• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.5°C / 26.3°C
    1 BF
    48%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.6°C / 26.2°C
    2 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 20.0°C / 26.6°C
    2 BF
    56%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 19.2°C
    1 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    3 BF
    56%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.0°C / 24.9°C
    1 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.4°C / 19.4°C
    2 BF
    59%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.1°C / 26.2°C
    1 BF
    49%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    5 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    3 BF
    73%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 25.2°C
    6 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 24.9°C
    5 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.9°C / 23.9°C
    0 BF
    83%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.5°C / 23.5°C
    1 BF
    53%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.5°C / 25.1°C
    0 BF
    74%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    26°C 22.8°C / 26.8°C
    2 BF
    71%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 24.7°C / 26.5°C
    2 BF
    44%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.2°C / 23.2°C
    2 BF
    44%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.4°C / 25.6°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 17.8°C
    1 BF
    49%
Η πανδημία του ανορθολογισμού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πανδημία του ανορθολογισμού

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Οταν ξεκινούσε η πανδημία λίγοι θα μπορούσαν να φανταστούν ότι θα προέκυπτε μια δεύτερη πανδημία· αυτή του ανορθολογισμού. Τι είναι, όμως, ο ανορθολογισμός; Είναι ο τρόπος σκέψης που δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, δεν λαμβάνει υπόψη τα επιστημονικά επιτεύγματα και συγκροτεί θεωρίες που είναι παντελώς αναπόδεικτες. Το βασικό, ωστόσο, ερώτημα είναι ποιος παράγει τον ανορθολογισμό, τον προωθεί, τον υιοθετεί, γιατί βρίσκει ευήκοα ώτα.

Ανοίγοντας το πλάνο πρέπει να δούμε πως ο ανορθολογισμός είναι συστατικό στοιχείο του καπιταλιστικού εποικοδομήματος και ο κάθε άνθρωπος δέχεται την επιρροή του καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Ας σκεφτούμε με τι ταινίες μεγαλώνει ένα παιδί, με τι μεταφυσικά παραμύθια και αναγνώσματα, τι παραδοξολογίες εκτοξεύονται από τους φορείς της θρησκείας, πόσο εδραιωμένες είναι οι απόψεις που αποδέχονται τον ρόλο του ματιάσματος/ξεματιάσματος και την πεποίθηση για την επίδραση των άστρων στις ζωές των ανθρώπων. Επομένως, οι συνειδήσεις είναι «εκπαιδευμένες» να δεχτούν και να αναπαράγουν οποιαδήποτε παραδοξότητα. Ετσι, έχουμε φτάσει να υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι η Γη είναι επίπεδη, ότι στο εσωτερικό της ζουν διάφορα όντα, ότι τα εμβόλια είναι επικίνδυνα γιατί μας εμφυτεύουν τσιπάκια για τον έλεγχο του εγκεφάλου μας. Να αναφέρουμε χαρακτηριστικά πως σε δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ νέοι των ηλικιών 18-24 απάντησαν πως δεν είναι σίγουροι πως η Γη είναι σφαιρική σε ποσοστό 34%!

Εχουμε φτάσει πλέον σε καταστάσεις ανησυχητικές. Με ιερείς που κοινωνούν τον κόσμο με ένα κουταλάκι, που απειλούν όσους πιστούς εισέρχονται στους ναούς με μάσκα, ενώ οι πιο ακραίοι ανοίγουν τα φέρετρα ανθρώπων που πέθαναν από κορονοϊό και φωνάζουν πως δεν υπάρχει ο Covid-19. Αρνητικό ρόλο στη δημιουργία του λεγόμενου αντιεμβολιαστικού κινήματος έπαιξαν φυσικά και πολιτικοί ηγέτες, όπως ο Μπολσονάρο, ο Τζόνσον και ο Τραμπ. Μιλούσαν για μια απλή γρίπη και σύστηναν την κατάποση χλωριούχων διαλυμάτων. Ετσι, φτάσαμε το 16,7% των Ελλήνων να θεωρεί πως ο κορονοϊός είναι μια συνηθισμένη ασθένεια. Εννοείται πως σε αυτό συνέτειναν και οι παλινωδίες της κυβέρνησης, τα σοβαρά λάθη της, η μη συγκροτημένη επιχείρηση ενημέρωσης των πολιτών.

Υπάρχει, όμως, ανάμεσα σε όλα αυτά και μια ψυχοκοινωνική παράμετρος. Πρόκειται για την περιορισμένη αυτοαντίληψη ανθρώπων που είναι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου. Σύμφωνα με τους ψυχολόγους Ντάνινγκ και Κρούγκερ, οι άνθρωποι που υστερούν σε γνώση υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους, αδυνατούν να εντοπίσουν τα λάθη τους, επιμένουν πεισματικά στις αλήθειες τους. Οπως και να έχει, πρόκειται για ένα φαινόμενο και αυτό γέννημα των ίδιων των κοινωνικών δομών. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ διαπιστώθηκε πως οι άνθρωποι που αποδέχονται τις θεωρίες συνωμοσίας είναι συνήθως χαμηλού μορφωτικού επιπέδου.

Υπάρχει και μία σοβαρότατη ιδεολογικοπολιτική διάσταση σε όλα αυτά. Οι ανορθολογικές θεωρίες συνωμοσίας ενδύονται με αντικαπιταλιστικό περιεχόμενο. Ετσι, στοχοποιούνται μεμονωμένοι καπιταλιστές (ο Μπιλ Γκέιτς) ή το πολύ ένα μέρος των εταιρειών (φαρμακοβιομηχανίες) αλλά όχι το μεγάλο κεφάλαιο εν γένει. Αυτό δημιουργεί μία στρεβλή κατάσταση αφού την όποια δυσαρέσκεια την καρπώνονται τα λάθος πρόσωπα και πολιτικά σχήματα. Αλλωστε υπάρχει ιστορική εμπειρία με βάση την οποία οι ναζί διέγραψαν ανοδική τροχιά με αντικαπιταλιστική ρητορεία την οποία βεβαίως την είχαν κατάλληλα προσαρμοσμένη ώστε να είναι ακίνδυνη. Παράλληλα δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως ο ναζισμός του Μεσοπολέμου στηρίχτηκε σε ό,τι ανορθολογικό υπήρχε: τον ρατσισμό, τον κοινωνικό δαρβινισμό, ακόμη και στη δοξασία ότι η άρια φυλή προερχόταν από εξωγήινους.

Θα ήταν παράλειψη να μην πούμε πως μαζί με όλα αυτά ελλοχεύει κι ένας άλλος κίνδυνος, αυτή τη φορά από την «άλλη πλευρά». Ο κίνδυνος του ελιτισμού. Της από καθέδρας διδασκαλίας απέναντι στην «πλέμπα». Κανένας δεν πρόκειται να πεισθεί επειδή κάποιος «συγκροτημένος» θα τον επιπλήξει. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί τόσο με τον επίμονο διάλογο σε ατομική βάση όσο και με τις κινηματικές διαδικασίες που μετασχηματίζουν την κοινωνική ψυχολογία. Αλλιώς θα απορούμε βλέποντας την παρακμή της κοινωνίας.

* εκπαιδευτικός, συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Απο-ουμανισμός προ των πυλών
Το πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία μας έχει πάει πολύ πιο πίσω και σε μια κατάσταση που αμφισβητείται και το κίνημα που έθεσε τις βάσεις για το τέλος της φεουδαρχικής κοινωνίας, ο ουμανισμός.
Απο-ουμανισμός προ των πυλών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λαβώνοντας την... αξιοπιστία
Στην ελληνική κοινωνία –και όχι μόνο– σήμερα, εκτός από τους επιφυλακτικούς, υπάρχουν και οι καχύποπτοι. Πρόκειται γι’ αυτούς που αναζητούν κίνητρα, σκοπιμότητες και επιδιώξεις πίσω από κάθε δήλωση, κάθε...
Λαβώνοντας την... αξιοπιστία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διχαστικά προνόμια
Υπάρχει όμως και μια άλλη όψη, που ίσως είναι πιο σκοτεινή. Τα μέτρα που ανακοινώθηκαν αναθέτουν –ακριβέστερα, μεταθέτουν– στους επαγγελματίες της εστίασης, των μεταφορών και άλλων κλάδων την ευθύνη και την...
Διχαστικά προνόμια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εσένα τι σε κράτησε όρθιο στην καραντίνα;
Οι δοκιμασίες αποκαλύπτουν με κρυστάλλινη διαύγεια τα πραγματικά θεμέλια του βίου και μαζί επιβεβαιώνουν δομικά στοιχεία της ταυτότητάς μας.
Εσένα τι σε κράτησε όρθιο στην καραντίνα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δομική αλλαγή του πολιτικού στην εποχή της πανδημίας
Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, που μόλις κυκλοφόρησε, είναι η επιτομή και η συμπερίληψη του δημιουργικού επιστημονικού έργου του συγγραφέα του.
Η δομική αλλαγή του πολιτικού στην εποχή της πανδημίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας