• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 15.9°C / 17.9°C
    3 BF
    90%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.1°C / 14.5°C
    2 BF
    89%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 17.0°C
    1 BF
    87%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 13.3°C
    1 BF
    80%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.7°C / 15.9°C
    5 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 15.0°C
    1 BF
    89%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 9.0°C / 11.4°C
    2 BF
    76%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    2 BF
    93%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.3°C / 18.0°C
    3 BF
    84%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 17.3°C
    4 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.4°C / 18.8°C
    4 BF
    85%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    3 BF
    84%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    4 BF
    79%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 12.5°C / 17.3°C
    2 BF
    80%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 19.3°C
    2 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.2°C / 17.8°C
    0 BF
    70%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 11.3°C / 14.4°C
    0 BF
    90%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.5°C / 16.7°C
    1 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    1 BF
    91%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εκείνοι που σκέφτονται διαφορετικά…

  • A-
  • A+

Το νομοσχέδιο για την τροποποίηση του άρθρου 191 του Ποινικού Κώδικα διευρύνει το αξιόποινο του αδικήματος της διασποράς ψευδών ειδήσεων μέσω της εισαγωγής «ρευστών» εννοιών, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν κατά τρόπο που να καταστέλλεται η διαφορετική γνώμη, ακόμα και αν αυτή δεν έχει προκαλέσει εν τοις πράγμασι κάποια βλάβη. Γιατί, όμως, μια τέτοια εξέλιξη θέτει σοβαρά ζητήματα ποιότητας της δημοκρατίας;

«Οι Αγγλοι νομίζουν ότι είναι ελεύθεροι, επειδή εκλέγουν τους αντιπροσώπους τους κάθε πέντε χρόνια, πλην όμως είναι ελεύθεροι μόνο μία ημέρα κάθε πέντε χρόνια: την ημέρα των εκλογών». Η αλήστου μνήμης αυτή φράση του Ζαν-Ζακ Ρουσό (Jean-Jacques Rousseau), δεν σημαίνει τίποτα περισσότερο από το ότι η δημοκρατία δεν είναι μόνο μία διαδικασία. Το περιεχόμενο της δημοκρατίας δεν εξαντλείται στην περιοδική ανάδειξη εκ μέρους του λαού των αντιπροσώπων του ή –για να το πούμε και διαφορετικά– η λειτουργία του αντιπροσωπευτικού συστήματος δεν πρέπει να συγχέεται με το περιεχόμενο της δημοκρατίας ως συστήματος αξιών.

Αναπόσπαστη τέτοια αξία της δημοκρατίας είναι η ελευθερία της έκφρασης – οι αρχαίοι Ελληνες ήδη είχαν εντοπίσει τη σημασία της και την απέδιδαν με τον περιεκτικότερο όρο: ισηγορία. Δίχως ελευθερία της έκφρασης δεν νοείται ελευθερία πολιτικών επιλογών: Η λαϊκή βούληση εκφράζεται με γνήσιο τρόπο στην κάλπη, όταν έχει προηγηθεί ζύμωση ιδεών, ανταλλαγή απόψεων και σφαιρική ενημέρωση για την πορεία των δημοσίων πραγμάτων. Διαφορετικά, η πολιτική επιλογή ενώπιον της κάλπης γίνεται μηχανιστικά, χωρίς συνείδηση της πραγματικότητας, με αποτέλεσμα ο κυρίαρχος λαός να μην είναι σε θέση να προβεί στην επιλογή εκείνη που θα υλοποιήσει τη θέλησή του. Ο κυρίαρχος κυριαρχείται, όταν δεν κυριαρχεί επί του φρονήματός του!

Η ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών στη δημοκρατία βρίσκει την κορύφωσή της στην περίπτωση της πολιτικής πειθούς: Στη δημοκρατία λέμε ότι «κρατεί», δηλαδή εξουσιάζει, ο λαός. Τούτο, όμως, δεν είναι απόλυτα ακριβές. Γιατί στη δημοκρατία δεν κρατεί ο λαός ως σύνολο (είναι, άραγε, ποτέ εφικτή η ομοφωνία;), αλλά η πλειοψηφία αυτού. Για να διατηρήσει τον χαρακτήρα του ως δημοκρατικό ένα πολίτευμα, θα πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα, ώστε ανά πάσα στιγμή η μειοψηφία να μπορεί να καταστεί πλειοψηφία. Και αυτό είναι αδύνατον να συμβεί, αν δεν υπάρχει ελευθερία της έκφρασης, που θα επιτρέψει την ανάπτυξη πειθούς μεταξύ των μελών μιας δημοκρατικής κοινωνίας.

Η ελευθερία που αξίζει και έχει πρακτική σημασία –έλεγε ο Αριστόβουλος Μάνεσης– δεν είναι τόσο η ελευθερία των συμφωνούντων όσο η ελευθερία των διαφωνούντων, δηλαδή εκείνων που σκέφτονται διαφορετικά. Ελευθερία μόνο για τους κατόχους της εξουσίας και τους οπαδούς τους, οσοδήποτε πολυάριθμοι κι αν είναι αυτοί, δεν είναι ελευθερία. Διότι, όπως παρατηρούσε και η Ρόζα Λούξεμπουργκ, «η ελευθερία χάνει την αποτελεσματικότητά της, όταν καταντάει προνόμιο».

* συνταγματολόγος, δικηγόρος

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Πολυτεχνείο ζει μέσα από τους αγώνες τού σήμερα
Η εξουδετέρωση του φασισμού, που και πάλι «σηκώνει κεφάλι» με διαφορετικές μορφές, η απάλειψη του αυταρχισμού, η εμπέδωση και διεύρυνση της δημοκρατίας και η οικοδόμηση κοινωνικού κράτους παραμένουν ζητούμενα...
Το Πολυτεχνείο ζει μέσα από τους αγώνες τού σήμερα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το -πάντα επίκαιρο- αίτημα για δημοκρατία
Το δίλημμα «δημοκρατία ή ευημερία» το θέτουν όσοι θέλουν να παραπλανήσουν τους πολίτες, να βυθίσουν τον λαό σε ένα πέλαγος άγνοιας και εκμαυλισμού.
Το -πάντα επίκαιρο- αίτημα για δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γράμμα για την 17η Νοέμβρη σε ένα παιδί που γεννήθηκε το 2021
Πρέπει να γνωρίζεις πως κάποιοι πάλεψαν για να είμαστε εσύ κι εγώ εδώ. Για να μπορείς αύριο να περπατήσεις ελεύθερη στους δρόμους, να σπουδάσεις αυτό που αγαπάς, να εργαστείς με αξιοπρέπεια.
Γράμμα για την 17η Νοέμβρη σε ένα παιδί που γεννήθηκε το 2021
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για το Πολυτεχνείο
Σήμερα πενθούμε γιατί η πύλη που έπεσε, που σήμαινε νεκρούς, γροθιά στον φασισμό, στο σύστημα των κακών, αναγέννηση της ελευθερίας, αντικαταστάθηκε από πολλές πόρτες, μία για τον καθένα.
Για το Πολυτεχνείο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διαφορές δημοκρατίας και αναρχίας
Η δημοκρατία είναι η πραγματική λαϊκή κυριαρχία: όταν ο λαός ο ίδιος μπορεί να αλλάζει τον νόμο και να λαμβάνει τις κύριες αποφάσεις. Οταν ασκεί άμεσα την εξουσία υπό όλες τις μορφές της, κυβερνητική,...
Διαφορές δημοκρατίας και αναρχίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πέρασε η Ευρώπη από Διαφωτισμό;
Οταν αναφερόμαστε στον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, ο νους μας ανατρέχει στις εμβληματικές ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης «ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη», με τις οποίες γαλουχήθηκαν όλα τα νεωτερικά κράτη, μαζί και...
Πέρασε η Ευρώπη από Διαφωτισμό;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας