• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.8°C / 19.6°C
    4 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.6°C / 17.6°C
    3 BF
    55%
  • Πάτρα
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    77%
  • Ιωάννινα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    4 BF
    72%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 17.0°C
    2 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 12.4°C
    3 BF
    58%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    16°C 15.6°C / 15.6°C
    4 BF
    95%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    4 BF
    88%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 18.9°C / 20.9°C
    3 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.4°C / 20.8°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.6°C / 18.6°C
    4 BF
    67%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 17.9°C
    4 BF
    94%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.5°C / 18.9°C
    0 BF
    59%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.5°C / 18.5°C
    2 BF
    81%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 21.8°C
    1 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.0°C / 19.8°C
    3 BF
    48%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    1 BF
    72%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 19.2°C
    2 BF
    65%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    3 BF
    86%

Γλώσσα και ιδεολογία στα σχολικά βιβλία: Μερικά σχόλια

  • A-
  • A+

Κάθε χρόνο χιλιάδες παιδιά στην Ελλάδα μαθαίνουν για την ιστορία, τη γλώσσα και την επιστήμη μέσα από σχολικά εγχειρίδια. Οι πιο έντονες συζητήσεις για το περιεχόμενό τους και τα ιδεολογικά προβλήματα που τα συνοδεύουν γίνονται συνήθως πάνω στα βιβλία της ιστορίας, ειδικά σε χώρες που δεν έχουν εθνικό πρόγραμμα σπουδών όπως οι ΗΠΑ (βλ. Goldstein, 2020). Λιγότερο διαδεδομένος είναι ο προβληματισμός για τα σχολικά εγχειρίδια της γλώσσας. Όπως ελπίζω όμως να φανεί στο παρακάτω άρθρο, τα βιβλία της γλώσσας που προορίζονται για μαθητές είναι σημαντικοί φορείς ιδεολογίας, καθώς η γλώσσα γίνεται όχημα συλλογικών ταυτοτήτων και πολύ συχνά αρένα για ποικίλες ιδεολογικές συγκρούσεις που δεν έχουν πολλή σχέση με την ίδια τη γλώσσα. Αυτό έχει ως σοβαρή συνέπεια το να εξοβελίζεται η γλώσσα ως αντικείμενο επιστημονικής θεώρησης και να παραγνωρίζονται τα ευρήματα γλωσσολογικής έρευνας πολλών δεκαετιών.

Σκοπός του κειμένου που ακολουθεί είναι να σχολιάσει τον τρόπο με τον οποίο σχολικά εγχειρίδια για τη γλώσσα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν και να πλαισιώνουν ζητήματα που σχετίζονται με την (ελληνική) γλώσσα --με δυο λόγια, αναχρονιστικά και με ορατό το αποτύπωμα μιας ιδεολογίας που προσεγγίζει τη γλωσσική αλλαγή και ποικιλότητα, αλλά και την επαφή της ελληνικής με άλλες γλώσσες, ως φαινόμενα ξεκομμένα από την επιστημονική θεώρηση της γλώσσας. Παρακάτω θα σχολιάσω επιμέρους ενότητες σε αυτά τα σχολικά βιβλία και τις διδακτικές οδηγίες που τα συνοδεύουν, ερμηνεύοντας την προσέγγισή τους ως έκφραση ενός λόγου που, ενώ επικαλείται τη διαφορετικότητα, παραμένει προσκολλημένος σε παρωχημένα ιδεολογικά μοντέλα.

Ξεκινάω από τη Νεοελληνική Γλώσσα της Γ’ Γυμνασίου (Κατσαρού, Μαγγανά, Σκιά & Τσέλιου). Για τη δεύτερη ενότητα του βιβλίου, που ασχολείται με τη «Γλώσσα-Γλώσσες και πολιτισμούς του κόσμου», οι διδακτικές οδηγίες 2021-2022 (ΥΠΑΙΘ, 2021) αναφέρουν ότι «[η] ενότητα αυτή προσφέρεται για προσέγγιση αντιθετικών απόψεων για γλωσσικά ζητήματα που είναι ανοικτά για την κοινωνία, όπως, για παράδειγμα, [αν] η γλώσσα των νέων είναι μια μορφή γλωσσικής ποικιλίας ή μια μορφή φθοράς, [αν] τα greeklish φθείρουν τη γλώσσα, [αν] η εκτεταμένη χρήση της Αγγλικής γλώσσας απειλεί τις ολιγότερο ομιλούμενες γλώσσες» (σελ. 29, δικά μου τα πλάγια). Το να τίθεται ακόμα υπό διάλογο αν η γλώσσα των νέων συνιστά μορφή φθοράς ή αν τα greeklish απειλούν τη γλώσσα συνιστά αναχρονισμό που δεν λαμβάνει υπόψη του τα ευρήματα ενός ολόκληρου επιστημονικού πεδίου και των υποκλάδων του, τεκμήρια δηλαδή από την ιστορική γλωσσολογία, την κοινωνιογλωσσολογία και την ψυχογλωσσολογία (ενδεικτικά, βλ. Aitchison, 2012). Συγκεκριμένα, --όσο «διαλογικά» και αν τίθεται-- μια τέτοια προσέγγιση αγνοεί το εμπειρικό γεγονός ότι η ποικιλότητα χαρακτηρίζει εγγενώς τη γλώσσα και, για το δεύτερο ζήτημα, συγχέει τον τρόπο γραφηματικής αναπαράστασης μιας γλώσσας (greeklish) με ζητήματα προφορικού λόγου. Τα δεδομένα που έχουν συσσωρευτεί από την επιστήμη της γλωσσολογίας δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για τις συστηματικές διαδικασίες που χαρακτηρίζουν τις γλώσσες του κόσμου και, αν ένας από τους στόχους των σχολικών βιβλίων είναι η αποτύπωση της σύγχρονης επιστημονικής γνώσης, η παραγνώρισή τους συνιστά βήμα προς τα πίσω.

Φυσικά, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η έννοια της γλωσσικής ποικιλότητας έχει βρει καλύτερη τύχη στα σχολικά βιβλία, αφού, πριν από 20 χρόνια, το θέμα της γλώσσας των νέων ετίθετο με απόλυτους όρους: Συνιστούσε ξεκάθαρα μορφή παρεφθαρμένης γλώσσας με όλους τους ιδεολογικά φορτισμένους χαρακτηρισμούς που τη συνόδευαν (π.χ. λεξιπενία, βλ. Χρηστίδης, 2001). Συνεπώς, ίσως τα πράγματα είναι καλύτερα σήμερα. Άλλωστε, τα κείμενα που έχουν επιλεγεί για τους μαθητές της Γ’ Γυμνασίου περιλαμβάνουν (διασκευασμένα) άρθρα για την εξαφάνιση αυτόχθονων γλωσσών και τη συνακόλουθη απώλεια πολιτισμικής γνώσης, τον ρόλο των αποικιοκρατικών γλωσσών στην καταπίεση των ομιλητών αυτόχθονων γλωσσών αλλά και τον διαχρονικό και συστηματικό δανεισμό λέξεων που πέρασαν στην ελληνική. Στην ίδια ενότητα, όμως, ακολουθούν κείμενα που ασχολούνται με τους κινδύνους που διατρέχει η ελληνική λόγω «εκτεταμένου δανεισμού» και της παρουσίας των greeklish, η αιτία της οποίας ανιχνεύεται στη «γλωσσική εξάρτηση από ξένες γλώσσες», ιδίως την αγγλική. Αυτό που υπονοείται από αυτή την πλαισίωση είναι ότι η ελληνική είναι μια απειλούμενη γλώσσα --περίπου σαν τις γλώσσες πρώην αποικιοκρατούμενων χωρών ή, ακόμα χειρότερα, σαν τις γλώσσες που έχουν μείνει με μια χούφτα ομιλητών-- και, κατά συνέπεια, χρειάζεται προστασία από ηγεμονικές γλώσσες (ή «γλώσσες-δολοφόνους»), όπως η 2 αγγλική, και την ομογενοποίηση που θα επιφέρει η παγκοσμιοποίηση. Αυτό όμως ανοίγει τον δρόμο για τη χρήση επιχειρημάτων συναφών με τον γλωσσικό ιμπεριαλισμό-ηγεμονισμό στα συμφραζόμενα μιας γλώσσας όπως η ελληνική που συνήθως νοείται ως ασθενής, αντί να αντιμετωπιστεί ως ηγεμονική γλώσσα που, μέσα στην ιστορία της κατασκευής του ελληνικού έθνους-κράτους, οδήγησε άλλες μειονοτικές γλώσσες σε άμεση ή έμμεση καταπίεση (βλ. π.χ. Κωστόπουλος, 2000, για τα σλαβικά ιδιώματα) και, σε κάποιες περιπτώσεις όπως για τα αρβανίτικα (βλ. το έργο του Τσιτσιπή), εξασφάλισε σταδιακά συναίνεση για το κύρος της.

Στο βιβλίο της Έκφρασης-Έκθεσης της Α’ Λυκείου (Τσολάκης, Αδαλόγλου, Αυδή, Λόππα & Τανής), υπάρχουν διαφορετικά προβλήματα: Ενώ αναγνωρίζεται η ύπαρξη γεωγραφικών ποικιλιών της ελληνικής και ο «εμπλουτισμός» της γλώσσας μας από αυτές, δεν γίνεται καμία αναφορά σε μειονοτικές γλώσσες που συνυπήρξαν/συνυπάρχουν με τα ελληνικά εντός των ορίων της Ελλάδας (π.χ. αρβανίτικα, σλαβικά, βλ. τον συλλογικό τόμο των Ιωαννίδου et al., 2001, για τη Γλωσσική Ετερότητα στην Ελλάδα). Ακόμα και για τις γεωγραφικές ποικιλίες που αναφέρονται στο βιβλίο (ποντιακά, χιώτικα, κτλ.) τίθεται το ζήτημα αν βλάπτουν ή ωφελούν. Αφορμή για σκέψη σχετικά με την ωφελιμότητα ή βλαπτικότητά τους παρατίθεται ένα απόσπασμα από το έργο του Τριανταφυλλίδη, στο οποίο αναφέρεται ο κίνδυνος που υπάρχει όταν η τάση για καλλιέργεια ενός ιδιώματος λάβει πολιτικά αποσχιστικό χαρακτήρα (όπως π.χ. έχει συμβεί στην Καταλονία). Το απόσπασμα του Τριανταφυλλίδη μπορεί όμως εύκολα να οδηγήσει στην αντιμετώπιση των διαλεκτικών ποικιλιών της ελληνικής ως «αντικειμένων» που έχουν τοποθετηθεί --ή θα έπρεπε να τοποθετηθούν (;)-- σε λαογραφικό μουσείο, ως στατικών οντοτήτων χωρίς ομιλητές, η χρήση των οποίων θα έπρεπε να περιοριστεί στη λογοτεχνική έκφραση. Αν υπάρχει τάση υποχώρησης των διαλέκτων (βλ. Μαλικούτη-Drachman, 2000) και των μειονοτικών γλωσσών, ένας σημαντικός παράγοντας είναι η εφαρμογή μηχανισμών που αναπτύχθηκαν για να στηρίξουν την κατασκευή και διαιώνιση του έθνους-κράτους μέσα στον 19ο αιώνα --παρόλο που η υποχώρηση γλωσσικών ποικιλιών είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα που δεν επιτρέπει εύκολες προβλέψεις (βλ. Mufwene, 2008).

Η ερμηνεία που δίνω στον τρόπο με τον οποίο συμφραστικοποιείται η ελληνική γλώσσα στα συγκεκριμένα σχολικά βιβλία (δηλ. λίγο έως πολύ ως μια ασθενής γλώσσα που κινδυνεύει από την αγγλική) είναι ότι αποτελεί έκφραση ενός λόγου προσκολλημένου στο έθνος-κράτος, το οποίο θεωρείται ότι απειλείται όχι πια μόνο από τις παραδοσιακές πηγές κινδύνου στο εσωτερικό του (μειονοτικές ομάδες) αλλά επίσης από το φάσμα της παγκοσμιοποίησης που προκαλεί ομογενοποίηση (βλ. Duchêne & Heller, 2008). Σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι τυχαίο ότι η γλώσσα βιολογικοποιείται σαν να ήταν μια ζωντανή, οργανική οντότητα που κινδυνεύει όπως τα ζωικά είδη υπό εξαφάνιση, παραγνωρίζοντας όμως ένα βασικό γεγονός: Ότι οι ομιλητές είναι εκείνοι που φέρουν γλώσσα ή, σε πολλές περιπτώσεις, γλώσσες ενεργώντας σε έναν κόσμο γεμάτο από ευκαιρίες και περιορισμούς. Το ότι ο λόγος του κινδύνου έφτασε να εκφράζεται όχι μόνο για γλώσσες με πολύ μικρό αριθμό ομιλητών αλλά ακόμα και για κυρίαρχες γλώσσες όπως τα αγγλικά (βλ. το κίνημα “English Only” που αναπτύχθηκε πιο έντονα τη δεκαετία του 1990 στις ΗΠΑ. Βλ. ενδεικτικά Pullum, 1987) ή τα ισπανικά ίσως δείχνει τελικά ότι τα περί διατήρησης της διαφορετικότητας εξυπηρετούν τη δικαιολόγηση άλλου είδους απειλών. Μάλιστα, όλα τα χαρακτηριστικά αυτού του λόγου (η βιολογικοποίηση που ανέφερα, η ιδέα ότι η γλώσσα συνδέεται εγγενώς ή οργανικά με την ιστορία και τον ‘χαρακτήρα’ του λαού που τη μιλάει, ή η παραδοχή ότι οποιαδήποτε απομάκρυνση από τη γλώσσα των προγόνων μας συνεπάγεται αναγκαστικά μια καταστροφική απώλεια ταυτότητας, λες και δεν υπάρχουν μη γλωσσικά μέσα μετάδοσης του πολιτισμού όπως τελετουργικά ή εικαστικές τέχνες, βλ. Cameron, 2007) παραπέμπουν στο χερντεριανό μοντέλο «ένα έθνος-μια γλώσσα-ένας πολιτισμός». Εκτός αν εννοείται κάποια υπεραπλουστευμένη εκδοχή της Υπόθεσης Sapir-Whorf κατά την οποία η γλώσσα καθορίζει τα όρια της αντίληψης των ομιλητών, αυτή η ρητορική υπονοεί μια εξαιρετικά στατική αντίληψη για τα πολιτισμικά συστήματα, όπου αποκλείεται εξ ορισμού η δυνατότητα για αμφισβήτηση και συγκρούσεις στο εσωτερικό τους ή, πολύ περισσότερο, η αλλαγή τους.

Μια περίπτωση κράτους που παρουσιάζει κάποιες ομοιότητες αλλά και σημαντικές διαφορές από την Ελλάδα είναι η Σουηδία. Τη δεκαετία του 1990, η σκανδιναβική αυτή χώρα ανέπτυξε ένα διττό λόγο κινδύνου απέναντι τόσο στην αγγλική όσο και στις μειονοτικές γλώσσες της. Σε μια ιστορική συγκυρία όπου το σουηδικό μοντέλο του κράτους πρόνοιας δοκιμάστηκε από αύξηση της ανεργίας και άνοδο του πληθωρισμού, «από τη μια, η σουηδική γλώσσα», 3 γράφει ο Milani (2007), «[άρχισε να] αναπαρίσταται ως μια οντότητα που απειλείται από την αγγλική σε σχέση με την επικοινωνιακή λειτουργία τής de facto επίσημης γλώσσας προοριζόμενης να χρησιμοποιείται στη δημόσια σφαίρα. Από την άλλη, παρουσιάζεται ως μια οντότητα που βρίσκεται σε κίνδυνο τόσο ως προς την επικοινωνιακή και όσο και ως προς τη συμβολική της λειτουργία∙ αυτές τις λειτουργίες που κάνουν δυνατή τη συμμετοχή στη δημόσια ζωή και τη φαντασιακή συμμετοχή στο έθνος μέσω της έννοιας του πολιτισμού, αντίστοιχα» (σ. 192, δική μου μετάφραση). Η έκφραση αυτού του λόγου πραγματώθηκε μέσα σε συμφραζόμενα όπου αναπτύχθηκε μια σύγκρουση ανάμεσα σε φυγόκεντρες φωνές που ωθούσαν προς την αναγνώριση της πολλαπλότητας των γλωσσών και πολιτισμών και σε κεντρομόλες φωνές κοινωνικής συνοχής που στόχευαν όχι μόνο σε μια πολιτική αλλά και σε μια συμβολική/πολιτισμική ενότητα.

Με κάπως διαφορετικό τρόπο, ενώ τη δεκαετία του 1980 οι πηγές κινδύνου για την «αλλοίωση» της ελληνικής γλώσσας εντοπίζονταν στο γλωσσικό λάθος, τη λεξιπενία των νεοτέρων και την εισβολή ξένων λέξεων (Χρηστίδης, 1999), τη δεκαετία του 1990 η ελληνική άρχισε να αντιμετωπίζεται ως μια μειονοτική γλώσσα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που απειλείται από «γλώσσες-δολοφόνους» όπως η αγγλική και, κατά συνέπεια, χρήζει προστασίας προκειμένου να μην απολεσθεί η μοναδικότητά της. Αυτό που αποτυπώνεται στα σχολικά βιβλία που σχολίασα παραπάνω είναι ότι ο κίνδυνος παραμένει, αλλά η απώλεια της μοναδικότητας ίσως μετασχηματίζεται σε απώλεια της συνεισφοράς της στην παγκόσμια κληρονομιά εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης. Στο μεταξύ, η αναπαράσταση των μειονοτικών γλωσσών της Ελλάδας με τις οποίες έχει συνυπάρξει/συνυπάρχει η ελληνική συνεχίζει να απουσιάζει. Με βολικό τρόπο, η απουσία των μειονοτικών γλωσσών ενισχύει την εικόνα της ελληνικής ως βιολογικοποιημένης οντότητας που, ως άλλο ζωικό είδος, τείνει να εξαφανιστεί –παρά τα δέκα εκατομμύρια ομιλητών.

* Διδάκτορας γλωσσολογίας

Βιβλιογραφικές Αναφορές

Aitchison, J. (2012). Language Change. Progress or Decay? 4 th edition. Cambridge, UK: Cambridge University Press.

Cameron, D. (2007). “Language endangerment and verbal hygiene: History, morality and politics.” Στο Α. Duchêne & Μ. Heller (επιμ.). Discourses of endangerment: Ideology and interest in the defence of languages. London & New York: Continuum, σελ. 268–285.

Duchêne, A., & Heller, M. (επιμ.). (2007). Discourses of endangerment: Ideology and interest in the defence of languages. London & New York: Continuum.

Goldstein, D. (2020). “Two States. Eight Textbooks. Two American Stories”. New York Times. Ανακτήθηκε από: https://www.nytimes.com/interactive/2020/01/12/us/texas-vs-california-history-textbooks.html

Ιωαννίδου, Α., Χριστόπουλος, Δ., Καραντζόλα, Ε., Τσιτσελίκης, Κ., Μπαλτσιώτης, Λ., Εμπειρίκος, Λ., & Μπέης, Σ., (2001). Γλωσσική ετερότητα στην Ελλάδα, Αρβανίτικα – Βλάχικα – Γλώσσες της μειονότητας της Δ. Θράκης – Σλαβικές διάλεκτοι της Μακεδονίας, Κέντρο Ερευνών Μειονοτικών Γλωσσών. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Κατσαρού, Ε., Μαγγανά, Α., Σκιά, Α., & Τσέλιου, Β. (2020). Νεοελληνική Γλώσσα, Γ’ Γυμνασίου. Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων «Διόφαντος». Διαθέσιμο στο: http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2216/Neoelliniki-Glossa_GGymnasiou_html-empl/

Κωστόπουλος, Τ. (2000). Η απαγορευμένη γλώσσα. Κρατική καταστολή των σλαβικών διαλέκτων στην ελληνική Μακεδονία. Αθήνα: Μαύρη Λίστα.

Milani, T. (2007). “Voices of endangerment: A language ideological debate of the Swedish language.” Στο Α. Duchêne & Μ. Heller (επιμ.). Discourses of endangerment: Ideology and interest in the defence of languages. London & New York: Continuum, σελ. 169–192.

Mufwene, S. (2008). Language Evolution: Contact, Competition and Change. London & New York: Continuum.

Pullum, G. K. (1987), "Here come the linguistic fascists.", Natural Language and Linguistic Theory 5(4): 603– 9, doi:10.1007/BF00138990

Τσιτσιπής, Λ. (2005). Από τη γλώσσα ως αντικείμενο στη γλώσσα ως πράξη. Αθήνα: Νήσος.

Τσολάκης, Χ., Αδαλόγλου, Κ., Αυδή, Α., Λόππα, Ε., & Τανής, Δ. (2020). Έκφραση-Έκθεση, Τεύχος Α’. Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων «Διόφαντος». Διαθέσιμο στο: http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2674/Ekfrasi-Ekthesi_ALykeiou_html-empl/index.html

Ισχυρές - ασθενείς γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού: Πρακτικά ημερίδας, Θεσσαλονίκη, 25 Απριλίου 1996. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

Μαλικούτη-Drachman, Α. (2000). Συρρίκνωση διαλεκτικών συστημάτων. Στο Η ελληνική γλώσσα και οι διάλεκτοί της, επιμ. Α.- Φ. Χριστίδης et al., 23-28. Αθήνα: ΥΠΕΠΘ & Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. 

Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων (2021). Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας του Ημερησίου και του Εσπερινού Γυμνασίου για το σχολικό έτος 2021-2022. Διαθέσιμο στο: https://dide-new.flo.sch.gr/odigies-didaskalias-kai-didaktea-yli-ton-mathimaton-sto-gymnasio-gia-to-2021-2022/

Χρηστίδης, Π.-Φ. (1999). Γλωσσικές μυθολογίες: η περίπτωση της ελληνικής. Στο Γλώσσα, πολιτική, πολιτισμός. Aθήνα: Πόλις, σελ. 80-83. Διαθέσιμο επίσης στο https://www.greek-language.gr/greekLang/studies/history/thema_12/06.html (2 Αυγούστου 2021)

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ιστορία ενός «προμελετημένου εγκλήματος»
Σε παλαιότερα άρθρα μου και επιστολές προς τους αρμοδίους του υπουργείου Παιδείας και δημοσιευμένα στον ηλεκτρονικό, ημερήσιο και περιοδικό Τύπο («Alfavita», «Το Ποντίκι», «Φιλολογική»), είχα εκφράσει την...
Η ιστορία ενός «προμελετημένου εγκλήματος»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό
Με τον όρο «ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό» αναφερόμαστε στην εκπαίδευση εκτός των συνόρων της χώρας στην ελληνική γλώσσα, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στον ελληνισμό της διασποράς. Υπάρχουν δυσκολίες,...
Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλήθειες και ψέματα για τις εξετάσεις στο Λύκειο
Τον ρόλο του μάντη των συμφορών έχουν αναλάβει εργολαβικά κάποιοι (φορείς, άτομα, ενώσεις) το τελευταίο διάστημα. Και δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν ούτε το ψέμα ούτε τη διαστρέβλωση, για να πείσουν ότι οι...
Αλήθειες και ψέματα για τις εξετάσεις στο Λύκειο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γλώσσα έχουμε, διδασκαλία δεν έχουμε!
Ο ελληνισμός της διασποράς αποτελεί κεφάλαιο διεθνών διαστάσεων για τη χώρα μας. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι πρεσβευτές της χώρας μας σε όλη την υφήλιο και οι ισχυροί δεσμοί που σφυρηλατούνται με τη Μητέρα...
Γλώσσα έχουμε, διδασκαλία δεν έχουμε!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στο ίδιο έργο θεατές
Έναρξη του σχολικού έτους 2017- 2018 και, όπως κάθε χρονιά, έτσι και φέτος έχουμε επανάληψη διακηρύξεων για το αυτονόητο... Η «κανονικότητα», λοιπόν, επανέρχεται, σύμφωνα με τον υπουργό Παιδείας, Κώστα...
Στο ίδιο έργο θεατές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναγκαία η άμεση εφαρμογή της διετούς υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης
Σήμερα γνωρίζουν πάρα πολλοί πως η προσχολική εκπαίδευση δεν είναι απλώς πρόδρομος του σχολείου, αφού στη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής του το παιδί μαθαίνει και αναπτύσσεται σε όλους τους τομείς: φυσικό,...
Αναγκαία η άμεση εφαρμογή της διετούς υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας