• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 2.8°C / 6.3°C
    3 BF
    46%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.9°C / 6.0°C
    2 BF
    38%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.0°C / 8.7°C
    1 BF
    26%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.9°C / 7.0°C
    1 BF
    35%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.9°C / 1.9°C
    1 BF
    64%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.2°C / 5.9°C
    2 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 1.8°C
    3 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    6°C 6.3°C / 6.8°C
    1 BF
    21%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 4.4°C / 7.8°C
    5 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    3 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.1°C / 7.4°C
    5 BF
    45%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 4.7°C / 5.6°C
    3 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.9°C / 9.9°C
    3 BF
    46%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 3.5°C
    0 BF
    35%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.4°C / 6.1°C
    2 BF
    56%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 5.8°C / 6.8°C
    2 BF
    46%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.0°C / 5.9°C
    3 BF
    55%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.2°C / 3.3°C
    2 BF
    40%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.0°C / 6.7°C
    2 BF
    41%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    2 BF
    43%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η παιδαγωγική του φόβου

  • A-
  • A+

Συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια από τη γέννηση του Πάουλο Φρέιρε (1921-1997). Στις 19 Σεπτεμβρίου 1921 στην πόλη Ρεσίφε της Βραζιλίας ξεκίνησε η ζωή του μεγάλου παιδαγωγού του οποίου το πολυσχιδές έργο άφησε το αποτύπωμά του στην εκπαίδευση.

Για τον Πάουλο Φρέιρε η εκπαιδευτική πράξη είναι πρώτα πολιτική πράξη και ακολούθως γνωστική. Η εκπαίδευση δεν λειτουργεί ποτέ ανεξάρτητα, βρίσκεται υπό τη διαρκή «κηδεμονία» των κυρίαρχων κοινωνικών δυνάμεων. Οι σχέσεις του πεδίου της εκπαίδευσης με τα άλλα πεδία (οικονομικό, πολιτικό, επιστημονικό…) δεν είναι μηχανικές αλλά βαθιά ιστορικές, διαλεκτικές και, ενίοτε, αντιφατικές.

Υποκείμενο της εκπαίδευσης και της γνώσης, σύμφωνα με τον Πάουλο Φρέιρε, δεν είναι ο δάσκαλος ή ο μαθητής αλλά η σχέση του δασκάλου με τον μαθητή. Στο εκπαιδευτικό πεδίο –όπως και στο πολιτικό– η σχέση του υποκειμένου με την πραγματικότητά του χαρακτηρίζεται από την αέναη προσπάθεια του υποκειμένου να παρέμβει και να την αλλάξει. Το υποκείμενο καλείται να μετατρέψει την έλλειψη γνώσης σε έννοιες αξιοποιήσιμες για την «ανάγνωση» και τον μετασχηματισμό του κόσμου του. Προϋπόθεση γι' αυτό είναι η ανάπτυξη της παιδαγωγικής σχέσης σε καθεστώς ελευθερίας• η εκπαίδευση είναι «άσκηση ελευθερίας», που οδηγεί όσους μετέχουν στην παιδαγωγική διεργασία στη λύτρωση από τη σιωπή και τον μονόλογο. Αναφέρει χαρακτηριστικά:

«… η ομορφιά και η δημιουργικότητα δεν μπορούν να συνυπάρχουν με μια δουλική προσήλωση στην ορθή χρήση της “γραμματικής” […] Μια αυταρχική παιδαγωγική προσέγγιση […] δεν επιτρέπει την ύπαρξη της ελευθερίας η οποία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργικότητα – ενώ η δημιουργικότητα είναι απολύτως απαραίτητη για να επιτευχθεί η μάθηση».

Και συμπληρώνει:

«Ο φόβος, για τον οποίο ο κάτοχός του δεν έχει πάντα επίγνωση, τον κάνει να βλέπει φαντάσματα. Ενα τέτοιο άτομο καταφεύγει στην επιδίωξη ασφάλειας, που την προτιμά από τους κινδύνους της ελευθερίας».

Ο φόβος, μέσο χειραγώγησης και συμμόρφωσης… Στρεβλώνει την ανάγνωση της πραγματικότητας, τη στοιχειώνει, τη μετατρέπει σε απειλητικό βίωμα. Οδηγεί στην υποταγή και, μέσα σε ένα ανασφαλές περιβάλλον, «στην επιδίωξη της ασφάλειας».

Αν η παιδαγωγική αποτελεί μελέτη της διδασκαλίας, η παιδαγωγική του φόβου είναι η μελέτη τού τι διδάσκει και πώς το διδάσκει ο φόβος. Τι διδάσκει στο μικρο-επίπεδο της σχολικής τάξης (και σχολικής μονάδας) αλλά τι διδάσκει και ο δομικός φόβος, ο φόβος που οργανώνεται και διαχέεται μέσα από την οργάνωση και τη λειτουργία της εκπαιδευτικής δομής.

Η δομή και ο τρόπος λειτουργίας του εκπαιδευτικού μας συστήματος, διαχρονικά, χαρακτηρίζονται από κάθετες αυστηρά ιεραρχημένες σχέσεις των εμπλεκόμενων φορέων δράσης. Η κυρίαρχη αντίληψη είναι αυτή της ιεραρχημένης λειτουργίας που αποτυπώνεται στη συγκεντρωτική οργάνωση. Η ιεράρχηση και η συγκεντρωτική οργάνωση νομιμοποιούνται μέσα από κανονιστικά κείμενα που συντάσσει η εκάστοτε εξουσία. Ο βαθμός συγκεντρωτικού ελέγχου καθορίζεται από την ποιότητα και τη μορφή της εξουσίας.

Η μελέτη των πρόσφατων ρυθμιστικών κειμένων που στοχεύουν στον μετασχηματισμό του εκπαιδευτικού συστήματος μας οδηγεί στην άποψη ότι βιώνουμε μια οργανωμένη και εκτεταμένη προσπάθεια διαμόρφωσης ενός ασφυκτικού πλαισίου επάλληλων δομών συστηματικού ελέγχου (και πειθάρχησης) κάθε επιμέρους πτυχής της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Με αφορμή-πρόσχημα τις διαχρονικές υστερήσεις του συστήματος επιχειρείται η κεντρικά σχεδιασμένη αναδιοργάνωση των επιμέρους δομών και λειτουργιών στην κατεύθυνση της πλήρους συμμόρφωσης και υποταγής των συμμετεχόντων.

Επάλληλοι μηχανισμοί και διαδικασίες ελέγχου και κυρώσεων επιστρατεύονται για να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση των μετεχόντων στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι φύλακες του κώδικα, ορατοί ή αόρατοι, τυπικοί (στελέχη εκπαίδευσης) ή άτυποι (όσοι εκφέρουν λόγο και επηρεάζουν στη λήψη αποφάσεων), φροντίζουν για την τήρηση του κώδικα και με την απειλή των κυρώσεων οδηγούν στον φόβο και τη συμμόρφωση.

Ο φόβος, σε αυτό το πλαίσιο, εκτός από βίωμα, αρνητικό συναίσθημα, αξιοποιείται ως παιδαγωγική στρατηγική μάθησης. Διορθώνει και αλλοιώνει τη «φωνή» διδασκόντων και διδασκομένων, υποτάσσει την αδιαμεσολάβητη δημιουργικότητα και τη μετατρέπει σε φορμαλιστική διαδικασία ετεροκαθοριζόμενης έκφρασης.

Το να φοβόμαστε είναι κάτι φυσιολογικό, απόδειξη ότι είμαστε ζωντανοί, λέει ο Πάουλο Φρέιρε. Το ζήτημα είναι πώς, έχοντας επίγνωση των φόβων μας, δεν θα επιτρέψουμε στον φόβο να μας ακινητοποιήσει, να συνθλίψει το όραμά μας…

*Εκπαιδευτικός, υπ. διδάκτορας Παν. Πατρών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σχολεία - ψηφιοποίηση: Το «e-παντεσπάνι» μιας... υποβαθμισμένης εκπαίδευσης!
Ψηφιοποίηση, ψηφιακός μετασχηματισμός, ψηφιακές δεξιότητες: Οι νέες θεότητες! Τα στοιχεία από πολυάριθμες μελέτες πάνω στο αν οι υπολογιστές βελτιώνουν την ουσιαστική μαθησιακή διαδικασία είναι εκκρεμή.
Σχολεία - ψηφιοποίηση: Το «e-παντεσπάνι» μιας... υποβαθμισμένης εκπαίδευσης!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανιχνεύοντας το παιδί στο ποιητικό σύμπαν του Τάσου Λειβαδίτη
Μικρή «σπουδή» στον Τάσο Λειβαδίτη, στο πλαίσιο εκπαιδευτικού προγράμματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα του παιδιού.
Ανιχνεύοντας το παιδί στο ποιητικό σύμπαν του Τάσου Λειβαδίτη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πανελλαδικές εξετάσεις ως «άγιο δισκοπότηρο» της ελληνικής εκπαίδευσης
Στο εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας μας δεν υπάρχει καθόλου το ταξίδι, υπάρχει μόνο ο προορισμός. Από το προνήπιο ένα παιδί αντιμετωπίζεται ως ένας ακόμα υποψήφιος για την εισαγωγή του στην τριτοβάθμια...
Οι πανελλαδικές εξετάσεις ως «άγιο δισκοπότηρο» της ελληνικής εκπαίδευσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστοριογραμμή ή Storyline
Πρόκειται για μια εναλλακτική μορφή διδασκαλίας, που βασίζεται στη γνωστική θεωρία του κοινωνικού εποικοδομητισμού και αξιοποιεί στοιχεία όλων των σύγχρονων θεωριών.
Ιστοριογραμμή ή Storyline
ΑΠΟΨΕΙΣ
Όταν ο Δημήτρης Γληνός ανακάλυπτε... τη Νίκη Κεραμέως
Σήμερα, που η κυρίαρχη εκπαιδευτική πολιτική βαθαίνει το κράτος της αμάθειας έχει μεγάλη σημασία να μεταφέρουμε ένα μέρος των τόσο επίκαιρων και σήμερα, αντιλήψεων του Δημήτρη Γληνού για τους σχεδιασμούς της...
Όταν ο Δημήτρης Γληνός ανακάλυπτε... τη Νίκη Κεραμέως
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κυρία υπουργέ της Παιδείας, μην εξωθείτε τους εφήβους...
Με το αποτύπωμα της κιμωλίας στα χέρια μου από την 35χρονη θητεία στα φροντιστήρια, στο Λύκειο και στο Πανεπιστήμιο θα μου επιτρέψετε μια παρέμβαση.
Κυρία υπουργέ της Παιδείας, μην εξωθείτε τους εφήβους...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας