• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.5°C / 26.3°C
    2 BF
    41%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.3°C / 25.6°C
    3 BF
    36%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.7°C / 23.0°C
    2 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    2 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.9°C / 21.9°C
    1 BF
    73%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.7°C / 28.0°C
    1 BF
    55%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.4°C / 24.4°C
    1 BF
    27%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    0 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 20.2°C
    3 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.8°C / 24.9°C
    1 BF
    44%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.8°C / 22.4°C
    2 BF
    26%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 22.3°C
    2 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    4 BF
    68%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    28°C 24.5°C / 27.9°C
    0 BF
    28%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.5°C / 22.8°C
    1 BF
    49%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    2 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.4°C / 25.9°C
    2 BF
    31%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.0°C / 24.3°C
    2 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.4°C / 25.7°C
    2 BF
    73%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.7°C / 20.7°C
    1 BF
    49%

Η σημαία της Σοβιετικής Ενωσης στο Κρεμλίνο, λίγες ημέρες πριν αντικατασταθεί με τη ρωσική (Δεκέμβριος 1991) 

AP Photo/Gene Berman
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

30 χρόνια από την κατάρρευση του «υπαρκτού» στην ΕΣΣΔ

  • A-
  • A+

Η συζήτηση για τις αιτίες κατάρρευσης του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην ΕΣΣΔ δεν έχει μόνο ιστορική σημασία, αλλά συνδέεται με την προοπτική των σύγχρονων κοινωνιών, τόσο γενικά όσο και των χωρών της Ε.Ε. μαζί και της Ελλάδας. Από το ευρύ φάσμα αναλύσεων των τελευταίων δεκαετιών, μπορούμε σχηματικά να διακρίνουμε τα αίτια κατάρρευσης, σε οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές, διεθνείς και άλλες αιτίες.

Βασικό εμπόδιο αποδυνάμωσης των ρυθμών ανάπτυξης της ΕΣΣΔ συνδέεται με την επιβολή ενός διοικητικού και υπερβολικά συγκεντρωτικού μοντέλου οικονομικής διαχείρισης και πρόωρης εγκατάλειψης της Νέας Οικονομικής Πολιτικής (ΝΕΠ) του Λένιν, λόγω σύγχυσης για στις σχέσεις «σχεδίου και αγοράς» ή «σχεδίου και λειτουργίας του νόμου της αξίας», στη διαδικασία του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού. Αυτή η σύγχυση έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις «μεταρρυθμίσεις της Περεστρόικα» και τελικά άνοιξε τον δρόμο επιστροφής στον καπιταλισμό, τον οποίο λίγο αργότερα ακολούθησαν και οι άλλες χώρες της Αν. Ευρώπης, μέλη της COMECON.

Οι λανθασμένες αντιλήψεις, σχετικά με τα όρια «σχεδίου και αγοράς», προέκυψαν από τη λαθεμένη θεώρηση των «εμπορευματο-χρηματικών σχέσεων» (Ε/Χ-Σχ), στη διαδικασία του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού. Στο όνομα της γρήγορης εξάλειψης των «καπιταλιστικών υπολειμμάτων, υπήρξε σημαντική υποτίμησή τους, ως μοχλού ανάπτυξης της παραγωγής και ρύθμισης της σοσιαλιστικής οικονομίας. Φυσικά, ο κύριος στόχος θα πρέπει πάντα να είναι η πιο αποτελεσματική προώθηση των στόχων της σοσιαλιστικής κοινωνίας και όχι η υποταγή της σοσιαλιστικής κοινωνίας στους νόμους της ελεύθερης αγοράς, όπως τελικά έγινε με τη διάλυση της ΕΣΣΔ.!

Αν τα συσσωρευμένα προβλήματα της περιόδου της «στασιμότητας» αποτελούν την κύρια αντικειμενική αιτία κατάρρευσης του «υπαρκτού», η πολιτική της Περεστρόικα έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο, λόγω του χαρακτήρα ορισμένων μέτρων και κυρίως του τρόπου εφαρμογής τους. Ειδικότερα, η τροποποίηση του νόμου για τις κρατικές επιχειρήσεις έδωσε τη δυνατότητα εκμίσθωσής τους στις «εργασιακές κολεκτίβες», η οποία επέφερε ουσιαστικές αλλαγές στο ιδιοκτησιακό καθεστώς τους. Ηταν βήμα μετατροπής «κρατικής ιδιοκτησίας» σε «ομαδική» και στη συνέχεια «ιδιωτική». Ειδικότερα, μέσω της διαδικασίας της αγοράς και πώλησης μετοχών των κρατικών επιχειρήσεων, άνοιξε ο δρόμος για συγκέντρωσή τους σε λιγότερα χέρια, γεγονός που οδήγησε στην εμφάνιση των «ολιγαρχών». Αυτό ακριβώς ολοκληρώθηκε, υπό τη διοίκηση του Γέλτσιν, όταν οι δυνάμεις της καπιταλιστικής παλινόρθωσης ανήλθαν στο τιμόνι της κοινωνίας!

Σημαντική επίσης αιτία κατάρρευσης ήταν η δομή και λειτουργία του σοβιετικού κράτους. Τα νέα κύτταρα της λαϊκής εξουσίας, τα «σοβιέτ», μετατράπηκαν βαθμιαία, από όργανα λαϊκής εξουσίας, σε γραφειοκρατικά όργανα ενός λίγο - πολύ αυταρχικού καθεστώτος. Επίσης, αλλοιώθηκε ο ρόλος των κοινωνικών οργανώσεων (συνδικαλιστικών, γεωργικών, πολιτιστικών, επιστημονικών κ.ά.). Από φορείς υπεράσπισης των ειδικών συμφερόντων των μελών τους, μετατράπηκαν σταδιακά σε ιμάντες μεταφοράς κομματικών εντολών και μηχανισμό της κεντρικής διοίκησης. Επίσης, σε επίπεδο θεωρητικής σκέψης, οι περιορισμοί στην έρευνα και ελεύθερη έκφραση ειδικά στις κοινωνικές επιστήμες, σε συνδυασμό με την κυριαρχία μιας «σχολαστικής» και εν πολλοίς «δογματικής» προσέγγισης του μαρξισμού, περιόρισαν την ανίχνευση λαθών και έγκαιρη διόρθωσή τους. Τέλος, η πολύπλευρη πίεση των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, με την ένοπλη επέμβαση και επιβολή ενός καταστροφικού εμφυλίου πολέμου, αργότερα την εισβολή των χιτλερικών στρατευμάτων και μετά τον «ψυχρό πόλεμο» και την επιβολή μιας «κούρσας εξοπλισμών», στέρησαν πολύτιμους πόρους για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της ΕΣΣΔ.

Παρ’ όλα αυτά, το ζήτημα του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού στην ΕΣΣΔ δεν ήταν μοιραίο να έχει αυτό το τέλος. Οπως έδειξε η εμπειρία των μεταρρυθμίσεων σε Κίνα, Βιετνάμ και Κούβα, παρά τις αντιφάσεις τους, θα μπορούσαν να είχαν γίνει διορθωτικές παρεμβάσεις, πρώτα στην οικονομία και αργότερα στην πολιτική δομή, προκειμένου να αποφευχθεί το τεράστιο κοινωνικό κόστος επιστροφής στον καπιταλισμό και να ανοίξει ο δρόμος για αναγέννηση του σοσιαλισμού. Από την άλλη, η κριτική εκτίμηση των λαθών και των αδυναμιών του σοβιετικού εγχειρήματος δεν πρέπει να αποσπαστεί από τις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες (χαμηλό σχετικά επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων) ούτε να οδηγήσει στην άρνηση της τεράστιας συμβολής της Οκτωβριανής Επανάστασης, στην πρόοδο των λαών της ΕΣΣΔ και στήριξης εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων λαών και εθνών της Γης. Πολύ περισσότερο, οι εξελίξεις στην ΕΣΣΔ δεν δικαίωσαν, τα τελευταία 30 χρόνια, το αφήγημα του νεοφιλελευθερισμού περί του «τέλους της ιστορίας»!! Αντίθετα, οι εξελίξεις δείχνουν ότι ο νεοφιλελευθερισμός δεν αποτελεί «λιμάνι απαντοχής» για τις σύγχρονες κοινωνίες. Οι ενδογενείς του αντιθέσεις (οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές, περιφερειακές, γεωπολιτικές κ.λπ.) εντείνονται. Αρα παραμένει πάντα επίκαιρο το ζήτημα της ιστορικής υπέρβασης του συστήματος και το άνοιγμα του δρόμου προς τη σοσιαλιστική προοπτική. Η απόπειρα μετασχηματισμού στην ΕΣΣΔ παρέμενε πάντα μια «κιβωτός» πολύτιμων ιστορικών εμπειριών, στην αντιφατική κίνηση των σύγχρονων καπιταλιστικών κοινωνιών, «από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας»!

* διδάκτορας Οικονομικών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Φουκουγιάμα δεν είχε δίκιο
Τριάντα χρόνια μετά την περίφημη πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τίποτα απ’ όλες τις «θαυματουργές» υποσχέσεις δεν έγινε πράξη. Το αντίθετο, θα έλεγα. Η οικονομική κατάσταση αμβλύνει το χάσμα μεταξύ...
Ο Φουκουγιάμα δεν είχε δίκιο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προσκλητήριο Αλλαγής
H πρόσφατη κοινοβουλευτική συζήτηση στη Βουλή για την αμυντική συμφωνία της Ελλάδας με τις ΗΠΑ επανέφερε στον πυρήνα της πολιτικής αντιπαράθεσης την εμβληματική προσωπικότητα του Ανδρέα Παπανδρέου.
Προσκλητήριο Αλλαγής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πού πας, Λενάκι μ’, μοναχή;
Ο Δημήτρης Ινδαρές είναι πολύπλευρη προσωπικότητα. Παλιότερα, είχε έρθει στην επικαιρότητα για λόγους που δεν είχαν σχέση με το έργο του. Σκηνοθέτης, πρωτίστως, εξέδωσε τον περασμένο χρόνο ένα βιβλίο...
Πού πας, Λενάκι μ’, μοναχή;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αλλόκοτο ματς
Τώρα που το γυναικείο ποδόσφαιρο αρχίζει και γίνεται εφάμιλλο του ανδρικού, μπαίνουν ως αλλαγή στο ματς και οι δύο γυναίκες πρωθυπουργοί της Φινλανδίας και της Σουηδίας, με άγνωστη επιρροή στην τελική...
Αλλόκοτο ματς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γεωπολιτικά συμφέροντα και Κύπρος
Η Τουρκία έχει διαχρονικά παρόμοιες συμπεριφορές με αυτές της Ρωσίας, δηλαδή σφαγές, γενοκτονίες, εκτοπίσεις και προκαλεί εντύπωση κατά συνέπεια η αποδοχή της από την Ουκρανία ως χώρας διαμεσολάβησης.
Γεωπολιτικά συμφέροντα και Κύπρος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κι όμως, υπάρχει ελπίδα για απελευθέρωση του ανθρώπου
Γεμάτη γεγονότα η σύγχρονη Ιστορία της χώρας μας και του κόσμου ολόκληρου. Το τέλος της Ιστορίας δεν ήρθε ποτέ. Αλλά πρέπει να δεχτούμε την απλή αλήθεια, που δεν τη στηρίζουν μόνο πολλοί διανοούμενοι αλλά και...
Κι όμως, υπάρχει ελπίδα για απελευθέρωση του ανθρώπου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας