• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 20.2°C
    0 BF
    77%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.6°C / 12.6°C
    1 BF
    88%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    4 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    3 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    2 BF
    72%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 12.0°C / 18.0°C
    2 BF
    61%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 14.4°C / 14.4°C
    2 BF
    47%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 17.6°C / 17.6°C
    2 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    4 BF
    43%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    4 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.8°C
    3 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 18.6°C / 18.6°C
    3 BF
    73%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 16.9°C / 18.9°C
    3 BF
    72%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 17.5°C
    0 BF
    77%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.5°C / 17.5°C
    2 BF
    61%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 20.8°C / 21.8°C
    1 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 20.4°C
    3 BF
    61%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 13.3°C / 13.3°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 18.7°C
    2 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    2 BF
    72%
EUROKINISSI / ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το επιτελικό κράτος: απειλή για τη δημοκρατία μας;

  • A-
  • A+

Η πολιτική οργάνωση των σύγχρονων κοινωνιών ακολουθεί άλλα μονοπάτια, εντελώς διαφορετικά, απ’ αυτά που η ανθρωπότητα διήνυσε κατά τον εικοστό αιώνα. Μάλιστα κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα, ομολογείται από όλες τις ιδεολογικές πλευρές ότι η δημοκρατία ως πολιτική μορφή ζωής στον τότε δυτικό κόσμο έζησε τον «χρυσό αιώνα» της. Μια τέτοιου τύπου θεωρητικο-πολιτική εκτίμηση επιβεβαιώνεται με βάση τα πραγματολογικά δεδομένα της εποχής μας.

Ακολουθώντας τα βήματα του Edmund Husserl (βλ. το βιβλίο του: Η κρίση του Ευρωπαίου ανθρώπου και η φιλοσοφία, 1935), ο οποίος υποστηρίζει ότι η Ευρώπη είναι «ιστορική ακολουθία ελλόγων στόχων», μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η θεμελίωση της μεταπολεμικής δημοκρατίας στην Ευρώπη υπήρξε ένας τέτοιου τύπου έλλογος στόχος μετά τη φρίκη του φασισμού και του ναζισμού. Σήμερα, όμως, στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα, αμφιβάλλω εάν και κατά πόσον το δημοκρατικό πολίτευμα είναι ορθολογική πολιτική μορφή ζωής. Και αυτό γιατί και διά γυμνού οφθαλμού διαπιστώνουμε, αλλά και σε θεωρητικο-πολιτικό επίπεδο συμπεραίνουμε, ότι η δημοκρατία, στις μέρες μας, συνυπάρχει με την τεχνοκρατία και τη μεταδημοκρατία. Και σχετικά με τη σύνδεση δημοκρατίας και τεχνοκρατίας μπορεί να υποστηριχθεί ότι αυτό το ιδιότυπο κράμα άσκησης της πολιτικής εξουσίας ήταν εγγενές στη νεωτερικότητα, δεν συμβαίνει το ίδιο και με την ενσωμάτωση μεταδημοκρατικών δομών σε μια δημοκρατική πολιτική κοινωνία.

Εξ αρχής θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι εισηγητής του όρου μεταδημοκρατία (Post-Democracy) είναι ο συνάδελφος Colin Crouch, ο οποίος γράφει ολόκληρη μελέτη για το σχετικό πολιτικό φαινόμενο (βλ. το βιβλίο του: Post-Democracy, 2004). Στην ανάλυση που κάνω με ενδιαφέρει να τονίσω δύο δομικά χαρακτηριστικά του φαινομένου της μεταδημοκρατίας, τα οποία συσχετίζονται με την πολιτική διαμεσολάβηση δημοκρατίας και μεταδημοκρατίας. Το πρώτο είναι το εξής: ακόμη και με τη θέσμιση μεταδημοκρατικών δομών, η σύγχρονη δημοκρατία εξακολουθεί να λειτουργεί τυπικά. Δεν απειλείται ούτε και υπονομεύεται η ύπαρξή της. Και το δεύτερο με τα ίδια τα λόγια του Crouch: «Πολιτική και κυβέρνηση ολοένα και περισσότερο εντάσσονται στον έλεγχο των προνομιούχων ισχυρών κοινωνικών ομάδων (ελίτ) κατά το πρότυπο της προ-δημοκρατικής εποχής».

Ας εξετάσουμε τώρα ένα παράδειγμα μεταδημοκρατικής δομής στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η κυβερνητική πολιτική του πρωθυπουργού Μητσοτάκη στηρίζεται, εξ ολοκλήρου, στο επονομαζόμενο «επιτελικό κράτος». Πρόκειται για την επιτομή της μεταδημοκρατικής δομής, η οποία καθίσταται δομικό και λειτουργικό στοιχείο της κυβέρνησης με νόμο που ψηφίστηκε από το ελληνικό Κοινοβούλιο. Και ενώ σωστά, όπως επισημαίνει ο Crouch, η ελληνική δημοκρατία τυπικά λειτουργεί, κατά τη δική μου θεωρητικο-πολιτική άποψη, με νόμο του ελληνικού κράτους εισάγεται μια «πολιτική βόμβα» στα θεμέλια της ελληνικής δημοκρατίας. Ολοι θυμόμαστε ότι ο πρώτος νόμος που ψηφίστηκε στο ελληνικό Κοινοβούλιο εδώ και δύο χρόνια αμέσως μετά την εκλογική νίκη του Μητσοτάκη (7 Ιουλίου 2019) ήταν ο νόμος για το «επιτελικό κράτος».

Εάν επιμείνει κανείς στο ζήτημα της πολιτικής λειτουργίας του επιτελικού κράτους, θα διαπιστώσει δύο μείζονα λειτουργικά προβλήματα της δημοκρατίας μας. Το πρώτο έχει να κάνει με το πρόβλημα εάν αυτή η κυβερνητική οντότητα, ας το πούμε έτσι, συνυπάρχει με τη δημοκρατική αρχή, σύμφωνα με την οποία όλοι μα όλοι οι κυβερνώντες, οι αντιπρόσωποι (σύμφωνα με την άλλη δημοκρατική αρχή της αντιπροσώπευσης) υπόκεινται σε κοινωνικό, κοινοβουλευτικό και πολιτικό έλεγχο. Η θεωρητικο-πολιτική απάντησή μου σε ένα τέτοιου τύπου ερώτημα είναι σαφής: Επιτελικό κράτος και δημοκρατική αρχή είναι «πράγματα» που δεν μπορούν να συμβιβαστούν. Αντιθέτως το επιτελικό κράτος αμφισβητεί την πολιτική εγκυρότητα της δημοκρατικής αρχής.

Το δεύτερο σημείο στο οποίο χρειάζεται να σταθούμε είναι το εξής: με νόμο του ελληνικού Κοινοβουλίου θεσμοθετήθηκε το επιτελικό κράτος. Το ίδιο το Κοινοβούλιο (δηλαδή ο θεσμός της αντιπροσώπευσης) εισάγει στην εσωτερική θεσμική του οργάνωση μια μεταδημοκρατική δομή. Εδώ φτάνουμε στον απόλυτο πολιτικό ανορθολογισμό: το ίδιο το Κοινοβούλιο θεσμοθετεί έναν μεταδημοκρατικό θεσμό, ο οποίος υπονομεύει τη δημοκρατική αρχή. Καταλαβαίνει κανείς πού θα οδηγηθούμε σε λίγο ως πολιτική κοινωνία.

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πληρώνουμε τους βιομηχάνους
Τα μέτρα-ασπιρίνες που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ ως «αντιστάθμισμα» στις επερχόμενες εξωφρενικές αυξήσεις στο ρεύμα δεν κρύβουν τις εγκληματικές ευθύνες της κυβέρνησης της Ν.Δ.
Πληρώνουμε τους βιομηχάνους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανασχηματισμός, ακόμα μας εξηγούν!
Καλός ανασχηματισμός είναι όταν κανείς δεν χρειάζεται να εξηγήσει γιατί έφυγε ο ένας και γιατί ήρθε ο άλλος όπως αποδείχθηκε στη τελευταία περίπτωση.
Ανασχηματισμός, ακόμα μας εξηγούν!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιχειρηματικότητα και «επιτελικό» κράτος
Στις 13 Οκτωβρίου του 2020 ο πρωθυπουργός είχε πει: «Η επιχειρηματικότητα θα ενταχθεί ως μάθημα στα διευρυμένα προγράμματα του υπουργείου Παιδείας». Εμείς θα ζητήσουμε στη διδακτέα ύλη για την...
Επιχειρηματικότητα και «επιτελικό» κράτος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κυβέρνηση και τα προβλήματα της συγκυρίας
Η θερινή περίοδος με τα προβλήματα που προέκυψαν ανέδειξε με τον πιο σαφή και εύγλωττο τρόπο ότι η νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση του κ. Μητσοτάκη δεν αστοχεί μόνο στα οικονομικά και κοινωνικά μεγέθη, αλλά αδυνατεί...
Η κυβέρνηση και τα προβλήματα της συγκυρίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
O Χριστός και ο… λοχίας
Είναι πράγματι εντυπωσιακό ότι δεν είναι λίγοι οι πολίτες που δυσπιστούν όχι γενικά και αόριστα στη δημοκρατία, αλλά σε κάθε απλό πολίτη συμπεριλαμβανομένων και των ίδιων. Προτιμούν να αναθέτουν την εξουσία σε...
O Χριστός και ο… λοχίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διαστρέβλωση της γλώσσας
Ποτέ άλλοτε σε αυτή τη χώρα το «νόμιμο» δεν ήταν σε τόσο μεγάλη αντιδιαστολή με το «ηθικό». Συνεχώς παράγεται μια «νομιμότητα» που αντιστρατεύεται και τη λογική και την ηθική και μια «πραγματικότητα» που δεν...
Η διαστρέβλωση της γλώσσας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας