• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.4°C / 25.7°C
    2 BF
    39%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 19.0°C / 23.4°C
    1 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.6°C / 24.3°C
    1 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 19.2°C
    2 BF
    55%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 20.2°C
    3 BF
    72%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.7°C / 22.0°C
    1 BF
    92%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 18.4°C
    2 BF
    77%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.5°C / 18.5°C
    1 BF
    65%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.8°C / 27.7°C
    0 BF
    40%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.9°C / 23.9°C
    1 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 23.8°C
    1 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 20.5°C / 20.5°C
    2 BF
    81%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.1°C / 20.1°C
    2 BF
    90%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    22°C 22.3°C / 22.3°C
    2 BF
    72%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.5°C / 24.4°C
    2 BF
    63%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 25.8°C
    2 BF
    48%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.6°C / 25.5°C
    2 BF
    62%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 23.3°C / 23.3°C
    2 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    21°C 20.7°C / 21.7°C
    2 BF
    80%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.7°C / 13.7°C
    2 BF
    93%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δίκη και τιμωρία

  • A-
  • A+
Η έλλειψη αναλογικότητας μεταξύ εγκλημάτων και ποινών, η μεγάλη απόσταση μεταξύ επιβαλλόμενης και εκτιόμενης ποινής, η συνεχής αυστηροποίηση των ποινών για λόγους πολιτικού εντυπωσιασμού τις περισσότερες φορές, η «εν θερμώ» νομοθέτηση, οι μαζικές αποφυλακίσεις λόγω αποσυμφόρησης των φυλακών, αποτελούν ορισμένες από τις κοινά διαπιστωμένες παθογένειες του ποινικού μας συστήματος, που δυστυχώς μέχρι σήμερα, ακόμα και μετά την εισαγωγή των νέων ποινικών κωδίκων, δεν έχουν πλήρως θεραπευτεί.

Οσοι υποστηρίζουν ότι με την άκριτη και οριζόντια αυστηροποίηση των ποινών θα αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά η οργανωμένη ή ανοργάνωτη εγκληματικότητα που ταλανίζει τη χώρα, μάλλον πρέπει να διαπνέονται από μια μορφή «ενάρετης αφέλειας». Πρωτίστως, διότι παραγνωρίζουν το βαρύ φιλοσοφικό, ιστορικό, επιστημονικό και πολιτισμικό νόημα που έχει προσλάβει ανά τους αιώνες η αρχετυπική σχέση δίκης και τιμωρίας, που αποτελεί τη βάση κάθε σχετικού προβληματισμού.

Από φιλοσοφική άποψη, η σχέση αυτή αναφέρεται κυρίως στην κοσμική τάξη και για πρώτη φορά εκφράστηκε με τα λόγια του Αναξίμανδρου: «διδόναι γαρ αυτά δίκην και τίσιν αλλήλοις της αδικίας κατά την τοῦ χρόνου τάξιν» [γιατί λογοδοτούν (τα όντα) και επανορθώνουν το ένα απέναντι στο άλλο για την αδικία που διέπραξαν, σύμφωνα με την τάξη του χρόνου). Αυτή η φράση αποδίδει, όπως έχει παρατηρήσει ο Heidegger «την τραγική φύση της Δίκης, εντός της οποίας το Κακό ως αδικία είναι η αποσυναρμογή του Είναι, η αταξία» (Παπαχαραλάμπους Χ., Στα μονοπάτια της σιγής, 192).

Αλλά και όπως ο Κορνήλιος Καστοριάδης υποστηρίζει στη δική του ερμηνεία, οι άνθρωποι αποδίδουν μεταξύ τους δικαιοσύνη και τιμωρία για την αδικία ή για την ύβριν τους, δηλαδή για την τάση τους να υπερβούν τη μοίραν τους, να πορεύονται υπέρ μοίραν, πέραν αυτού που τους έχει μοιραστεί, δηλαδή πέραν του νόμου (νόμος – νέμω – μοιράζω).

Με την έννοια αυτή, η διασάλευση της τάξης που προκαλείται από την παραβίαση των νόμων υπήρξε προαιώνιο πρόβλημα της πολιτικής και κοινωνικής συμβίωσης των ανθρώπων. Από ιστορική δε άποψη, το πρόβλημα αυτό επιχειρήθηκε να αντιμετωπιστεί για πρώτη φορά στην αρχαία Αθήνα το 624 π.Χ., επί τυράννου Δράκοντος, μέσω της σκληρότητας των προβλεπόμενων από τον νόμο ποινών (θανατική ποινή και εξορία για πλείστα όσα αδικήματα). Οι «δρακόντειοι» όμως νόμοι, που κατά τη ρήση του Πλουτάρχου ήσαν γραμμένοι με αίμα και όχι με μελάνι, έμειναν στην ιστορία αλησμόνητοι μόνο για το μέγεθος της κοινωνικής δυστυχίας που προκάλεσε η εφαρμογή τους.

Αναγκάστηκε, εν συνεχεία, ο Δήμος των Αθηναίων, να παραχωρήσει στον Σόλωνα (594/593 π.Χ.) τις έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλαδή του μεσολαβητή και του νομοθέτη, προκειμένου η πόλη να περάσει από τη δυσνομία στην ευνομία, μέσω της θέσπισης ηπιότερων ποινών για τα περισσότερα αδικήματα.(«Ως κακά πλείστα πόλει δισνομίη παρέχει / Ευνομίη δ’ εύκοσμα και άρτια πάντ’ αποφαίνει», Σόλων, Ευνομία).

Αργότερα, οι εξοντωτικές και αυθαίρετες ποινές, τα βασανιστήρια και οι σκληρές ανακριτικές μέθοδοι που επικράτησαν στην ποινική δικαιοσύνη κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, όχι μόνο δεν έλυσαν το πρόβλημα, αλλά επέβαλαν την ανάγκη για μια ριζικά διαφορετική αντιμετώπισή του. Πρώτος ο Montesquieu, στην πραγματεία του «Το Πνεύμα των Νόμων», διακήρυξε ότι «όταν οι ποινικοί νόμοι ορίζουν την κάθε ποινή αντλώντας την από την ιδιαίτερη φύση του εγκλήματος, αυτό αποτελεί θρίαμβο της ελευθερίας. Παύει η αυθαιρεσία• η ποινή δεν απορρέει από την ιδιοτροπία του νομοθέτη, αλλά από τη φύση του πράγματος». Με βάση τις απόψεις αυτές ωρίμασε κατά τον 18ο αιώνα η επιστημονική και ορθολογική προσέγγιση του εγκληματικού φαινομένου.

Το 1764, ο Cesare Beccaria, πρωτοπόρος και θεμελιωτής της σύγχρονης αντεγκληματικής θεωρίας, στο μνημειώδες έργο του «Περί Εγκλημάτων και Ποινών» έθεσε τις βασικές αρχές κάθε νεωτερικού ποινικού συστήματος, εμπνεόμενος από το πνεύμα του Διαφωτισμού (Rousseau, Helvétius, Montesquieu κ.ά.).

Οι θέσεις του, που εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι σήμερα, συνοψίζονται σε τρεις βασικές αρχές: α) η ποινή πρέπει να είναι κατά το δυνατόν ανάλογη με τη φύση του εγκλήματος, β) η ποινή οδηγεί σε μείωση της εγκληματικότητας όχι όταν είναι σκληρή, αλλά όταν είναι βέβαιη και αναπόφευκτη και γ) πρέπει να διασφαλίζεται η αμεσότητα των ποινών και η χρονική εγγύτητα μεταξύ του εγκλήματος και της τιμωρίας («γιατί όσο μικρότερο είναι το χρονικό διάστημα ανάμεσα στην ποινή και το έγκλημα, τόσο εντονότερα και διαρκέστερα συνδέονται στην ανθρώπινη ψυχή οι δύο αυτές ιδέες, το έγκλημα και η τιμωρία, έτσι ώστε ασυναίσθητα το ένα να θεωρείται η αιτία και το άλλο η αναγκαία και αναπόδραστη συνέπεια»).

Η εφαρμογή των αρχών αυτών σήμερα σε όλες τις χώρες της Ευρώπης έχει διαμορφώσει ποινικά συστήματα περισσότερο μετριοπαθή, φιλελεύθερα, ορθολογικά και ανθρωπιστικά. Δεν έχει όμως συμβεί το ίδιο και στην χώρα μας, παρ’ όλο που ο Αδαμάντιος Κοραής ήδη από το 1823 είχε διαβλέψει την αξία και τη σπουδαιότητα των ιδεών του Beccaria και επιχείρησε μέσω αυτών να «φωτίσει» τους αγωνιζόμενους Ελληνες, ώστε το νέο ελληνικό κράτος να αποκτήσει εγκαίρως ένα φιλελεύθερο ποινικό σύστημα. Μετέφρασε και εξέδωσε ο ίδιος το έργο «Περί Εγκλημάτων και Ποινών», υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι σκοπός της ποινής είναι και «του καταδικαζομένου η διόρθωσις». Δυστυχώς, η προσπάθειά του απέβη επί ματαίω. Η μετάβαση του νέου ελληνικού κράτους σε ένα σύστημα σύγχρονης ποινικής δικαιοσύνης υπήρξε αργόσυρτη, δύσκολη και μέχρι σήμερα αποτελεί ακόμη ανεκπλήρωτο στόχο.

Η έλλειψη αναλογικότητας μεταξύ εγκλημάτων και ποινών, η μεγάλη απόσταση μεταξύ επιβαλλόμενης και εκτιόμενης ποινής, η συνεχής αυστηροποίηση των ποινών για λόγους πολιτικού εντυπωσιασμού τις περισσότερες φορές, η «εν θερμώ» νομοθέτηση, οι μαζικές αποφυλακίσεις λόγω αποσυμφόρησης των φυλακών, αποτελούν ορισμένες από τις κοινά διαπιστωμένες παθογένειες του ποινικού μας συστήματος, που δυστυχώς μέχρι σήμερα, ακόμα και μετά την εισαγωγή των νέων ποινικών κωδίκων, δεν έχουν πλήρως θεραπευτεί. Υπό τα δεδομένα αυτά, η ορθότητα μιας αντεγκληματικής πολιτικής δεν εξαρτάται από το ύψος των ποινών, αλλά από την υποχρέωση της πολιτείας να απέχει από αυθαίρετες επεμβάσεις που αλλοιώνουν την τελεολογική σχέση μεταξύ δικαιοσύνης και τιμωρίας.

* Βουλευτής Ηλείας της Ν.Δ. και πρώην υπουργός

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με αφορμή τον Βασίλη Δημάκη: Ας μιλήσουμε για τις φυλακές και τις ευθύνες μας
Ας δούμε κατάματα τις ευθύνες μας. Ας μιλήσουμε για τα κολαστήρια που είναι οι ελληνικές φυλακές. Ας χτίσουμε ένα κίνημα για τα δικαιώματα των κρατουμένων.
Με αφορμή τον Βασίλη Δημάκη: Ας μιλήσουμε για τις φυλακές και τις ευθύνες μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί η Δικαιοσύνη αδρανεί;
Είναι βέβαιο ότι η Δικαιοσύνη ούτε καθεύδει, ούτε κοιμάται, ούτε αδρανεί, αλλά «μπλοκάρεται» από την εκτελεστική εξουσία, δυστυχώς ενίοτε χωρίς αντίσταση
Γιατί η Δικαιοσύνη αδρανεί;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα βαρέα μέταλλα και τα SLAPP
Το ακρωνύμιο SLAPP σημαίνει πρακτικά αγωγές και μηνύσεις κατά ανθρώπων που συμμετέχουν στα κοινά. Ο σκοπός του SLAPP είναι απλός: να «κόψουν τον βήχα» και εν τέλει να λογοκρίνουν φωνές που ασκούν δημόσια...
Τα βαρέα μέταλλα και τα SLAPP
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υψώνουν φωνή και ανάστημα στο όνομα της αλήθειας
Ενόσω συνεχίζεται η συντονισμένη προσπάθεια να τρωθεί η εικόνα της Ηριάννας, που τελικά οδηγήθηκε πίσω στη φυλακή «χάρη» στην εξάντληση κάθε ορίου αυστηρότητας για την ίδια και τον συγκατηγορούμενό της, με...
Υψώνουν φωνή και ανάστημα στο όνομα της αλήθειας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Ηριάννα δεν δικαιούται αναστολή ποινής, όπως δεκάδες καταδικασμένοι για κακουργήματα του ποινικού δικαίου
Η γνωστή για την ευαισθησία της στους νέους ανθρώπους εισαγγελέας του Αρείου Πάγου αλλά και ολόκληρος ο κόσμος της Δικαιοσύνης, που μοιάζει με κάποιες αποφάσεις να έχει χάσει από τα μάτια όχι απλώς την έννοια...
Η Ηριάννα δεν δικαιούται αναστολή ποινής, όπως δεκάδες καταδικασμένοι για κακουργήματα του ποινικού δικαίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επίμονη εισαγγελική στάση αρνείται το δικαίωμα στην άδεια
Με τον ίδιο ρυθμό κι ενώ τα συμβούλια των φυλακών αποφαίνονται θετικά για τη χορήγηση αδειών σε συγκεκριμένους κρατούμενους, οι εισαγγελείς τις...
Επίμονη εισαγγελική στάση αρνείται το δικαίωμα στην άδεια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας