• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.1°C / 17.4°C
    1 BF
    66%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.2°C / 14.7°C
    1 BF
    76%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.3°C
    5 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.9°C / 6.9°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    10°C 8.6°C / 13.8°C
    1 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.6°C / 6.4°C
    0 BF
    70%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    13°C 11.8°C / 16.6°C
    2 BF
    59%
  • Ηράκλειο
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 16.8°C
    1 BF
    84%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 14.9°C
    1 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 17.9°C
    5 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 12.9°C / 15.7°C
    3 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    2 BF
    63%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 11.5°C
    0 BF
    76%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.6°C / 12.8°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 17.8°C / 20.8°C
    0 BF
    64%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.4°C / 17.6°C
    2 BF
    59%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 12.7°C
    2 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 9.3°C / 14.8°C
    1 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    0 BF
    76%

Φωτογραφία αρχείου

AP Photo/Frank Rumpenhorst
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas

  • A-
  • A+

Με αφορμή τα γενέθλια του Jürgen Habermas (σήμερα 18 Ιουνίου 2021 συμπληρώνει το 92ο έτος της ηλικίας του) και τη συμπλήρωση 40 ετών από τότε (έτος: 1981) που δημοσιεύθηκε το δίτομο έργο του με τον τίτλο «Θεωρία του επικοινωνιακώς πράττειν» (θεωρείται το opus magnum του συγγραφέα), κρίνω σκόπιμο να αναπτύξω τις πέντε κεντρικές ιδέες της φιλοσοφίας του για ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό και όχι μόνον για τη βιβλιογραφική έρευνά μας στα Πανεπιστήμια.

Πρώτον, για τον επιστημολογικό χαρακτήρα της θεωρίας του Jürgen Habermas σημειώνω ότι η φιλοσοφική σκέψη του εκφράζει αυτό που λέει ο Hegel: «ό,τι είναι λογικό είναι και πραγματικό και ό,τι είναι πραγματικό είναι και λογικό». Η φιλοσοφία του «κατασκευάζει» τον τύπο θετικής διαμεσολάβησης ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη και συνιστά το δημιουργικό πρότυπο για την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας.

Δεύτερον για τη θεμελίωση των κοινωνικών επιστημών, ο Habermas επεξεργάσθηκε ένα ερμηνευτικό σχέδιο, του οποίου η «πρώτη αρχή» ανάγεται σ’ αυτό που ονομάζει γνωστικό χειραφετικό διαφέρον (Interesse). Με άλλα λόγια, εάν οι επιστήμες του ανθρώπου και της κοινωνίας δεν εντάσσονται σ’ ένα δημιουργικό πλαίσιο κοινωνικής απελευθέρωσης του ανθρώπου, τότε είναι καταδικασμένες στη θετικιστική ανυπαρξία. Στον έσχατο και άθλιο συντηρητισμό!

Το τρίτο σημείο του φιλοσοφικού προβληματισμού του αναφέρεται στον ρόλο της κριτικής στη σκέψη και την κοινωνία. Ο όρος: κριτική (kritik στα γερμανικά), ενώ είναι όρος της ελληνικής γλώσσας, δεν ενδιαφέρει κανέναν στον νεοελληνικό πολιτισμό! Αυτό είναι δικό μου ερμηνευτικό σχόλιο. Κατά τον Habermas, ο πολιτισμός που έχει εντάξει ως λειτουργικό στοιχείο του την κριτική, μπορεί να επεξεργασθεί λύσεις στα κοινωνικο-οικονομικο-πολιτικά προβλήματα της εποχής του, χωρίς τους υπερ-καθορισμούς του θετικισμού στη σκέψη και τον νεοφιλελευθερισμό στην πολιτική.

Η τέταρτη αναφορά μου έχει να κάνει με το κατεξοχήν κριτικο-ερμηνευτικό σχήμα του Habermas: την επικοινωνιακή ορθολογικότητα. Οι σύγχρονες κοινωνίες μπορούν να υπάρξουν μόνον στον βαθμό που οι ίδιες ως υποκείμενα (γνωστικά, γλωσσικά, πολιτικά κ.λπ.) μπορούν να επεξεργασθούν σχέδια αμοιβαίας συνεννόησης και κοινωνικής συνύπαρξης. «Η ιδεώδης επικοινωνιακή συνθήκη», δηλαδή ο ελεύθερος και ανεξουσίαστος διάλογος, λειτουργεί, κατά τον Habermas, ως η συγκροτησιακή αρχή των σύγχρονων κοινωνιών, οι οποίες αυτοπροσδιορίζονται ως ελεύθερες πολιτικές και δημοκρατικές οντότητες. Το μείζον πρόβλημα των κοινωνικών ανισοτήτων π.χ. δεν μπορεί να επιλυθεί, παρά μόνον εάν εφαρμόσουμε ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία την αρχή της επικοινωνιακής ορθολογικότητας.

Το πέμπτο κεφάλαιο της ερμηνευτικής προσέγγισής μου στο φιλοσοφικό έργο του Habermas συσχετίζεται με την μεταπολεμική δημοκρατική Γερμανία (1949-1989) και την Ευρώπη της εποχής μας. Αυτή η πολιτική οντότητα που ονομάζεται: μεταπολεμική πολιτική δημοκρατία της Γερμανίας στο παγκόσμιο γίγνεσθαι είναι το έργο, το δημιούργημα της «επικοινωνιακής θεωρίας» του Habermas!

Οσον αφορά την Ευρώπη, θα ήθελα να τονίσω ότι ο Habermas, μολονότι συμπλήρωσε το 92ο έτος της ηλικίας του, αγωνίζεται σε όλα τα επίπεδα της σκέψης της διανόησης, της πολιτικής και άλλων κοινωνικών μηχανισμών, να γίνει επιτέλους η Ευρωπαϊκή Ενωση πολιτική οντότητα. Μετά το έτος 2008, οπότε και δημοσίευσε το βιβλίο του με τον τίτλο: «Αχ, Ευρώπη» (Ach Europa), ασχολείται αποκλειστικά και μόνον με τον εκδημοκρατισμό της Ευρώπης.

*καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φιλοσοφία της μετάφρασης
Πάνω στη φιλοσοφία της μετάφρασης υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Αλλά θα ξεκινούσα από μια περίφημη φράση του Μπενεντέτο Κρότσε, ο οποίος υποστήριζε ότι οι μεταφράσεις διαιρούνται σε κακές και πιστές, και...
Η φιλοσοφία της μετάφρασης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ποιοι είναι οι «νεόπλουτοι της γνώσης»;
​Οι διαχειριστές της «κοινής γνώμης» μέσω των εγχώριων θεσμών δημοσιότητας έπεσαν κι αυτή τη φορά πάνω σε μία επιφάνεια «πλακόστρωτη» με αρκετά και δυσδιάκριτα ραγίσματα. Ετσι διατράνωσαν τη συγκατάθεσή τους...
Ποιοι είναι οι «νεόπλουτοι της γνώσης»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τα «καμιόνια» του Καμί;
Η αρχική πρόσληψη του έργου του Αλμπέρ Καμί από την ελληνική σκέψη υπήρξε αδρή και μονομερής. Είχε καταταχθεί στην αντίθετη όχθη προς τον «σοσιαλιστικό ρεαλισμό», εκεί όπου εκτοπίζονται όσοι υποθάλπουν τον...
Με τα «καμιόνια» του Καμί;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν
Πρόσφατα, με πρωτοβουλία και της «Εφημερίδας των Συντακτών», ήλθε ξανά στην επικαιρότητα η πολιτική σκέψη του Φραντς Φανόν. Η αφορμή δόθηκε με την παρουσίαση και τη διανομή της ελληνικής μετάφρασης της...
Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
Ημουν δεκατριών ετών όταν μετακομίσαμε στο καινούργιο μας σπίτι. Η μετακόμιση ήταν μια διαδικασία επίπονη γιατί έπρεπε να πεταχτεί όλη η «παλιατζούρα», όπως έλεγε η μητέρα μου, για να μπούμε στο νέο σπίτι με...
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το συγγραφικό έπος
Αρθουρ Μίλερ (1915-2005). Ο σημαντικότερος Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και λογοτέχνης του 20ού αιώνα.
Το συγγραφικό έπος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας