• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.4°C / 14.5°C
    3 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.7°C / 11.7°C
    3 BF
    64%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.3°C / 15.0°C
    4 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    58%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 9.9°C
    3 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.0°C / 8.8°C
    1 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 4.4°C / 4.4°C
    3 BF
    70%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    74%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 17.7°C
    2 BF
    85%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.5°C
    2 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 15.4°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    3 BF
    87%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    3 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 10.0°C
    3 BF
    76%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 10.1°C
    3 BF
    77%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 16.6°C
    1 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 13.8°C
    2 BF
    81%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 11.6°C
    3 BF
    76%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.2°C / 11.7°C
    1 BF
    77%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.3°C / 6.3°C
    1 BF
    75%

→ Υποστηρικτές του Τραμπ στη Ροτόντα του Καπιτωλίου (Φωτογραφία Αρχείου)

EPA/JIM LO SCALZO

Γιατί ο Τραμπ και οι οπαδοί του σχεδόν σκοτώσανε την αμερικανική Δημοκρατία

  • A-
  • A+

Ήταν η στιγμή που θα μπορούσε να γονατίσει την αμερικανική Δημοκρατία. Ένα χρόνο πριν, στις 6 Ιανουαρίου 2021, ο Ντόναλντ Τράμπ εκφώνησε την τελική ομιλία σε μια πορεία με όνομα «Σταματήστε την Κλοπή» [Stop the Steal] στην Ουάσιγκτον. Μέσα σε μια ώρα, οι διαδηλωτές είχαν επιτεθεί και είχαν περάσει τα οδοφράγματα γύρω από το Καπιτώλιο, την έδρα του Αμερικανικού Κογκρέσου. Μέχρι τη 1.30μμ, είχαν εισβάλει στο κτήριο. Μέχρι τη στιγμή που έφυγαν, πέντε άνθρωποι είχαν πεθάνει. 

Κατά πόσο συνδέονται τα δυο περιστατικά; Μήπως η ομιλία του Τράμπ διέγειρε τους διαδηλωτές και τους υποκίνησε να εισβάλουν στο Καπιτώλιο; Ή οι διαδηλωτές έδρασαν ανεξάρτητα και με δική τους απόφαση; Αυτά ήταν τα ερωτήματα γύρω από τα οποία στράφηκε η δεύτερη δίκη του Τράμπ με σκοπό την καθαίρεση του. Πιο συγκεκριμένα, η συζήτηση στράφηκε γύρω από το εάν ο Τράμπ έδωσε ακριβείς οδηγίες στους διαδηλωτές σε σχέση με το πώς να δράσουν οι οποίες οδήγησαν στα μετέπειτα γεγονότα, επικεντρώνοντας σε μια συγκεκριμένη πρόταση στην ομιλία του:

«Εάν δεν πολεμήσετε κολασμένα, δεν πρόκειται να έχετε πια χώρα» 
[«If you don’t fight like hell, you’re not going to have a country anymore»] 

Οι κατήγοροι βασίστηκαν στην συγκεκριμένη πρόταση για να στηρίξουν τις κατηγορίες περί υποκίνησης της εισβολής. Για την υπεράσπιση η χρήση της λέξης «πολεμήσετε» ήταν απλώς μεταφορική, όπως όταν κανείς αναφέρει πως «πολεμά για τις αρχές του». Χρησιμοποιώντας την φράση του δικηγόρου του Τράμπ, Michael van der Veen: «Αυτή είναι τυπική πολιτική ρητορική που ουσιαστικά είναι αδιαχώριστη από την γλώσσα που έχει χρησιμοποιηθεί εδώ και εκατοντάδες χρόνια στην πολιτική σκηνή».

Εν τέλει, η ερμηνεία διαχωρίστηκε βάσει κομματικών γραμμών. Στην Γερουσία, 48 Δημοκρατικοί ψήφισαν υπέρ της καθαίρεσης και κανένας κατά, ενώ 43 Ρεπουμπλικάνοι ψήφισαν κατά της καθαίρεσης και 7 υπέρ. Οι συνολικοί ψήφοι υπέρ της καθαίρεσης δεν ξεπέρασαν το κατώτατο όριο των δυο τρίτων, με αποτέλεσμα ο Τράμπ να απαλλαχθεί από τις κατηγορίες. Παρόλα αυτά, ότι και αν σκέφτεται κανείς για το αποτέλεσμα της δημόσιας συζήτησης και της δίκης, το μεγάλο πρόβλημα μπορούμε να το εντοπίσουμε σε δυο λανθασμένες παραδοχές και υποθέσεις που ουσιαστικά συγκρότησαν την βάση της συζήτησης καθαυτής. 

Ηγέτες και ακόλουθοι

Η πρώτη λανθασμένη παραδοχή είναι πως η κοινωνική επιρροή μπορεί να εκληφθεί ως απλώς ως η παροχή οδηγιών. Όταν επικεντρωνόμαστε εξ ολοκλήρου σε συγκεκριμένες προτάσεις που εκφώνησε (ή δεν εκφώνησε) ο Τράμπ, τότε αδυνατούμε να δούμε τους τρόπους με τους οποίους ολόκληρη η ομιλία είχε δομηθεί με τρόπο τέτοιο ώστε να υποκινήσει ακραίο ανταγωνισμό και ανάλογη δράση από την μεριά των παρευρισκόμενων.

Η δεύτερη λανθασμένη παραδοχή είναι η οπτική που θέλει την σχέση μεταξύ ηγετών και ακολούθων είτε ως μια όπου οι ηγέτες χειραγωγούν τους ακολούθους τους ως μαριονέτες (όπως ισχυρίστηκαν οι κατήγοροι) είτε ως μια όπου οι ακόλουθοι δρουν ανεξάρτητα από τους ηγέτες (όπως απάντησε η υπεράσπιση).

Τον τελευταίο χρόνο, εμείς και οι συνεργάτες μας έχουμε επικεντρωθεί και στις δυο αυτές παραδοχές, αντλώντας αφενός από προηγούμενες έρευνες μας στο ζήτημα της ηγεσίας γενικότερα και αφετέρου από έρευνες μας στην ηγεσία του Τράμπ καθαυτή. Αυτό που υποστηρίζουμε είναι πως ο Τράμπ είναι ένας εξαιρετικά ικανός ηγέτης όσον αφορά το πώς διαχειρίζεται ζητήματα ταυτοτήτων, μιας και δημιουργεί μια διάκριση μεταξύ του «Αμερικανικού λαού» και ενός «διεφθαρμένου κατεστημένου», παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως τον εντολοδόχο και εκπρόσωπο του πρώτου απέναντι στο δεύτερο. 

Γι' αυτό ακριβώς οι πολιτικές του γκάφες, η ωμότητα, ακόμη και ο μισογυνισμός του μάλλον τον ενισχύουν παρά τον αποδυναμώνουν, καθιερώνοντάς τον ως έναν τραχύ καθημερινό άνθρωπο που έρχεται σε αντίθεση με τη φιγούρα που αντιπροσωπεύει το «συμβατικό πολιτικό κατεστημένο». Είναι ένας πολιτικός που ισχυρίζεται πως δεν μοιάζει με τους τυπικούς πολιτικούς καθώς και πως εκφράζεται και εκπροσωπεί «εμάς» εναντίον «αυτών».

Στην ομιλία του στην Ουάσιγκτον, ο Τράμπ διεύρυνε και ηθικοποίησε αυτή την αφήγηση με τρόπο που δημιούργησε τις βασικές συνθήκες για να καλλιεργηθεί μίσος μεταξύ των ομάδων. Και αυτό περιλάμβανε τέσσερα βασικά στοιχεία:

1) Μια ισχυρή επαναδιατύπωση των λαϊκίστικών κατηγοριών που θέλουν τον «λαό εναντίον του κατεστημένου».

2) Την ηθικοποίηση αυτών των κατηγοριών. Οι άνθρωποι ορίστηκαν από τον Τράμπ ως Αμερικανοί πατριώτες που χαρακτηρίζονται από αγάπη και πίστη προς τους συμπατριώτες και τη χώρα τους. Οι εκπρόσωποι του κατεστημένου αντιθέτως ορίστηκαν ως προδότες, πρόθυμοι να κάνουν τα πάντα για να εξαπατήσουν τους «αληθινούς Αμερικανούς».

3) Την ιδέα της επερχόμενης καταστροφής. Το κατεστημένο και οι εκπρόσωποι του δεν ορίστηκαν μόνο ως κάτι εξωτερικό και διαφορετικό από τους Αμερικανούς πατριώτες, αλλά παρουσιάστηκαν ως απειλή για τις αμερικανικές αξίες, θεσμούς και σύμβολα. Και δεν παρουσιάστηκαν ως να αποτελούν απλώς μια παλιά απειλή αλλά ως υπαρξιακή απειλή για την ίδια την ύπαρξη της Αμερικής. Αυτό ακριβώς (και όχι κάποια συγκεκριμένη οδηγία του Τράμπ προς τους ακολούθους του) είναι το αληθινό μήνυμα και η κινητήρια δύναμη πίσω από την προειδοποίηση του Τράμπ ότι «δεν πρόκειται να έχετε πια χώρα».

4) Ο Τράμπ όρισε την συμμετοχή στην αντίσταση απέναντι στην «κλοπή» ως κριτήριο του να θεωρεί κανείς τον εαυτό του ως κομμάτι των «Αμερικανών πατριωτών». Όσοι αποδέχονταν το εκλογικό αποτέλεσμα ή αμφιταλαντεύονταν ορίστηκαν ως «αδύναμοι» και «αξιολύπητοι». Και ακόμα κι αν δεν ήταν εντελώς προδότες, σίγουρα τους έλειπαν οι ιδιότητες των «αληθινών» Αμερικανών.

Σε συνδυασμό, τα παραπάνω τέσσερα στοιχεία επικαλούνται μια πραγματικότητα στην οποία η αδράνεια θα επέτρεπε τον θρίαμβο του κακού έναντι του καλού και στην οποία η διατήρηση του καλού απαιτεί «να σταματήσει η κλοπή». Η ισχυρή και άμεση δράση γίνεται υπαρξιακή αναγκαιότητα και ηθική υποχρέωση.

Τι είδους δράση όμως; Εδώ, η ίδια η απουσία ενός πέμπτου στοιχείου (αυτού της σαφούς οδηγίας), που έχει τραβήξει τόση προσοχή μέχρι σήμερα, αναμφισβήτητα ενισχύει παρά αποδυναμώνει τον αντίκτυπο του Τράμπ.

Καθορίζοντας μια γενική υποχρέωση χωρίς να προσδιορίζει ακριβώς πώς θα πρέπει να επιτευχθεί, ο Τράμπ προκάλεσε αναμφισβήτητα τους οπαδούς του να ανταγωνιστούν μεταξύ τους για να πάνε πιο μακριά, να αποδείξουν καλύτερα την πίστη τους και να αποδείξουν με δραματικό τρόπο τα πατριωτικά τους διαπιστευτήρια για την επίτευξη του στόχου. Μια τέτοια στρατηγική δημιουργεί έναν κύκλο ριζοσπαστικοποίησης, με το πρόσθετο πλεονέκτημα να παρέχει την δυνατότητα άρνησης υποκίνησης από την πλευρά του ηγέτη εάν οι άνθρωποι πάνε πολύ μακριά.

Ο ιστορικός Ian Kershaw παρέχει μια παρόμοια ανάλυση της ευθύνης του Χίτλερ για το ολοκαύτωμα. Πράγματι, το γεγονός ότι δεν υπήρχε γραπτή εντολή από τον Χίτλερ ήταν χαρακτηριστικό της γενικής τάσης του Φύρερ να ορίζει γενικούς στόχους παρά συγκεκριμένα μονοπάτια. Προκάλεσε αυτό που ο Kershaw ονόμασε «δουλεύοντας προς τον Χίτλερ» [working towards Hitler] και αυτό που εδώ μπορούμε να ονομάσουμε «δουλεύοντας προς τον Τράμπ» [working towards Trump] – αν και σε σχέση με πολύ διαφορετικούς προορισμούς, γιατί όσο τοξικός κι αν είναι ο Τράμπ, θα ήταν άδοξο και ανακριβές να συνδεθεί η επίθεση στο Καπιτώλιο με το Ολοκαύτωμα.

Η συζήτηση γύρω από την επίθεση στο Καπιτώλιο έχει επίσης παρερμηνεύσει τη σχέση μεταξύ ηγετών και οπαδών. Αυτό δεν είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Δεν είναι ζήτημα του εάν οι οπαδοί έχουν αυτενέργεια ενώ οι ηγέτες δεν έχουν την δύναμη να επηρεάσουν τα γεγονότα, ή εάν οι ηγέτες κινούν τα νήματα και οι οπαδοί απλώς ακολουθούν. Εμείς υποστηρίζουμε πως πρόκειται για ζήτημα διπλής και ταυτόχρονης αυτενέργειας.

Στην πραγματικότητα, η επίκληση του Τράμπ «να σταματήσει η κλοπή» υπήρχε πολύ πριν από την ομιλία του στις 6 Ιανουαρίου – μόνο τον Δεκέμβριο του 2020, τα μηνύματα που περιλάμβαναν αυτόν τον όρο είχαν πάνω από 40 εκατομμύρια εμφανίσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ορισμένα να αρχίζουν να παραβιάζουν τα οδοφράγματα του Καπιτωλίου ακόμα και κατά την διάρκεια της εκφώνησης της ομιλίας του Τράμπ.

Ο ρόλος του Τράμπ ήταν πως νομιμοποίησε τις ενέργειες των διαδηλωτών, τους έδωσε μια αίσθηση ενότητας και ενδυνάμωσης και τους παρείχε την αίσθηση ότι έκαναν αυτό που ήθελε η κοινότητα τους και ο ηγέτης της από αυτούς. Με τα λόγια ενός από αυτούς, «Ο Πρόεδρός μας μας θέλει εδώ».

Αλλά όπως ο Τράμπ ενδυνάμωσε και ενθάρρυνε το πλήθος να δράσει, έτσι και εκείνοι τον ενθάρρυναν αντίστοιχα. Πολλοί, συμπεριλαμβανομένων και ανθρώπων με γνώση εκ των έσω, έχουν γράψει για την κεντρική θέση που έπαιξαν οι συγκεντρώσεις στην πρόοδο του Τράμπ και για το πώς το μέγεθος και ο ενθουσιασμός των παρευρισκόμενων χρησιμοποιήθηκαν ως μέτρο της πολιτικής του ισχύος.

Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Μάικλ Γουλφ έχει παρόμοια άποψη για τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου, υποστηρίζοντας ότι ο ενθουσιασμός του πλήθους ώθησε τον Τράμπ πιο μακριά από ό,τι θα ήθελε να φτάσει εξαρχής - «όχι… ότι θα υποκινούσε ο ίδιος το πλήθος, αλλά πως το ίδιο το πλήθος θα τον υποκινούσε». Πιο συγκεκριμένα, η συγκεκριμένη συνθήκη μπορεί να οδήγησε τον Τράμπ να προσθέσει στην ομιλία του την διαβόητη φράση «Μετά από αυτό, θα κατέβουμε – και θα είμαι εκεί μαζί σας» η οποία δεν ήταν προσχεδιασμένη και δεν υπήρχε στο σενάριο.

Τελικά, αυτό που συνέβη στις 6 Ιανουαρίου ήταν μια γνήσια συμπαραγωγή μεταξύ του Τράμπ και του πλήθους.

Κατά συνέπεια, το να περιορίσουμε την επίθεση στο Καπιτώλιο σε ένα ερώτημα εάν ο Τράμπ «υποκίνησε» ή «δεν υποκίνησε» το πλήθος είναι μια υπερβολικά απλοϊκή προσέγγιση. Περιορίζει την κατανόησή μας για τα γεγονότα που συνέβησαν πριν από ένα χρόνο. Περιορίζει την κατανόησή μας για τον «Τραμπισμό» γενικότερα και για τον κρίσιμο ρόλο των μαζικών εκδηλώσεων στην ανάπτυξη του κινήματος. Περιορίζει επίσης την κατανόησή μας για την ηγεσία και τη δυναμική των ομάδων. Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, υποδηλώνει ότι έως τώρα ψάχνουμε σε λάθος μέρος για να κατανοήσουμε την ευθύνη του Τράμπ για την επίθεση στην αμερικανική δημοκρατία.

 

* Συγγραφείς: Stephen Reicher1, Alexander Haslam2, Ευάγγελος Ντόντης3, Klara Jurstakova4
Μετάφραση: Ευάγγελος Ντόντης   

1. University of St Andrews 
2. University of Queensland 
3. The Open University 
4. Canterbury Christ Church University

→ Δείτε εδώ τo url του πρωτότυπου κειμένου: "Capitol assault: the real reason Trump and the crowd almost killed US democracy"

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Τραμπ στο εδώλιο;
Με τον Μπάιντεν να θεωρείται βέβαιο ότι δεν μπορεί και δεν θέλει να διεκδικήσει δεύτερη θητεία είναι πολύ πιθανόν οι ΗΠΑ να εμπλακούν στην εσωστρέφεια μιας παρατεταμένης προεκλογικής εκστρατείας διετούς...
Ο Τραμπ στο εδώλιο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εσωτερική υποθήκη
Εναν χρόνο μετά την έφοδο των οπαδών του Τραμπ στο Καπιτώλιο, οι προβολείς της επικαιρότητας επιβεβαιώνουν την εμφυλιοπολεμική δυναμική του διχασμού της αμερικανικής κοινωνίας.
Η εσωτερική υποθήκη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι ΗΠΑ έχουν έρθει πολλές φορές μπροστά στον καθρέφτη τους
Πολλές φορές τα γεγονότα ξεπερνούν κάθε τι άλλο. Οι εικόνες που έλαβαν χώρα με την εισβολή στο Καπιτώλιο είναι συγκλονιστικές. Ακόμα και αν εδώ και καιρό σε προδιέθετε η πλευρά των υποστηρικτών του Τραμπ πως...
Οι ΗΠΑ έχουν έρθει πολλές φορές μπροστά στον καθρέφτη τους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια δημοκρατία που αυτοκτονεί
Προσεγγίσεις στο φαινόμενο Τραμπ υπάρχουν σίγουρα πολλές. Καμία όμως δεν μπορεί καν να ξεκινήσει χωρίς να λάβει υπόψη τι συνέβη την πρώτη μέρα της νέας κρατικής εξουσίας. Είναι πολύ πιθανόν η μέρα αυτή να...
Μια δημοκρατία που αυτοκτονεί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δύο ξένα εκλογικά σώματα και ο θρίαμβος του λαϊκισμού
Η νίκη του Ντόναλντ Τραμπ κατέδειξε για ακόμα μία φορά πως όσο οι πολιτικές ελίτ αδυνατούν να προσεγγίσουν και να παράσχουν εχέγγυα στις επισφαλείς λαϊκές μάζες τόσο αυτές γίνονται πιο ευεπίφορες σε έναν...
Δύο ξένα εκλογικά σώματα και ο θρίαμβος του λαϊκισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας