• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.3°C / 15.2°C
    1 BF
    69%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    11°C 8.8°C / 12.0°C
    0 BF
    76%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 9.0°C / 16.2°C
    5 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.9°C / 7.0°C
    1 BF
    65%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    1 BF
    81%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.0°C / 11.3°C
    1 BF
    76%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 3.4°C / 5.6°C
    1 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    2 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 14.9°C / 17.5°C
    1 BF
    88%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    16°C 16.1°C / 18.5°C
    5 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    5 BF
    67%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 15.8°C
    4 BF
    66%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.5°C / 10.5°C
    1 BF
    72%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 11.7°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    19°C 15.8°C / 19.3°C
    2 BF
    79%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 15.3°C
    3 BF
    65%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    11°C 8.8°C / 11.0°C
    2 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    10°C 7.7°C / 12.1°C
    2 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    1 BF
    75%

Από τον εορτασμό της Ασούρα το 2019 στο Περιστέρι

EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ

Η Ημέρα της Ashura: γκρεμίζοντας τις προκαταλήψεις

  • A-
  • A+

Οι εικόνες του οργισμένου ξεσπάσματος της μητέρας και του πατέρα, Αφγανών προσφύγων, την ώρα που ενημερώθηκαν από τους γιατρούς για την απώλεια της επτάχρονης κορούλας τους παραμένουν χαραγμένες στη μνήμη μου: ουρλιαχτά, αναστεναγμοί, κλάματα με χροιές μοιρολογιού και τέλος αυτοτιμωρία με χτυπήματα του κεφαλιού στον τοίχο, χτυπήματα στο πρόσωπο και γροθιές στο κεφάλι. Ο θάνατος του παιδιού συνέβη το 2016 στα απομεινάρια του παλαιού αεροδρομίου στο Ελληνικό, όπου στεγαζόταν η οικογένεια.

Οι σκηνές αυτές, που παραπέμπουν με διαφοροποιήσεις σε ένα κοινό πολιτισμικό χαρακτηριστικό εκδήλωσης θρηνητικού πένθους σε βαλκανικές περιοχές, με ταξίδεψαν στο παρελθόν, στα παιδικά χρόνια. Σε περιπτώσεις θανάτου αντικρίζαμε γυναίκες μεγάλης ηλικίας ντυμένες στα μαύρα, φορώντας πανωφόρια, καλυμμένες στο κεφάλι από μαύρες μαντίλες. Κάθονταν κυκλικά γύρω από το φέρετρο και θρηνούσαν τον νεκρό χτυπώντας το κεφάλι, γδέρνοντας το πρόσωπο, ακολουθώντας την ιστορική συνέχεια του εθίμου και διαιωνίζοντάς το από γενιά σε γενιά. Στις μέρες μας βέβαια ελαχιστοποιούνται οι πιθανότητες να γίνουμε μάρτυρες ενός τέτοιου εθιμικού «θησαυρού».

Ωστόσο μια φορά τον χρόνο στον Πειραιά –εκεί βρίσκεται η έδρα της Κοινότητας Σιιτών Μουσουλμάνων Ελλάδας– σε δρομίσκους κοντά στις γραμμές του Ηλεκτρικού όπου συναντάμε πλήθος από μικρές επιχειρήσεις, τις εννέα ημέρες του Muharram και τη δέκατη, γνωστή ως Ημέρα της Ashura (στο περιεχόμενο της οποίας θα γίνει παρακάτω εκτενής αναφορά), ο θρήνος με τα χαρακτηριστικά που περιγράφτηκαν πιο πάνω επανέρχεται ως δημόσιο και δι-εθνικό γεγονός μείζονος σημασίας και κοινωνικής εμβέλειας για πολλές μουσουλμανικές κοινότητες.

Το 2021 πλήθυναν και οι αναφορές σε διάφορα τηλεοπτικά, ηλεκτρονικά και έντυπα μέσα που κάλυψαν το γεγονός. Σε κάποιες παρουσιάστηκε ως ουδέτερη ειδησεογραφικά είδηση, σε ορισμένες ως ιδιαίτερη πολιτισμική έκφραση από μια σχετικά θετική οπτική και σε άλλες με έντονη ιδεολογική φόρτιση, αναζωπυρώνοντας έτσι ένα κλίμα ισλαμοφοβίας.

Αν όμως κατανοήσουμε την τελετή αναγνωρίζοντας την κοινωνική σημασία που έχει για το πρακτικό Ισλάμ, μακριά από αναγνώσεις που ανάγουν τη συγκεκριμένη θρησκεία αποκλειστικά σε πολιτική κοινότητα, το λεγόμενο πολιτικό Ισλάμ, ενδεχομένως μειωθούν και οι προκαταλήψεις μας. Οι δημόσιες εικόνες που σε κάποιους ντόπιους προκαλούν φρίκη παραπέμποντας στον «Μεσαίωνα», σε «εποχές σκοταδισμού και βαρβαρότητας», για τους ίδιους τους συμμετέχοντες νοηματοδοτούνται και έχουν θετικό πρόσημο ως καθημερινές πρακτικές στη ζωή τους. Ως θέαμα συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που ενδεχομένως προκαλούν σύγχυση και συναντούν δισταγμούς ως προς την αποδοχή τους, το ίδιο όμως το γεγονός ως τελετουργία διαπνέεται από πολιτισμικές αξίες και αρχές οικουμενικών διαστάσεων.

Πριν και μετά την Ημέρα της Ashura εκτυλίσσονται κάποιες από τις πρακτικές του Ισλάμ, όπως η καθημερινή προσευχή [salah] καθώς και η φιλανθρωπία ή ελεημοσύνη [zakah] υπό το πρίσμα όχι ενός δώρου προς τους φτωχούς αλλά ως αξίωση που εκείνοι έχουν και η οποία πρέπει να εκπληρωθεί. Ο Ιμάμης Αλί είπε: «Ο δοξασμένος Θεός παρέχει τον βιοπορισμό του άπορου μέσα από την περιουσία του ευπόρου. Συνεπώς, κάθε φορά που οι άποροι παραμένουν πεινασμένοι, είναι γιατί ορισμένοι πλούσιοι τούς έχουν αρνηθεί το μερίδιό τους».(1) Υπό αυτή την οπτική το άδικο επικρατεί στις κοινωνίες μας και το zakah ισοδυναμεί με πράξη λατρείας που στοχεύει στη εγκαθίδρυση κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η μέρα εκείνη για τους σιίτες μουσουλμάνους αποτελεί μέρα πένθους, ενώ για τους σουνίτες είναι μέρα νηστείας. Ο Ιρφάν, με τον οποίο παρακολουθήσαμε μαζί την τελετουργία, σταθερός θαμώνας στον χώρο προσευχής του Πειραιά, σε ερώτησή μου σχετικά με την αυτοτιμωρία και το αυτομαστίγωμα αναφέρει: «Όταν χάνουμε ένα αγαπημένο πρόσωπο, πενθούμε με τον ίδιο τρόπο. Κάνουμε τα ίδια πράγματα. Όμως όταν πενθείς για τον δικό σου Θεό, αυτό είναι ένα μεγάλο γεγονός». Οι σιίτες μουσουλμάνοι πενθούν τον θάνατο του Ιμάμη Χουσεΐν (Husayn Ibn Ali), εγγονού του προφήτη Μωάμεθ, και της οικογένειάς του στη μάχη της πόλης Karbala στο νότιο Ιράκ στις 10/10/680 (κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο). Εδώ έχει τις αναφορές της η συγκεκριμένη τελετουργία που καθιερώθηκε και εξαπλώθηκε σχεδόν αμέσως μετά τη δολοφονία του. Η μέρα αυτή τιμάται σε παγκόσμια κλίμακα με τη συμμετοχή όλων των σιιτών μουσουλμάνων σε πολλά κράτη και των οργανωμένων σιιτικών θρησκευτικών κοινοτήτων. Χαρακτηρίζεται από συλλογικό πένθος, θλίψη και λύπη που συμβολικά εκδηλώνονται με το αυτομαστίγωμα και την αιματοχυσία-αιμοδοσία. Ο συμβολισμός της διάχυσης του αίματος είναι τόσο καθοριστικός ώστε πραγματοποιούνται αιμοδοσίες στα νοσοκομεία για τους συνανθρώπους τους – τουλάχιστον σε κάποιες χώρες.

Σε μια από τις φορές που έχω παραβρεθεί στην τελετουργία μέσα από τις αφηγήσεις των Ιμάμηδων γίνεται αναφορά αποκλειστικά στον Ιμάμη Husayn, στην ιστορία του, στη μάχη της Karbala, στις προσπάθειες που έκανε για να ανταποκριθεί στο κάλεσμα των κατοίκων της πόλης Κούφα στο σημερινό Ιράκ, στην προδοσία που υπέστη. Η τελετή στο σύνολό της περνά από συγκεκριμένα στάδια και διαδικασίες στα οποία εντάσσονται συμβολικές σημασίες και νοήματα. Σχεδόν όλοι ντύνονται με shalwar kamez (2) σε μαύρο χρώμα, σύμβολο του πένθους, της θλίψης και του πόνου· είναι μέρα που χαρακτηρίζεται από θρήνο και όχι μέρα γιορτής. Σχεδόν όλοι οι παρευρισκόμενοι, κυρίως νεαρής ηλικίας, φορούν στο μέτωπο κοκκινόμαυρες κορδέλες στις οποίες αναγράφεται στα αραβικά το όνομα του Ιμάμη Hysayn. Ένας άνδρας περνά από όλους τους παρευρισκόμενους και αλείφει το κεφάλι και το στήθος τους με χώμα από την Karbala ανακατεμένο με νερό. Σε ένα απόμερο τραπέζι δύο νεαροί μοιράζουν γάλα (3) στον κόσμο.

Η πρώτη φάση της τελετουργίας ξεκινά με την αφήγηση της ιστορίας από τους Ιμάμηδες. Κάθονται στο κεντρικό σημείο του χώρου με φόντο ένα κοκκινόμαυρο ύφασμα από μετάξι, δεξιά και αριστερά τους δύο μαύρες σημαίες (4) και μπροστά ένα τραπέζι καλυμμένο με μαύρο ύφασμα. Οι αφηγήσεις είναι παραστατικές καθώς στη διάρκειά τους πενθούν, κλαίνε, χτυπούν δυνατά το κεφάλι με τις παλάμες των χεριών τους, γεγονός που προκαλεί μαζική συγκίνηση στο πλήθος που με τη σειρά του, κοινωνός αυτών των μηνυμάτων, ακολουθεί την ίδια κινησιολογία με τη συνοδεία μιας μορφής μοιρολογιού εκτελεσμένου από άνδρες.

Στη δεύτερη φάση τέσσερα άτομα εισχωρούν στο πλήθος κουβαλώντας στους ώμους τους το φέρετρο (5) του Ιμάμη σκεπασμένο με γυαλιστερό κόκκινο ύφασμα. Το φέρετρο κάνει τρεις φορές τον κύκλο γύρω από το πλήθος. Οι παρόντες, θρηνώντας, το αγγίζουν απαλά. Μετά από τους τρεις γύρους, στέκεται στην άλλη άκρη του δρόμου. Αμέσως μετά εισέρχεται στο χώρο ένα μαύρο άλογο (6), όμοιο με εκείνο του Ηusayn, στολισμένο με ασημένια ασπίδα, σπαθί, μαχαίρια, κράνος και καλυμμένο με ένα κόκκινο σκούρο ύφασμα που αναπαριστά το αίμα. Κάνει επίσης τρεις κύκλους και το πλήθος το αγγίζει με δέος. Κάποιοι γονείς βάζουν τα μικρά τους παιδιά να το ακουμπήσουν επειδή –σύμφωνα με τους ίδιους– αυτή η πράξη απομακρύνει το κακό από τα παιδιά και φέρνει ψυχική γαλήνη. Το άλογο κάθεται μπροστά από το φέρετρο.

Στην τελική φάση το πλήθος παίρνει θέση σε όλο το μήκος του δρόμου. Η πλειοψηφία των ανθρώπων που συμμετέχουν, γυμνοί από τη μέση και πάνω, αρχίζουν με συγχρονισμένες κινήσεις να χτυπούν με τα χέρια το στήθος τους πολύ δυνατά μέχρι που αυτό αρχίζει να κοκκινίζει και σιγά σιγά να ματώνει. Το βουητό του χτυπήματος αντηχεί σε όλη την περιοχή με τη συνοδεία δυνατών φωνών και κραυγών και την επίκληση στο όνομα του Ιμάμη. Η θλίψη και ο θρήνος σταδιακά μετατρέπονται σε οργή, μια οργή που οφείλει να εκδηλώνεται μέσω της αναπαράστασης και του συμβολισμού του αίματος. Ύστερα βγαίνουν οι αλυσίδες με τις κοφτερές λεπίδες στην άκρη και ξεκινά το αυτομαστίγωμα ώσπου να ματώσει όλο το σώμα. Ύστερα έρχεται το τέλος της μάχης: επικρατεί ηρεμία και ησυχία. Οι παρόντες ανακουφίζονται και τελούν μαζική προσευχή. Κατά την ώρα της προσευχής το ματωμένο και ιδρωμένο σώμα πειθαρχείται, απαλλάσσεται από το κακό, από τη βία και επέρχεται η κάθαρση που σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της τελετουργίας.

Είναι μια κατά το δυνατόν πιστή εικονική επανάληψη της μάχης της Karbala, στη διάρκεια της οποίας χύθηκε πολύ αίμα και το καλό ήρθε σε σύγκρουση με το κακό, μια αναπαράσταση της αντίστασης και θυσίας, όπως αναφέρει το φυλλάδιο που διανέμεται εκείνη την ημέρα από τους διοργανωτές. Πρόκειται για μια πολιτισμική επιτέλεση που μετρά περισσότερα από χίλια τριακόσια χρόνια ζωής, λαμβάνει χώρα πάντα σε δημόσιους χώρους, μιας και η ίδια η μάχη της Karbala έγινε σε ανοιχτό πεδίο. Είναι ένα δημόσιο θέαμα, όπου η αναπαράσταση των ιστορικών γεγονότων μέσω της τελετουργίας γίνεται με αυθεντικό τρόπο και η συμμετοχή σε αυτή με όρους αφοσίωσης δεν συνιστά μονάχα ηθική υποχρέωση: θεωρείται και ένας τρόπος να κατανοήσει ο κόσμος ότι η μάχη ενάντια στο κακό και στην αδικία είναι διαχρονική και περνά μέσα από τη θυσία, τον αγώνα και τον πόνο. Μάλιστα στο δικό τους έντυπο το κακό στη σημερινή εποχή παραλληλίζεται με την καταπίεση, τα βάσανα, την τυραννία των θρησκευτικών φονταμενταλιστών.

Επομένως, κατανοώντας το πνεύμα της Ημέρας της Ashura γίνεται φανερό ότι οι πολιτισμικές αξίες που αυτή κουβαλά δεν έρχονται σε αντίθεση ή και σε σύγκρουση με το πνεύμα που διέπει τις αστικές δημοκρατίες και το νομικό τους οικοδόμημα. Επιπλέον, είναι δεδομένο ότι οι άνθρωποι, όταν μετακινούνται στη Δύση, μπαίνουν σε μια διαδικασία ενεργητικού επαναπροσδιορισμού της σχέσης τους με τα στοιχεία της πολιτισμικής τους ταυτότητας. Με αυτή την έννοια αυτοπεριορίζονται και αυτοελέγχονται ακριβώς επειδή γνωρίζουν εκ των προτέρων ή αντιλαμβάνονται τι αισθήματα μπορεί να προκαλέσει ένα δημόσιο θέμα έξω από τους πολιτισμικούς κώδικες των τοπικών κοινωνιών. Έτσι, βάζουν πανιά στους γύρω δρόμους για να μείνουν μακριά από τα βλέμματα των περαστικών, με τους υπάλληλους των επιχειρήσεων να σπεύδουν να κλείσουν τις επιχειρήσεις τους πριν την καθορισμένη ώρα· εκείνοι άλλωστε επί πολλά χρόνια γνωρίζουν και έχουν «συμφιλιωθεί» με τα όσα διαδραματίζονται. Από αυτή την οπτική δεν μπορούμε να αντιληφθούμε την ανάλυση του πολιτισμού και της θρησκείας με γνώμονα ουσιοκρατικές αντιλήψεις, δηλαδή την αναφορά στον πολιτισμό ως άκαμπτο, ομοιογενή, μη επιδεχόμενο αλλαγές στο εσωτερικό του, με απαρασάλευτα όρια. Απεναντίας, οι πολιτισμοί είναι δημιουργικοί, εξελίσσονται, διέπονται από εσωτερικές αμφισβητήσεις μέσα από τη διαδραστική επενέργεια των κοινωνικών σχέσεων και στο νέο περιβάλλον της μεταναστευτικής συνθήκης. Υπό την έννοια αυτή η συλλογική ταυτότητα είναι διαπραγματεύσιμη, εκφράζεται δημόσια από τους κοινωνικούς φορείς και συλλογικότητες σε σχέση με το δικό τους κοινό φαντασιακό.

Η παραπάνω τελετουργία λαμβάνει χώρα σε έναν δημόσιο χώρο, αφορά θέματα που σχετίζονται με τη θρησκευτική διασπορά, τη δια-μετανάστευση και τη δια-θρησκευτικότητα καθώς και με τη διατήρηση και την αναπαραγωγή των πολιτισμικών αξιών των συγκεκριμένων κοινοτήτων. Αν λάβουμε υπόψη τις παραπάνω επισημάνεις, θα είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε πώς οι μετανάστες με τη δική τους υπομονή και σταθερή προσπάθεια δημιουργούν τους δι-εθνικούς, διασπορικούς πολιτισμικούς χώρους τους με περιεχόμενο που δεν εξαντλείται στα όρια μιας μεγάλης θρησκευτικής παράδοσης όπως η ισλαμική αλλά συνιστούν τόπους πολύσημης κοινωνικότητας. Η συλλογική δράση μέσα σε ένα πλαίσιο αλληλεγγύης αποτελεί βασικό δείκτη εκδήλωσης της δυναμικής τους: επενδύουν και υπερασπίζονται αυτά τα πολιτισμικά πεδία, καθώς αποτελούν μέρος της δικής τους επιβίωσης και ζωής – ειδικά όταν σε συνθήκες μετανάστευσης ζουν κατά κανόνα στην αφάνεια και στην κοινωνική α-ορατότητα.

Υποσημειώσεις

(1) Mohammad Ali Shomali, 2019. ΙΣΛΑΜ από την οπτική του Σιισμού: Η Προέλευση, τα Πιστεύω και οι Πρακτικές, Μορφωτικό Κέντρο της Πρεσβείας της Ι. Δ. του Ιράν

(2) Το shalwar kameez είναι μια παραδοσιακή στολή που προέρχεται από την ινδική ήπειρο. Μπορεί να φορεθεί τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες, αλλά το στιλ ραψίματος διαφέρει ανάλογα με το φύλο. Το shalwar (φαρδύ παντελόνι) και το kameez (μακρύ πουκάμισο) είναι δύο ενδύματα που συνδυάζονται για να σχηματίσουν το ολόσωμο αυτό φόρεμα. Είναι η εθνική ενδυμασία του Πακιστάν αλλά το συναντάμε ως συνηθισμένο ένδυμα σε όλη την ινδική χερσόνησο.

(3) Το Κοράνι αναφέρει ότι το βοϊδίσιο γάλα συμβολίζει για το σώμα των ανθρώπων την καθαρότητα και επίσης ότι προσφέρεται στον παράδεισο σε ποτάμια γάλακτος με γεύση αναλλοίωτη, σταθερή. Για αυτό συμπεριλαμβάνεται στους κανόνες της ισλαμικής δίαιτας Halal τόσο ως σκέτο γάλα όσο και με τη μορφή προϊόντων που είναι παράγωγά του, όπως το κεφίρ ή αριάνι.

(4) Σε όλες τις σιιτικές κοινότητες βρίσκουμε ως ταυτοτικό σύμβολο τη σημαία της φυλής του Προφήτη.

(5) Η συμβολική σημασία του φέρετρου έγκειται στο γεγονός ότι η σορός του Ιμάμη παρέμεινε άταφη για τρεις ήμερες μετά τη δολοφονία του. Η στέρηση του θεμελιώδους αυτού δικαιώματος είχε σκοπό την ταπείνωση και τον εξευτελισμό του. Για τον λόγο αυτό οι σιίτες με την εθιμική πράξη της συνοδείας του φέρετρου στέλνουν το μήνυμα ότι θα είναι εκείνοι που θα το κουβαλούν διαχρονικά, αποκαθιστώντας έτσι την αδικία.

(6) Το άλογο, με το όνομα Murtajiz, έχει μια επιπλέον συμβολική σημασία. Είναι το μόνο πλάσμα που έμεινε ζωντανό στο πεδίο της μάχης. Το μέτωπό του βάφτηκε με αίμα και είναι ο αγγελιοφόρος που μετέφερε στις γυναίκες την είδηση της δολοφονίας όλων των ανδρών.

* Κοινωνικός ερευνητής - υποψήφιος διδάκτωρ Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την προσφυγική κρίση
Η Ελλάδα αλλά η Ευρώπη βρίσκονται αντιμέτωπες με τη μεγαλύτερη προσφυγική ροή μετά το τέλος του Β’ Παγκ. Πολέμου και οι εξελίξεις στην αντιμετώπισή της ανθρωπιστικής κρίσης είναι δυστυχώς απογοητευτικές. Προς...
Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την προσφυγική κρίση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει με ισότιμους όρους τις δεύτερες συζύγους των προσφύγων
Η S. είναι μία Σύρα σύζυγος από δεύτερο ταυτόχρονο γάμο, όπως συχνά συμβαίνει με τους μουσουλμάνους. Με τον πόλεμο στη Συρία ο ανήλικος γιος της βρίσκεται στη Γερμανία με τον πατέρα του, ο οποίος είναι εκεί με...
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει με ισότιμους όρους τις δεύτερες συζύγους των προσφύγων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τίνος είναι το πρόβλημα;
Προσοχή στο δράμα που κοντεύουμε να το συνηθίσουμε. Που περικλείεται βολικά και χωράει σε εικόνες και βίντεο. Που περατώνεται σε αγανακτισμένο σχόλιο ή και σε μοναχικό δάκρυ συμπόνιας. Η τραγικότητα του...
Τίνος είναι το πρόβλημα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η πρώτη μεγάλη απεργία...
Το κράτος φυσικά υποστήριξε την πολυεθνική κι όχι τους ίδιους τους υπηκόους του. Αλίμονο! Ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν μετανάστες εργάτες, υπάρχουν οι ντόπιοι, αφού ξέρεις Ιστορία ή μπορείς να επιλέξεις να τη...
Η πρώτη μεγάλη απεργία...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κανονικοποίηση και επιβράβευση της ισλαμοφοβίας
Οι πρόσφατες επιλογές διοικητών προσφυγικών δομών που ανακοινώθηκαν από το αρμόδιο υπουργείο προκάλεσαν ιδιαίτερη έκπληξη, ιδίως εκείνη του διοικητή της δομής του Πύργου.
Κανονικοποίηση και επιβράβευση της ισλαμοφοβίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παραμύθια με κακό τέλος στα νησιά του Αιγαίου
Ο περιορισμός του δικαιώματος στο άσυλο, όπως επιχειρήθηκε με τον πρόσφατο νόμο της κυβέρνησης, παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα των αιτούντων άσυλο, ενώ παράλληλα παρουσιάζει πολύ σημαντικά διαχειριστικά...
Παραμύθια με κακό τέλος στα νησιά του Αιγαίου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας