• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -0.3°C / 5.2°C
    0 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.0°C / 3.8°C
    2 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    2°C 0.0°C / 5.7°C
    1 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / 0.3°C
    0 BF
    74%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.1°C / -0.4°C
    1 BF
    74%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    2°C 0.7°C / 3.2°C
    1 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.0°C / -1.6°C
    3 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.4°C / 4.6°C
    1 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 5.5°C / 7.7°C
    4 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C -0.1°C / 3.9°C
    2 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 8.5°C
    3 BF
    70%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    5 BF
    52%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.7°C / 6.7°C
    2 BF
    48%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.1°C / -0.5°C
    0 BF
    59%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    1°C -1.1°C / 2.3°C
    1 BF
    75%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 6.6°C
    2 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 1.0°C / 5.4°C
    1 BF
    69%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.1°C / 3.3°C
    1 BF
    51%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 0.5°C / 3.9°C
    1 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    2 BF
    63%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το τοπίο της εργασίας στην οικονομία πλατφόρμας

  • A-
  • A+
Η ανάπτυξη μέρους της οικονομίας πλατφόρμας ως τμήματος της άτυπης και σκιώδους οικονομίας, η οποία επιδιώκεται από τις ίδιες τις πλατφόρμες με σκοπό την –άμεση ή έμμεση– μεγιστοποίηση του κέρδους τους, σε συνδυασμό με το γενικότερα δυσμενές εργασιακό τοπίο στην Ελλάδα, καθιστά τους εργαζόμενους σε αυτήν επισφαλείς και ευάλωτους

Η οικονομία πλατφόρμας, περισσότερο γνωστή ως «οικονομία διαμοιρασμού» ή «συνεργατική οικονομία», επεκτείνεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια, καταλαμβάνοντας τμήματα «παραδοσιακών» οικονομικών δραστηριοτήτων και δημιουργώντας καινούργιες. Η επίκληση όρων όπως «διαμοιρασμός» και «συνεργατικότητα» εκ μέρους εταιρειών όπως η AirBnB, η Uber και η Wolt δεν είναι τυχαία, αλλά κατέχει κεντρικό ρόλο στην επιχειρησιακή τους στρατηγική.

Οι παραπάνω όροι επιστρατεύονται στο πλαίσιο μιας απόπειρας διαφοροποίησης των οικονομικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται εντός της οικονομίας πλατφόρμας από αντίστοιχες «παραδοσιακές» (π.χ. ξενοδοχεία, υπηρεσίες ταξί και διανομής φαγητού), με το επιχείρημα ότι πρόκειται για «ομότιμες συναλλαγές» (peer-to-peer transactions), που αφορούν τον διαμοιρασμό αγαθών, πόρων, εργασίας, μεταξύ «ισότιμων» χρηστών.

Αυτή η επίκληση αποσκοπεί στη διεκδίκηση λειτουργίας εντός ενός καθεστώτος εξαίρεσης σε ό,τι αφορά τόσο τις υποχρεώσεις τους (π.χ. φορολόγηση) όσο και τις σχέσεις εργασίας πάνω στις οποίες βασίζονται. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει πως η οικονομία πλατφόρμας, τουλάχιστον το κομμάτι της το οποίο μεσολαβείται από μεγάλες εταιρείες, απομακρύνεται σταδιακά τόσο από την αρχική «λογική» διαμοιρασμού πάνω στην οποία χτίστηκε, όσο και από ουσιαστικές πρακτικές διαμοιρασμού με τις οποίες συνυπάρχει στη σύγχρονη αστική συνθήκη (π.χ. car sharing, ψηφιακά κοινά).

Σε μία πρώτη ανάγνωση, παρατηρούμε την αναπαραγωγή οικονομικών συναλλαγών και σχέσεων, οι οποίες μας είναι ήδη γνωστές, να αναπτύσσονται αυτή τη φορά μέσω της ψηφιακής μεσολάβησης: ο ιδιοκτήτης ενός ακινήτου το παραχωρεί σε κάποιον επισκέπτη μέσω της AirBnB έναντι ενοικίου (αντίστοιχα με τα «rooms to let» που γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες), ο οδηγός Uber προσφέρει τις υπηρεσίες του μέσω αμοιβής (αντίστοιχα με έναν οδηγό ταξί) κ.ο.κ. Θα μπορούσαμε επομένως να υποθέσουμε πως οι παραπάνω δραστηριότητες αναπτύσσονται στη σφαίρα ενός ψηφιακά μεσολαβημένου καπιταλισμού, ο οποίος εντούτοις δεν διαφοροποιείται σημαντικά από τον «συμβατικό». Ωστόσο, στην πράξη ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια πολύ δυσμενέστερη εκδοχή των καπιταλιστικών σχέσεων εργασίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το τοπίο των βραχυχρόνιων μισθώσεων και οι «περιφερειακές» οικονομίες που αναπτύσσονται γύρω από αυτές. Το συγκεκριμένο τοπίο δεν είναι ομοιογενές, καθώς περιλαμβάνει δίκτυα διαφορετικών διαβαθμίσεων «επαγγελματοποίησης»: από άτομα που προσφέρουν ένα δωμάτιο στο διαμέρισμά τους, ώστε να έχουν ένα συμπληρωματικό εισόδημα, έως εταιρείες διαχείρισης ακινήτων και επενδυτικών funds. Σε κάθε περίπτωση, τόσο η διαμόρφωση των διαμερισμάτων όσο και η καθημερινή λειτουργία των βραχυχρόνιων μισθώσεων στηρίζονται σε διάφορες μορφές εργασίας, με διαχειριστές και «επαγγελματίες hosts», καθαριστές, μηχανικούς, διακοσμητές, φωτογράφους και οδηγούς να δημιουργούν από κοινού την υποδομή πάνω στην οποία στηρίζεται η συγκεκριμένη πρακτική.

Πώς διαμορφώνεται λοιπόν το τοπίο της εργασίας στη συγκεκριμένη δραστηριότητα; Αρχικά, η εργασία αναπτύσσεται σε συντριπτικό βαθμό στο πλαίσιο της σκιώδους οικονομίας: στην πλειονότητά τους, οι εργαζόμενοι εντάσσονται σε ένα άτυπο εργασιακό καθεστώς, χωρίς συμβάσεις εργασίας, ασφάλιση και δικαιώματα, κάτι που δημιουργεί μια διευρυμένη συνθήκη ευαλωτότητας και επισφάλειας, που επιδεινώνεται από την απουσία μηχανισμών ελέγχου. Επιπλέον, οι αμοιβές, ειδικότερα για ανθρώπους που λειτουργούν ως «οικοδεσπότες» ή/και αναλαμβάνουν την καθαριότητα, είναι ιδιαίτερα χαμηλές, καθώς σε πολλές περιπτώσεις ανέρχονται σε 2-3 ευρώ ανά ώρα ή 500 ευρώ για μηνιαία εξαήμερη εργασία.

Η συγκεκριμένη συνθήκη είναι δυσμενέστερη για τις γυναίκες, οι οποίες αναλαμβάνουν το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της χειρωνακτικής εργασίας στο πλαίσιο της καθημερινής λειτουργίας των βραχυχρόνιων μισθώσεων, ενώ το άτυπο (informal) εργασιακό καθεστώς υπονομεύει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος προστασίας από διακρίσεις και κακοποιητικές συμπεριφορές. Κρίσιμο είναι πως οι παραπάνω εργασιακές συνθήκες είναι περισσότερο καθιερωμένες σε ημι-επαγγελματικά δίκτυα (βλ. ιδιοκτήτες σημαντικού αριθμού ακινήτων, οι οποίοι ωστόσο εξακολουθούν να λειτουργούν ως ιδιώτες), τα οποία δεν έχουν εταιρική μορφή. Σε περιπτώσεις που η δραστηριότητα πραγματοποιείται μέσω εταιρειών διαχείρισης, οι εργασιακές σχέσεις προσεγγίζουν περισσότερο τις «συμβατικές», δηλαδή υπάρχουν σε μεγαλύτερη συχνότητα συμβάσεις, οι οποίες όμως αντιστοιχούν σε χαμηλές αμοιβές, που σπανίως απομακρύνονται σημαντικά από τον βασικό μισθό, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν εντελώς περιπτώσεις «μαύρης» εργασίας.

Ετσι, έχουμε ένα παράδοξο: όσο περισσότερο «επαγγελματοποιημένη» είναι η δραστηριότητα (δηλαδή όσο απομακρύνεται από την αρχική λογική της οικονομίας διαμοιρασμού και προσομοιάζει στη λειτουργία ενός ξενοδοχείου), τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες οι εργαζόμενοι να έχουν κάποια στοιχειώδη επαγγελματικά δικαιώματα. Ταυτόχρονα, στις λιγότερο επαγγελματοποιημένες εκδοχές των βραχυχρόνιων μισθώσεων, το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας πραγματοποιείται από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες και από ευρύτερα διαπροσωπικά δίκτυα (μέλη οικογένειας και φίλοι). Στην περίπτωση αυτή, είναι συχνά τα φαινόμενα αυτο-εκμετάλλευσης, καθώς οι ιδιοκτήτες που διαθέτουν ένα δωμάτιο ή ένα ακίνητο προσπαθούν, συχνά παράλληλα με διαφορετικές επαγγελματικές δραστηριότητες, να αντεπεξέλθουν στις διαρκώς αυξανόμενες απαιτήσεις των επισκεπτών και να ανταγωνιστούν το υψηλό επίπεδο υπηρεσιών που προσφέρουν περισσότερο επαγγελματικά δίκτυα της αγοράς βραχυχρόνιων μισθώσεων. Με την επιδίωξη να μη μείνουν πίσω στις αξιολογήσεις μέσω της πλατφόρμας και –συνεπακόλουθα– μειωθεί η ελκυστικότητα του ακινήτου, η αυτο-εκμετάλλευση εντείνεται από την ανάγκη συνεχούς διαθεσιμότητας στους πελάτες, τα ακαθόριστα και εκτεταμένα ωράρια εργασίας και την πολυδιάσπαση λόγω των διαφορετικών μορφών εργασίας και καθηκόντων (διαχείριση, επικοινωνία, καθαρισμός κ.ο.κ.).

Συμπερασματικά, η ανάπτυξη μέρους της οικονομίας πλατφόρμας ως τμήματος της άτυπης και σκιώδους οικονομίας, η οποία επιδιώκεται από τις ίδιες τις πλατφόρμες με σκοπό την –άμεση ή έμμεση– μεγιστοποίηση του κέρδους τους, σε συνδυασμό με το γενικότερα δυσμενές εργασιακό τοπίο στην Ελλάδα, καθιστά τους εργαζόμενους σε αυτήν επισφαλείς και ευάλωτους. Στο πλαίσιο αυτό, η χειραφέτηση από την εξαρτημένη εργασία την οποία υπόσχεται η αφήγηση της οικονομίας διαμοιρασμού μέσω της ανάπτυξης συναλλαγών μεταξύ «ομότιμων» μερών και της «ελευθερίας» του freelancing παραμένει κενή περιεχομένου. Στην οικονομία πλατφόρμας, και συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, το τοπίο της εργασίας στην καλύτερη περίπτωση προσομοιάζει σε εκείνο που κυριαρχεί στους τομείς του τουρισμού και του επισιτισμού, ενώ στη χειρότερη περίπτωση αποτελεί μια επιδεινωμένη εκδοχή του.

*Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Technische Universität Berlin και επιστημονικός υπεύθυνος του ερευνητικού προγράμματος DweLinks, το οποίο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εξετάζει, ανάμεσα σε άλλα ζητήματα, το τοπίο της εργασίας στην οικονομία πλατφόρμας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εργασία στα χρόνια της… χολέρας
Βάλθηκε ο υπουργός Εργασίας Κωστής Χατζηδάκης να μας πείσει πως ζούμε ακόμα στον προηγούμενο αιώνα και είναι καλό -για την ανάπτυξη, προφανώς- να επιστρέψουμε στις εργασιακές συνθήκες της μεσαιωνικής...
Η εργασία στα χρόνια της… χολέρας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δουλειά μέχρι τελικής πτώσης
Είναι γνωστό ότι η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων δεν είναι μια νέα κατάσταση. Η κυβέρνηση, με το νομοσχέδιο για τις εργασιακές σχέσεις πάει ένα βήμα παραπέρα, επιβάλλοντας την απόλυτη ευελιξία στα...
Δουλειά μέχρι τελικής πτώσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η 10ωρη εργασία… απελευθερώνει
Ο υπουργός Εργασίας δεν είναι αδαής∙ υποστηρίζω όμως ότι είναι (συν)ένοχος, συνένοχος μιας ανομίας που δεν θα αντέξει στον δικαστικό έλεγχο, συνένοχος γιατί και στο σχέδιο αυτό είναι ευδιάκριτο το αποτύπωμα...
Η 10ωρη εργασία… απελευθερώνει
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μνημονιακά μέτρα στη μετα-μνημονιακή εποχή
Η κυβέρνηση επιδιώκει να μετατρέψει την Ελλάδα σε χώρα ακόμη μικρότερου εργασιακού κόστους, υιοθετώντας την άρρητη παραδοχή ότι ο ορίζοντας ανταγωνισμού μέσα στον οποίο κινούμαστε περιλαμβάνει χώρες χαμηλού...
Μνημονιακά μέτρα στη μετα-μνημονιακή εποχή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η υπεράσπιση της εργασίας ως μοχλός πίεσης για την Ευρώπη των λαών
Ο Κοινωνικός Πυλώνας, εξαιτίας του ρόλου που μπορεί να παίξει στην επαναφορά των προστατευτικών εργασιακών ρυθμίσεων, θα αποτελέσει ένα από τα βασικότερα πεδία συγκρούσεων στην Ευρώπη από εδώ και πέρα
Η υπεράσπιση της εργασίας ως μοχλός πίεσης για την Ευρώπη των λαών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας