• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 15.2°C
    2 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    10°C 6.2°C / 11.0°C
    1 BF
    68%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 13.7°C / 16.8°C
    5 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 9.1°C
    4 BF
    71%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.5°C / 9.8°C
    1 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.8°C / 4.5°C
    2 BF
    75%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 15.6°C
    2 BF
    69%
  • Ηράκλειο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    16°C 15.2°C / 18.1°C
    4 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    4 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 17.4°C
    5 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    5 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 10.5°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 11.7°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 14.8°C / 18.8°C
    1 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 14.9°C
    3 BF
    62%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    11°C 6.5°C / 13.1°C
    2 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.7°C / 11.1°C
    2 BF
    65%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    1 BF
    92%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτικό προσωπικό: η μεγάλη πληγή της εποχής μας

  • A-
  • A+

Μια επίμονη και πολυεπίπεδη κρίση διαπερνά τις καπιταλιστικές δημοκρατίες. Αυτή πηγάζει και από το πολιτικό προσωπικό τους. Πρόκειται για βαθιά πληγή που πυορροεί όλο και περισσότερο. Αλλωστε, αντιλαμβανόμαστε ότι, τις τελευταίες δεκαετίες, το πολιτικό προσωπικό γίνεται όλο και πιο ασήμαντο, προβληματικό και ανεπαρκές. Ταυτόχρονα, υπάρχει και ένα μεγάλο κενό σε επίπεδο στιβαρών ηγεσιών.

Αποχρώσεις μετριότητας τις χαρακτηρίζουν στην καλύτερη περίπτωση. Διότι υπάρχουν και τα χειρότερα. Συγχρόνως, οι προσδοκίες μας από τις ηγεσίες υποχωρούν διαρκώς μαζί με το όποιο status τους. Φυσικά, η κρίση ηγεσιών και πολιτικού προσωπικού δεν περιορίζεται στον εαυτό τους. Διαχέεται στην κοινωνία. Ταυτόχρονα, περισσότεροι πολίτες έχουν εθισθεί στο φαινόμενο. Και απλώς σηκώνουν τους ώμους τους.

Εχουμε, λοιπόν, να κάνουμε με ένα παρακμιακό αδιέξοδο. Που είναι μονίμως επικίνδυνο. Και τούτο, διότι το πολιτικό προσωπικό είναι εκείνο το οποίο θα έπρεπε να αποτελεί εφαλτήριο για την υπέρβαση μιας γενικότερης κρίσης. Τούτο όμως είναι αδύνατον. Διότι αποτελεί μια από τις κεντρικές εστίες της κρίσης. Αρα διέξοδος διαφυγής από το αδιέξοδο δεν υπάρχει!

Το όλο πρόβλημα του πολιτικού προσωπικού έχει εύρος και βάθος. Δεν πρέπει, πάντως, να χαθούμε στον μεγάλο καμβά που ανοίγεται μπροστά μας. Ξεκινάμε, λοιπόν, από ένα κομβικό φαινόμενο, προσεγγίζοντας τη μεγάλη εικόνα. Στη διαδρομή τους, οι καπιταλιστικές δημοκρατίες χωρίζονται σε δύο εποχές. Η πρώτη ξεκινά από το 1945 και προεκτείνεται ώς το τέλος της δεκαετίας του 1970.

Ηταν τότε που οι μεταπολεμικές καπιταλιστικές δημοκρατίες στη Δυτική Ευρώπη πέτυχαν το κυριολεκτικά απίστευτο οικονομικό και κοινωνικό θαύμα της ανοικοδόμησής τους (βλ. τα κυρίως βιβλία των Robert Kuttner και Paul Betts). Πέτυχαν ρυθμούς ανάπτυξης 5% (κάτι ανεπανάληπτο), μείωσαν δραστικά τις ανισότητες, μοίρασαν τον πλούτο αντί να τον συγκεντρώσουν στα χέρια λίγων, δημιούργησαν πρωτοποριακά κράτη πρόνοιας, διασφάλισαν συνδικαλιστικές ελευθερίες. Ο καπιταλισμός αυτός ονομάσθηκε «ενσωματωμένος φιλελευθερισμός» από τον θεωρητικό πατέρα του, τον Karl Polanyi (1944). Ενώ είχε προηγηθεί το ριζοσπαστικό υπόδειγμα μεταμόρφωσης της Αμερικής, από τον Φραγκλίνο Ρούσβελτ (γνωστό ως FDR).

Αυτή, λοιπόν, η πρώτη εποχή διασφάλισε την «ενσωμάτωση των πολιτών» και απέτρεψε την όποια περιθωριοποίησή τους. Ετσι, σε μεγάλο βαθμό, πέτυχε τον κομβικό στόχο της συναίνεσης. Τι διέθετε, όμως, επιπρόσθετα, η εποχή αυτή; Η απάντηση στο ερώτημα μας οδηγεί άμεσα στο θέμα που θίγουμε στο παρόν άρθρο. Το πολιτικό προσωπικό της εποχής εκείνης αντιπροσώπευε ένα «βαρύ χαρτί» και όχι ένα φτερό στον άνεμο, όπως συμβαίνει πρόσφατα.

Οι πολιτικές μορφές ήταν μεγάλες. Στη Βρετανία, τον Τσόρτσιλ διαδέχθηκε ο σεμνός αλλά ριζοσπάστης Ατλι, που υλοποίησε το πρωτοποριακής σύλληψης σχέδιο Μπέβεριτζ για το κράτος πρόνοιας. Η καταλυτική ηγεσία Ντε Γκολ υπήρξε ασφαλώς ανεπανάληπτη. Στη Γερμανία, υπήρχε ο εμβληματικός Αντενάουερ. Στην Ιταλία, πρωταγωνίστησε ο Ντε Γκάσπερι. Ο Ρομπέρ Σουμάν, μια σημαντική μορφή, θα ξεκινούσε τη διαδρομή προς μια Ενωμένη Ευρώπη. Ο τελευταίος μεγάλος Γάλλος ηγέτης ήταν ο Φρανσουά Μιτεράν. Ζισκάρ Ντεστέν και Ζακ Σιράκ είχαν, πάντως, ειδικό βάρος. Θυμηθείτε, όμως, ποιες θλιβερές φιγούρες τούς ακολούθησαν: Σαρκοζί, Ολάντ και ο κάτω του μετρίου αλαζόνας Μακρόν, που κινδυνεύει να χάσει από τη Λεπέν! Φυσικά, η θεωρούμενη κορυφαία Ευρωπαία πολιτικός Ανγκελα Μέρκελ δεν μπορεί να συγκριθεί ούτε με τον Βίλι Μπραντ ούτε με τον Χέλμουτ Κολ.

Πότε, όμως, μας προέκυψαν οι μεγάλες μετριότητες της πολιτικής; Η απάντηση είναι κρίσιμη για τα θέματα που συζητούμε: Την εποχή κυριαρχίας του νεοφιλελευθερισμού! Ασφαλώς, οι Ρέιγκαν και Θάτσερ ήταν εξαιρέσεις και ισχυρές προσωπικότητες, ενώ επικοινώνησαν δυναμικά τις ιδέες τους. Ομως, ο Ρέιγκαν άφησε πίσω του ένα τεράστιο έλλειμμα, ενώ η Θάτσερ με τον δογματισμό της έγινε όλο και πιο τοξική. Ούτε το κόμμα της δεν την άντεχε! Από εκεί και πέρα και με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, πολιτικοί, υποτίθεται της Κεντροαριστεράς, ασφαλώς επικοινωνιακοί, αποδείχθηκαν απόλυτοι αμοραλιστές στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές τους και στις άνομες επιλογές τους. Δύσκολα βρίσκει κανείς αρχές και αξίες που δεν ποδοπάτησαν.

Για να έρθει μετά ο Μπαράκ Ομπάμα, που εναγκαλίσθηκε τα χειρότερα στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Ασφαλείας (National Security System) της Αμερικής, στα χνάρια του Μπους. Ενώ αυτή ήταν άλλωστε η εποχή όπου τελικά ο νεοφιλελευθερισμός απαξιώθηκε πλήρως με τη σεισμική παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007 - 2008. Καθώς έγινε φανερό πως οι ελεύθερες αγορές, όταν δεν ελέγχονται από το κράτος, οδηγούν σε μεγάλες καταστροφές, οικονομικές και κοινωνικές. Ενώ, με την εκτίναξη των ανισοτήτων σε στρατοσφαιρικά επίπεδα, ήρθε η ώρα του Τραμπ και συνακόλουθα η σοβαρότερη εσωτερική κρίση στην Αμερική. Που έφθασε στο χείλος του πολιτικού γκρεμού.

Φθάνουμε τώρα στο πιο κρίσιμο σημείο της ανάλυσής μας. Στο γιατί, όταν κυριάρχησαν οι νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις, άρχισε να αφυδατώνεται το πολιτικό προσωπικό και να υποβαθμίζεται διαρκώς. Η ουσία είναι πως οι πολιτικοί αυτοί, στις περισσότερες περιπτώσεις, έγιναν μαριονέτες των όλο και πιο ισχυρών οικονομικών ελίτ. Από τον Κλίντον, τον Ομπάμα, τον Κάμερον και νωρίτερα τον Μπλερ, αλλά και ο Μακρόν, όλοι αποζητούσαν να ενσωματωθούν και να θωπευθούν από το επιχειρηματικό κατεστημένο.

Οταν, λοιπόν, ξέσπασε η κρίση του 2007 - 2008, αντί να παρθούν ριζοσπαστικά μέτρα τύπου FDR (που τώρα, προς έκπληξη όλων μας, επιχειρεί τολμηρά να εφαρμόσει ο Μπάιντεν), συνεχίστηκαν οι νεοφιλελεύθερες συνταγές, για να ικανοποιηθούν οι οικονομικές ελίτ. Εστω και χωρίς την απαξιωμένη αυτή ονομασία. Ποιος άλλωστε μιλά πλέον για νεοφιλελευθερισμό στην εποχή μας; Τον όρο χρησιμοποιούν πλέον σχεδόν μόνο οι επικριτές του.

Την εποχή του νεοφιλελευθερισμού, πολιτικοί όπως ο Κλίντον, ο Μπλερ, ο Ομπάμα, έχουν γίνει βαθύπλουτοι. Εχουν οικονομικούς πάτρονες. Λειτουργούν ως επιχειρηματικοί σύμβουλοι. Θωπεύουν τον μεγάλο πλούτο. Κατασκευάζουν δικές τους εταιρείες. Αντιδρούν ως λομπίστες. Ο κατάλογός τους δεν έχει τελειωμό. Θα σταθώ όμως σε ένα πρόσφατο παράδειγμα. Τούτο αφορά τον πρώην αρχηγό του Συντηρητικού Κόμματος Ντέιβιντ Κάμερον και τέως πρωθυπουργό, που παραιτήθηκε μετά το χαρακίρι του δημοψηφίσματος για το Brexit. Η διαδρομή του είναι κυριολεκτικά «όλα τα λεφτά!».

Είναι τέκνο της εποχής μας, άλλωστε. Δεν εργάστηκε ποτέ. Αποφοίτησε, βεβαίως, από το σούπερ ελιτίστικο Eton. Σπούδασε στη βρετανική εκπαιδευτική οροφή το Oxbridge (Οξφόρδη και Κέμπριτζ). Μετά, όμως, εργάστηκε μόνο στο Συντηρητικό Κόμμα! Εγινε αρχηγός του Κόμματος, διότι οι ανταγωνιστές του ήταν πιο μέτριοι επικοινωνιακά από τον ίδιο. Οταν παραιτήθηκε μετά το Brexit, έγινε λομπίστας και σύμβουλος σκιερών επιχειρηματικών συμφερόντων. Ξέσπασε θύελλα. Με όλη την εμπειρία του, βεβαίως, αντέδρασε φλεγματικά, χαλαρά και αδιάφορα. Με μηδέν πρακτικό κόστος. Αλλωστε, κάποιοι άλλοι μεγάλοι επιχειρηματίες σε λίγο θα τον αξιοποιήσουν. Μόλις κατακαθίσει η σκόνη.

Για το θέμα που θίγουμε, θα χρειαζόταν ένα ολόκληρο βιβλίο. Η ουσία, πάντως, είναι ξεκάθαρη: Στις καπιταλιστικές δημοκρατίες, την περίοδο του «ενσωματωμένου φιλελευθερισμού», προέκυψαν μεγάλοι ηγέτες, οραματιστές και αποτελεσματικοί στην πράξη. Διέθεταν και διοχέτευαν στην κοινωνία, πολιτική ουσία, ακόμη και χωρίς επικοινωνιακό χάρισμα. Δεν υπηρέτησαν μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. Ούτε ήθελαν να τους αγκαλιάσουν και να τους κατευθύνουν οι οικονομικά ισχυροί. Ολα αυτά άλλαξαν τη νεοφιλελεύθερη εποχή. Σ’ αυτήν άλλωστε κυριαρχούν, όχι αξίες, αλλά ατομικές προτεραιότητες και συμφέροντα. Η εποχή θεοποίησε τον πλούτο. Διέλυσε την κοινωνική συνοχή. Εκανε λάβαρο τον αμοραλισμό. Δημιούργησε τις πιο άνισες κοινωνίες στη μεταπολεμική διαδρομή των καπιταλιστικών δημοκρατιών!

Με δεδομένη την πραγματικότητα αυτή, οι ικανοί, τα ταλέντα, αυτοί με αρχές και αξίες απομακρύνονται από τη ζώσα πολιτική. Ο χώρος της πολιτικής πλέον τους απωθεί. Το κενό των ικανών καλύπτουν οι «άλλοι». Ο σημερινός καπιταλισμός τούς ταιριάζει απόλυτα. Νιώθουν σαν ψάρι σε φιλόξενα νερά με τους πλούσιους και ισχυρούς με τους οποίους αλληλοθωπεύονται. Ετσι, οι οικονομικές ελίτ τρίβουν τα χέρια τους!

* Διδάκτωρ του Cambridge, επικοινωνιολόγος, αναλυτής και συγγραφέας πολλών βιβλίων. Το τελευταίο του είναι το: «Ανομος κόσμος: Πώς φθάσαμε στην εποχή Τραμπ», Καστανιώτης, 2019. Για όλα τα βιβλία του: johnloulis.gr.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιστροφή στον Ομπάμα
Επιστροφή στη γραμμή πλεύσης που είχε χαράξει ο Ομπάμα για τις ΗΠΑ στη διεθνή σκηνή συμπυκνώνεται το μήνυμα της ομιλίας Μπάιντεν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Επιστροφή στον Ομπάμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη Βιρτζίνια στη Ρώμη
Κρίσιμη για τον Μπάιντεν είναι η αυριανή εκλογική αναμέτρηση για την ανάδειξη κυβερνήτη στην Πολιτεία της Βιρτζίνια για τη δύναμη των Δημοκρατικών.
Από τη Βιρτζίνια στη Ρώμη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από τη Ρώμη στη Γλασκόβη;
Ο τουρκικός φιλοκυβερνητικός Τύπος προεξοφλεί συνάντηση Μπάιντεν-Ερντογάν στη Ρώμη, αλλά πληροφορεί ότι το κυριότερο θέμα που θα συζητήσουν οι δύο άνδρες είναι η επικείμενη εισβολή της Τουρκίας στη Συρία.
Από τη Ρώμη στη Γλασκόβη;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δύσκολη προσαρμογή
Οσο προχωρούν οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν τόσο στενεύουν τα περιθώρια του Ισραήλ να συντηρεί το σενάριο μιας μονομερούς αιφνιδιαστικής επίθεσης με στόχο τις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Δύσκολη προσαρμογή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το Βερολίνο του Ειρηνικού
Οι ΗΠΑ μετά το 1978 διατήρησαν με την Ταϊβάν διμερείς σχέσεις σε επίπεδο γραφείων συνδέσμων και συνέχισαν να εξοπλίζουν τη χώρα τόσο με πωλήσεις οπλικών συστημάτων όσο και με στρατιωτική βοήθεια.
Το Βερολίνο του Ειρηνικού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετά το Αφγανιστάν: το νέο σταυροδρόμι της Αμερικής
Είναι σημαντικό στο νέο σταυροδρόμι που μοιάζει να βρίσκεται η Αμερική να αφήσει στην άκρη την αλαζονεία της, η οποία την έχει οδηγήσει σε αδιέξοδα μετά τη νίκη της στον Ψυχρό Πόλεμο.
Μετά το Αφγανιστάν: το νέο σταυροδρόμι της Αμερικής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας