• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.3°C / 25.7°C
    2 BF
    60%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 19.9°C / 23.3°C
    3 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.5°C / 24.0°C
    2 BF
    65%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    0 BF
    73%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 16.0°C / 19.9°C
    2 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 14.8°C
    1 BF
    94%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.4°C / 17.4°C
    1 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.1°C / 23.0°C
    3 BF
    75%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    75%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.2°C / 23.8°C
    3 BF
    78%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.7°C / 20.7°C
    3 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    4 BF
    68%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 18.4°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    22°C 17.5°C / 22.3°C
    1 BF
    72%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.8°C
    3 BF
    69%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 24.3°C
    0 BF
    75%
  • Καβάλα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    22°C 22.1°C / 22.1°C
    1 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.3°C / 22.7°C
    2 BF
    76%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    0 BF
    85%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ανώτατη εκπαίδευση την εποχή της πανδημίας

  • A-
  • A+
Η νέα εποχή COVID 19, με τα θηριώδη και πρωτοφανή τεχνικά μέσα, θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία του ηλεκτρονικού ανθρώπου και της εικονικής πραγματικότητας και για πρώτη φορά αμφισβητεί ανοικτά και με θράσος τις βάσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης και επιστήμης, όπως θεμελιώθηκαν από τους ένδοξους προγόνους μας για την αναζήτηση της αλήθειας, μέσα από τη διά ζώσης επικοινωνία και μέθεξη.

Η πανδημία του Covid-19 είχε πρωτόγνωρη επίδραση σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Εδώ σκιαγραφούμε την επίδραση αυτή στην ανώτατη εκπαίδευση.

Η πανδημία του Covid-19 είχε ως αποτέλεσμα την προσωρινή αναστολή της λειτουργίας των σχολείων και των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων σε όλη την υφήλιο. Στην ανώτατη εκπαίδευση, περίπου 220 εκατομμύρια σπουδαστές επηρεάστηκαν από το κλείσιμο των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και όσοι ασκούν εκπαιδευτική πολιτική αντιμετώπισαν πρωτόγνωρες προκλήσεις, όπως το να αντικαταστήσουν τη διά ζώσης με εξ αποστάσεως εκπαίδευση, να μετριάσουν την αναπόφευκτη χειροτέρευση της μαθησιακής διαδικασίας, να προστατεύσουν τους πιο ευάλωτους σπουδαστές, δημιουργώντας συνθήκες τέτοιες, ώστε να μην υστερήσουν σημαντικά στους προσδοκώμενους μαθησιακούς στόχους, και να ανοίξουν και πάλι με ασφάλεια τα πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Η επίδραση της πανδημίας στην ανώτατη εκπαίδευση είναι άμεση, βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη και μπορεί να διακριθεί στους τομείς που ακολουθούν:

Επίδραση στη διδασκαλία και στην εκμάθηση

Η άμεση και βραχυπρόθεσμη επίδραση στη διδασκαλία και στην εκμάθηση μπορεί να αξιολογηθεί από τρεις σκοπιές:

1. Από τη σκοπιά των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων

Τα περισσότερα πανεπιστημιακά ιδρύματα στην Ευρωπαϊκή Ενωση έκαναν ξαφνική αναγκαστική αλλαγή σε εξ αποστάσεως διδασκαλία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ηγεσίες των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων έκριναν ως επιτυχή τη μετάβαση αυτή. Τα περισσότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα υποστήριξαν με εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη τις διαδικασίες της μάθησης και της διδασκαλίας. Αυτό έγινε σε μεγάλο βαθμό και στον ελλαδικό χώρο. Κάποια πανεπιστήμια αντιμετώπισαν προβλήματα στη μετάβαση στην εξ αποστάσεως διδασκαλία, εξαιτίας ελλείψεων στην υλικοτεχνική υποδομή.

2. Από τη σκοπιά των διδασκόντων

Το διδακτικό προσωπικό κατάφερε με επιτυχία να προσαρμόσει το εκπαιδευτικό υλικό που είχε προετοιμάσει για διά ζώσης διδασκαλία σε μορφές κατάλληλες για εξ αποστάσεως διδασκαλία. Είναι σημαντικό να γίνει η διάκριση μεταξύ της «επείγουσας διδασκαλίας εξ αποστάσεως» και της «μάθησης εξ αποστάσεως». «Επείγουσα διδασκαλία εξ αποστάσεως» είναι η τροποποίηση των μαθημάτων που προορίζονταν να γίνουν διά ζώσης σε μορφή κατάλληλη για διδασκαλία εξ αποστάσεως, χωρίς να αλλάξει η διδακτέα ύλη και η μεθοδολογία της παρουσίασης. Η επικρατούσα μορφή διδασκαλίας στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, την περίοδο της πανδημίας, ήταν με διαλέξεις διαδικτυακά, σε πραγματικό χρόνο (74,6%), με παρουσιάσεις οι οποίες στέλνονταν στους φοιτητές (44,5%) και με ασύγχρονες διαλέξεις, οι οποίες ήταν διαθέσιμες διαδικτυακά στους φοιτητές με τη μορφή video (32,1%) και σε ακουστική μορφή (20,6%). Η εναλλαγή στην «Επείγουσα διδασκαλία εξ αποστάσεως» ήταν πιο δύσκολη σε μια σειρά από γνωστικά πεδία, τα οποία έχουν μια πρακτική συνιστώσα (κλινική ιατρική, κτηνιατρική, τέχνες κ.λπ.).

3. Από τη σκοπιά των φοιτητών

Αν και η «επείγουσα διδασκαλία εξ αποστάσεως» εκτιμήθηκε θετικά από τους περισσότερους φοιτητές, ένα σημαντικό ποσοστό τους αντιμετώπισε αρκετές δυσκολίες και προκλήσεις στη μαθησιακή τους διαδικασία. Σχεδόν οι μισοί ανέφεραν ότι η ακαδημαϊκή επίδοσή τους χειροτέρεψε, μιας και οι διά ζώσης διαλέξεις ακυρώθηκαν και περισσότεροι από τους μισούς ανέφεραν ότι ο φόρτος εργασίας αυξήθηκε από τότε που έγινε η μετάβαση στην εξ αποστάσεως διδασκαλία. Η πρόσβαση στο διαδίκτυο, όπως και το επίπεδο της ψηφιακών ικανοτήτων παραμένουν μια πρόκληση για αρκετούς φοιτητές. Επίσης, η φοίτηση κατά τα χρόνια της πανδημίας έβαλε σε δοκιμασία την ψυχολογική και συναισθηματική τους ευμάρεια, με φοιτητές να αντιμετωπίζουν, συχνά, αρνητικά συναισθήματα όπως ανία, ανησυχία, εκνευρισμό και θυμό.

Οι μεσοπρόθεσμες δυνητικές επιδράσεις στη διδασκαλία και στην εκμάθηση ως το 2025 είναι πολλές και σημαντικές. Εάν μία από τις επιδράσεις της πανδημίας είναι η διαφαινόμενη τάση για μόνιμη μετακίνηση πολλών προγραμμάτων σπουδών προς διαδικτυακή/εξ αποστάσεως λειτουργία, τότε υπάρχει άμεση ανάγκη για αντιμετώπιση και εξυπηρέτηση των κατωτέρω:

■ Υποστήριξη του εκπαιδευτικού προσωπικού στην προσαρμογή της διδακτέας ύλης και των διδακτικών τους μεθόδων στην εξ αποστάσεως διδασκαλία.

■ Διασφάλιση της ευεξίας του διδακτικού και του διοικητικού προσωπικού σε αυτή τη δύσκολη περίοδο.

■ Υποστήριξη των φοιτητών στην καλύτερη προετοιμασία για διαδικτυακή μάθηση.

■ Αποφυγή του κινδύνου παραίτησης από τη μαθησιακή διαδικασία από φοιτητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο διαδικτυακό περιβάλλον.

■ Προσαρμογή των διαδικασιών αξιολόγησης για τη διασφάλιση προτύπων ποιότητας και ακαδημαϊκής ακεραιότητας στο πλαίσιο της διαδικτυακής μάθησης.

■ Προσαρμογή των κανονισμών διασφάλισης ποιότητας για μια πιο ευέλικτη προσέγγιση που να αντιμετωπίζει τη διαδικτυακή και μικτή παράδοση προγραμμάτων σπουδών.

■ Αντιμετώπιση πιθανών αρνητικών συνεπειών στην αναγνώριση των προσόντων στην αγορά εργασίας λόγω της έλλειψης εμπιστοσύνης στην ηλεκτρονική μάθηση.

Επίδραση στην κοινωνική διάσταση της ανώτατης εκπαίδευσης

Η κοινωνική διάσταση στην ανώτατη εκπαίδευση περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος χωρίς αποκλεισμούς, που προάγει την ισότητα και τη διαφορετικότητα και ανταποκρίνεται στις ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων. Ως εκ τούτου, η κοινωνική διάσταση αναφέρεται στη διασφάλιση της ισότητας στην πρόσβαση, στη συμμετοχή και στην ολοκλήρωση της ανώτατης εκπαίδευσης, με ιδιαίτερη έμφαση στους φοιτητές από υποεκπροσωπούμενες, μειονεκτικές και ευάλωτες ομάδες.

Η άμεση και βραχυπρόθεσμη επίδραση της πανδημίας στην κοινωνική διάσταση της ανώτατης εκπαίδευσης είναι η ανάδυση νέων προκλήσεων που τείνουν να επηρεάσουν αρνητικά την πρόσβαση των φοιτητών στη γνωστική διαδικασία και την πρόοδο στις σπουδές τους. Μερικές από αυτές τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές είναι οι ακόλουθες:

● Προκλήσεις που σχετίζονται με τις συνθήκες μελέτης (πρόσβαση σε ένα ήσυχο μέρος για μελέτη, πρόσβαση στον εξοπλισμό και σε μια αξιόπιστη σύνδεση στο διαδίκτυο, πρόσβαση στο υλικό μελέτης μαθημάτων και εμπιστοσύνη στη χρήση διαδικτυακών μεθόδων εκμάθησης).

● Προκλήσεις που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση (απώλεια εργασίας/εισοδήματος, δυσκολίες στη κάλυψη του κόστους ζωής, προβλήματα στη λήψη υποτροφιών).

● Προκλήσεις που σχετίζονται με την ευημερία (έλλειψη υποστηρικτικών κοινωνικών δικτύων, εμφανή συναισθήματα απογοήτευσης, άγχους και πλήξης σχετιζόμενα με τις ακαδημαϊκές διαδικασίες).

Μεσοπρόθεσμα (έως το 2025) υπάρχει λόγος ανησυχίας για τις ανισότητες στην πρόσβαση και τη συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα υπάρχοντα δεδομένα και η προβολή τους στο μέλλον υποστηρίζουν ότι η πανδημία του COVID 19 θα οδηγήσει σε σημαντική επιδείνωση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Συγκεκριμένα, η μετάβαση στη διαδικτυακή μάθηση είναι πιθανό να επιδεινώσει τις υπάρχουσες εκπαιδευτικές ανισότητες, εξαιτίας της έλλειψης πρόσβασης σε μαθησιακούς πόρους, της έλλειψης κατάλληλου περιβάλλοντος εκμάθησης στο σπίτι, της έλλειψης υποστήριξης από τους γονείς, με αποτέλεσμα μαθησιακές απώλειες ή ακόμα και εγκατάλειψη των σπουδών. Αυτό με τη σειρά του θα οδηγήσει στη μείωση στην πρόσβαση και τη συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση των υποεκπροσωπούμενων, μειονεκτούντων και ευάλωτων ομάδων.

Η χρήση των νέων τεχνολογιών έχει αναντίρρητα επιδράσει θετικά στη μαθησιακή διαδικασία. H εξ αποστάσεως εκπαίδευση θα παραμείνει ως ένας εναλλακτικός τρόπος εκπαίδευσης και περισσότερα προγράμματα σπουδών θα προσφέρονται με εξ αποστάσεως εκπαίδευση ή και υβριδικά. Ταυτόχρονα, όμως, έχουν συμπληρωθεί σχεδόν δύο έτη εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και γίνεται ορατός ο κίνδυνος, αν αυτό συνεχιστεί, να έχουμε πτυχιούχους που δεν πέρασαν ούτε μία μέρα σε πανεπιστημιακό χώρο.

Η νέα εποχή COVID 19, με τα θηριώδη και πρωτοφανή τεχνικά μέσα, θέτει τις βάσεις για τη δημιουργία του ηλεκτρονικού ανθρώπου και της εικονικής πραγματικότητας και για πρώτη φορά αμφισβητεί ανοικτά και με θράσος τις βάσεις της σύγχρονης εκπαίδευσης και επιστήμης, όπως θεμελιώθηκαν από τους ένδοξους προγόνους μας για την αναζήτηση της αλήθειας, μέσα από τη διά ζώσης επικοινωνία και μέθεξη. Αν θέλαμε, ωστόσο, να διακινδυνεύσουμε μια πρόβλεψη, θα λέγαμε ότι η διαίσθηση και ο έρωτας για μάθηση είναι χαρακτηριστικό των ανθρώπων και έτσι τον πραγματικό δάσκαλο δεν θα μπορέσει ποτέ να τον αντικαταστήσει μια μηχανή. Στο κέντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας θα είναι πάντα οι μαθητές, ο δάσκαλος και η διά ζώσης επικοινωνία τους.

* Kαθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Αθηνών
** Eπ. καθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Αθηνών
*** Eπ. καθηγητής στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νέοι ορίζοντες για την Ανώτατη Εκπαίδευση – Επιστροφή στο μέλλον
Είμαι και εγώ ένας από τους πολλούς εργαζόμενους στον χώρο των Πανεπιστημίων που αγκομαχά να διαβάσει τις 400 και πλέον σελίδες του και τα 340 άρθρα του για να αντιληφθεί τι αλλάζει στα Πανεπιστήμια με το νέο...
Νέοι ορίζοντες για την Ανώτατη Εκπαίδευση – Επιστροφή στο μέλλον
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Κοβιντιακοί φοιτητές
Ξεκίνησαν με ορμή και ενθουσιασμό πριν από δύο χρόνια όσοι νέοι κατάφεραν να μπουν στα πανεπιστήμια. Ο ενθουσιασμός τους κράτησε λίγους μόνο μήνες - μετά οι πύλες των πανεπιστημίων ήσαν κλειστές, γιατί όλα τα...
Κοβιντιακοί φοιτητές
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Ανοιχτή επιστολή στον κ. Σαρηγιάννη σχετικά με την λειτουργία των ΑΕΙ
Αγωνιώδης έκκληση από τον φοιτητικό κόσμο να μην επιστρέψουν τα πανεπιστήμια στην τηλεκπαίδευση και η εξεταστική Ιανουαρίου - Φεβρουαρίου να πραγματοποιηθεί δια ζώσης.
Ανοιχτή επιστολή στον κ. Σαρηγιάννη σχετικά με την λειτουργία των ΑΕΙ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είναι ασφαλής η επιστροφή στη δια ζώσης διδασκαλία στα ΑΕΙ;
Το χειμερινό εξάμηνο βρίσκεται προ των πυλών και όλοι εύχονται να κυλήσει ομαλά. Υπάρχουν όμως οι κατάλληλες προϋποθέσεις , ώστε να επιστρέψουν με ασφάλεια οι φοιτητές στα Πανεπιστήμια;
Είναι ασφαλής η επιστροφή στη δια ζώσης διδασκαλία στα ΑΕΙ;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πετάνε τους φτωχούς από τα ΑΕΙ
Μαζικό «ξεσκαρτάρισμα» των πανεπιστημίων με την διαγραφή των «αιωνίων» ● Τα μεγαλύτερα ποσοστά των λεγόμενων «μη ενεργών» φοιτητών παρουσιάζονται σε σχολές με λαϊκότερη κοινωνική σύνθεση και αμφίβολες...
Πετάνε τους φτωχούς από τα ΑΕΙ
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Κατ' οίκον θα γίνει η διανομή των πανεπιστημιακών συγγραμμάτων
Λόγω των έκτακτων μέτρων για τη νόσο Covid-19, τα πανεπιστημιακά συγγράμματα θα παραδοθούν στους φοιτητές με ευθύνη των εκδοτικών οίκων μέσω εταιρειών courier.
Κατ' οίκον θα γίνει η διανομή των πανεπιστημιακών συγγραμμάτων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας