρικά χρέη στις οκτώ αυτές μεγάλες οικονομίες ανέρχονταν σε 51 τρισ. δολάρια, ενώ το 2009 ήταν 34 τρισ. Οι οικονομολόγοι προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα και ανέλυσαν την ποιότητα των δανείων που είχαν χορηγηθεί. Τα συμπεράσματα ανησυχητικά: διαπιστώθηκε ότι το ποσοστό των δανείων «υψηλού ρίσκου», αυτού που ενδεχομένως να μην μπορεί να εξυπηρετηθεί, ήταν μεγάλο και συνεχώς αυξανόταν. Σε ορισμένες χώρες μάλιστα αντιστοιχούσε στο 25% επί του συνόλου των δανείων.

Οι άλλοι «ωφελημένοι» των διασώσεων, οι πολυεθνικές και οι μεγάλες επιχειρήσεις, ακολούθησαν ανάλογη στάση. Αδιαφορώντας για την «κοινωνική ευθύνη» και έχοντας εμμονή με τις αποδόσεις τριμήνου και τις τιμές των μετοχών, επικεντρώθηκαν στο να έχουν ικανοποιημένους τους μετόχους τους. Αύξησαν τον δανεισμό, επαναγόρασαν μετοχές, αύξησαν την αξία των υπολοίπων μετοχών. Τα stock options, που αποτελούν μέρος των περισσότερων πακέτων πληρωμών των στελεχών τους, μετατράπηκαν σε αυτοσκοπό. Ενδεικτικό θα πρέπει να θεωρηθεί το γεγονός ότι την τελευταία δεκαετία, οι εταιρείες του Fortune 500 έχουν επαναγοράσει δικές τους μετοχές αξίας άνω των 3 τρισ. δολαρίων.

Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη όψη αφορά τη μεσαία τάξη και τα πιο χαμηλά εισοδήματα. Την πλειονότητα δηλαδή που επωμίστηκε τον «λογαριασμό» της κρίσης του 2008, χρηματοδοτώντας τη διάσωση των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων. Οι περισσότεροι από αυτούς όχι μόνο πλήρωσαν, αλλά με άλλοθι την οικονομική κρίση, έχασαν σπίτια και επιχειρήσεις, έζησαν τον ζόφο της ανεργίας και της χρεοκοπίας και αφέθηκαν στο κενό χωρίς «δίχτυ προστασίας». Αν και οι ελίτ αρνούνται να το ομολογήσουν, στην κρίση του 2008, η οικονομική ολιγαρχία σώθηκε με τα χρήματα της μεσαίας τάξης και των πιο χαμηλών εισοδηματικών στρωμάτων και το πολιτικό σύστημα, αντί να τους ανταμείψει με το «μέρισμα» της «επένδυσής» τους, επέλεξε να τους τιμωρήσει αμείλικτα. Υπό μία σκοπιά, οι κυβερνήσεις εφάρμοσαν πολιτικές που παραπέμπουν στον Μάντοφ, τον εμπνευστή του πιο κερδοφόρου σχήματος Πόντσι στην Ιστορία και διευθυντή του χρηματιστηρίου Nasdaq που εξαπάτησε χιλιάδες επενδυτές.

Όταν αναπάντεχα εμφανίστηκε η πανδημία, η οικονομία είχε μεγάλες διαρθρωτικές αδυναμίες, αφού ήταν πιο χαλασμένη και πιο άνιση σε σχέση με το 2008. Και ενώ θα περίμενε κάποιος ότι οι πολιτικές ελίτ θα είχαν διδαχθεί και δεν θα επαναλάμβαναν τις πρακτικές που κατέληξαν στη «χαμένη ευκαιρία του 2008», βάδισαν στο ίδιο μονοπάτι.

Οι τράπεζες εξακολουθούν να κερδίζουν από τα χρήματα που ρίχνουν οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες για να στηρίξουν την οικονομία, που όμως τώρα είναι πολλαπλάσια σε σχέση με το 2008. Αξίζει να σημειωθεί ότι οικονομολόγοι ανέφεραν ότι η FED, μέχρι το τέλος του 2021, είχε αγοράσει σχεδόν 10 τρισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον χρέους, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στήριξε τη χαλάρωση ύψους 3,4 τρισ. δολαρίων, ενώ ανάλογες παρεμβάσεις κάνουν η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Το εταιρικό χρέος, μια βασική αιτία της προηγούμενης χρηματοπιστωτικής κρίσης, ανεβαίνει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Πιο κραυγαλέο παράδειγμα είναι αυτό με τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες που ξοδεύουν ένα μεγάλο μέρος των κεφαλαίων διάσωσης, που υπολογίζονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, για την εξυπηρέτηση των δικών τους χρεών. Οι πολυεθνικές και οι μεγάλες εταιρίες εξακολουθούν να εμμένουν στο να ικανοποιούν τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα των μετόχων τους και δεν εφαρμόζουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές για να αντιμετωπίσουν την κρίση.

Με απλά λόγια, οι απλοί άνθρωποι καλούνται πάλι να πληρώσουν το κόστος της διάσωσης των τραπεζών και των επιχειρήσεων - κολοσσών, χωρίς καμιά ελπίδα να εισπράξουν «μέρισμα» και με τη βεβαιότητα ότι, όταν η πανδημία τελειώσει, το «κεφάλαιο» τους θα είναι ακόμα πιο μικρό.

Κάποιοι θα επικαλεστούν την «ανωτέρα βία» και την «έκτακτη ανάγκη» που οφείλεται στην πανδημία. Βολικά επιχειρήματα για να συγκαλυφθούν οι επιλογές και οι ευθύνες των πολιτικών ελίτ. Η εμπειρία από τις δυο κρίσεις (του 2008 και την τωρινή) δείχνει ότι οι κυβερνήσεις επεμβαίνουν ως έσχατη λύση όταν οι αγορές αποτυγχάνουν ή όταν εμφανίζονται κρίσεις. Οι παρεμβάσεις τους όμως είναι «αλλήθωρες» και επιλεκτικές, αφού δεν εξασφαλίζουν τη διανομή «μερίσματος» σε όλους. Τόσο το 2008 όσο και σήμερα, οι πολιτικές ελίτ αρνήθηκαν να δεσμεύσουν, να υποχρεώσουν, ακόμα και να επιβάλουν στις τράπεζες, στις πολυεθνικές και στις άλλες μεγάλες επιχειρήσεις, όρους και προϋποθέσεις που θα εξασφάλιζαν το εισόδημα -τρέχον ή μελλοντικό -των οικονομικά ασθενέστερων και τις κοινωνικές δαπάνες που απευθύνονται σ’ αυτούς. Διοχέτευσαν τρισεκατομμύρια χωρίς να απαιτήσουν: τη διασφάλιση θέσεων εργασίας και των αμοιβών, την απρόσκοπτη χρηματοδότηση των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων και την εφαρμογή δράσεων που δεν θα επιδεινώνουν την κλιματική κρίση.

Το αποτέλεσμα; Όταν ο Covid γίνει Iστορία, πολλοί από εκείνους που «χρηματοδοτούν» τις τωρινές διασώσεις θα βρεθούν χωρίς δουλειά, λόγω της υποκατάστασης εργασίας που επιταχύνθηκε με χαμηλότερες αμοιβές, λόγω των νέων οικονομικών δεδομένων και χωρίς «μαγαζιά», λόγω της περιορισμένης ζήτησης, της πιστωτικής ασφυξίας και του εξοντωτικού ανταγωνισμού από τους «διασωθέντες» ισχυρούς. Και τότε, για ακόμα μία φορά, τα «θύματα» θα κληθούν από τις πολιτικές ελίτ να «επενδύσουν» για τη διάσωση των «δημίων» τους, που θα απειλούνται από την κλιματική αλλαγή που προκάλεσαν.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
Από τον Θατσερισμό του ’80 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι τραπεζικές τεχνολογίες, οι χρηματοοικονομικές καινοτομίες αγκαλιά με τους οίκους αξιολόγησης και την απουσία κάθε κρατικής ρύθμισης του...
Γενεαλογίες κερδοσκοπίας, Νόμπελ της φούσκας
ΑΝΩ ΚΑΤΩ
Να κάνουμε έναν έρανο, βρε αδερφέ
Γιατί, μπορεί ένας Έλληνας CEO να παίρνει 80 φορές το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, 87 φορές τη μέση σύνταξη και 100 φορές τον ελληνικό κατώτατο μισθό, αλλά η απώλεια των μπόνους του δεν σας κάνει πλουσιότερους, σωστά;
Να κάνουμε έναν έρανο, βρε αδερφέ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί ξέσπασαν τόσες κρίσεις στην εποχή μας;
Η σύγχρονη μορφή ζωής, περικυκλώνεται από τις απανωτές κοινωνικές κρίσεις, επειδή αυτός ο κόσμος δεν έλυσε τις διαφορές του με την προηγούμενη ιστορικώς κατάσταση
Γιατί ξέσπασαν τόσες κρίσεις στην εποχή μας;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διερεύνηση νέων παραδειγμάτων πολιτικής
Η κυβέρνηση γοητευμένη από τη δύναμη της αγοράς δεν βλέπει ότι η ευημερία ρέει μόνο στις τσέπες των ημετέρων, αφού είναι θέμα του crony capitalism (του καπιταλισμού των ημετέρων) –το μόνο πεδίο στο οποίο...
Διερεύνηση νέων παραδειγμάτων πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τραμπολίνο
Συνεχίζουμε να λειτουργούμε με τα ίδια στερεότυπα και τις ίδιες φόρμες, οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές που χρησιμοποιούσαμε και πριν από δέκα χρόνια.
Τραμπολίνο
ΑΠΟΨΕΙΣ
New Deal vs Schwarze Null…
Ειρωνεία της Ιστορίας δίχως αμφιβολία να συμπέσουν χρονικά το πάγωμα της τελικής έγκρισης του Ταμείου Ανάκαμψης στη Γερμανία με εντολή του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης με την εξαγγελία από τον...
New Deal vs Schwarze Null…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας