Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η δικαιοσύνη ως κοινωνικό αίτημα και ως διακύβευμα

Δημοκρατία και δικαιοσύνη πάνε χέρι χέρι. Αποτελούν μέσο για να γίνουν οι πολίτες καλύτεροι και η κοινωνία δικαιότερη

EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Η δικαιοσύνη ως κοινωνικό αίτημα και ως διακύβευμα

  • A-
  • A+

Κάθε εξουσία έχει την κοινωνιοδικία της, τη δικαιολόγηση αλλιώς της κυριαρχίας της. Μέσω αυτής αιτιολογεί τη θέση της, τις επιλογές και τις πρακτικές της, επιδιώκει να πείσει ότι τα κάνει καλά, καλύτερα από αυτούς που την αμφισβητούν.

Θεμελιώδης αρχή των «αστικών» κομμάτων, συντηρητικών και φιλελεύθερων, πάρα τις διαφορές τους, είναι η αξιοκρατία. Εδώ και τρεις δεκαετίες προστέθηκε και η αριστεία. Δεν πρόκειται για κάτι τελείως νέο, μία δημιουργία από το μηδέν.

Ο Παρέτο όριζε την κυρίαρχη τάξη ως το σύνολο των καλύτερων της κάθε ελίτ (οικονομία, πολιτική, πολιτισμός, αθλητισμός…). Η αριστεία στη σημερινή εκδοχή (excellence) δεν έχει την αριστοκρατική χροιά τού Παρέτο· είναι πιο ανοιχτή, εγκλείει φαντασιακά τους καλύτερους αλλά και όσους μπορούν να γίνουν καλύτεροι. Ετσι, γίνεται σημασιολογικά πιο ασαφής αλλά και πιο αποτελεσματική. Δεν ξέρουμε αν είναι κανείς άριστος, αλλά ο καθένας φαντάζεται ότι είναι ή προσδοκά ότι θα γίνει.

Ταυτόχρονα, κάθε εξουσία είναι συγκροτημένος χώρος σχέσεων, προαγωγής ατόμων και συμφερόντων. Δεν είναι απλώς χώρος υποδοχής αξίων και αρίστων, αλλά και εκκόλαψής τους.

Εδώ προωθούνται άνθρωποι, φτιάχνονται βιογραφικά, ενίοτε εκ του μηδενός. Ετσι, η εξουσία γεννά εξουσία, όπως κάθε κεφάλαιο που αναπαράγεται σε διάφορες μορφές φτιάχνει άξιους και άριστους.

Τα πράγματα είναι πιο σύνθετα σε περιόδους ανατροπών, όπως σήμερα στην Ελλάδα. Η νέα κοινωνιοδικία πρόβαλε από τα κάτω ως αίτημα για δικαιοσύνη σε πολλά επίπεδα. Δικαιοσύνη για ένα έθνος και έναν λαό που χλευάζεται· δικαιοσύνη για όλο και μεγαλύτερες ομάδες πληθυσμού κάθε ηλικίας που τίθενται στο περιθώριο· δικαιοσύνη σε μία κοινωνία που οι ανισότητες πήραν πρωτόγνωρες διαστάσεις· δικαιοσύνη για μεγαλύτερη συμμετοχή και άνοιγμα ενός οικογενειοκρατούμενου πολιτικού συστήματος.

Αυτή η διάχυτη έννοια της δικαιοσύνης δημιουργεί ποικίλες προσδοκίες. Από απλές («να σταματήσει η κατηφόρα») ώς τις πιο σύνθετες, όπως να ανοίξει το υφιστάμενο κλειστό κύκλωμα εξουσίας ή ακόμη να μην πληρώνουν πάντα οι ίδιοι αλλά και οι κατέχοντες. Στην υλοποίηση αυτών των προσδοκιών και στις ομάδες που τις πρεσβεύουν βρίσκεται η υπεροχή του ΣΥΡΙΖΑ έναντι των άλλων κομμάτων και η ελπίδα των στελεχών του ότι αυτή η στήριξη μπορεί να διαρκέσει.

Αλλά από 'δώ πηγάζουν και αντιδράσεις. Εκτός από το προηγούμενο μπλοκ εξουσίας, μνημονεύω μία διακριτή, αρκετά ετερογενή, αλλά αξιόλογη αριθμητικά ομάδα.

Περιλαμβάνει ανθρώπους των πόλεων που ασκούν ελευθέρια επαγγέλματα και εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα (κυρίως τριτοβάθμια εκπαίδευση, διεθνείς οργανισμούς, ΜΜΕ…) που βγήκαν σχετικά αλώβητοι από τον τυφώνα των Μνημονίων.

Η αλλαγή κυβέρνησης βιώνεται ως πηγή αβεβαιότητας, καθώς διαταράσσει την πρότερη σχετική ασφάλεια. Η αντίδραση, ενίοτε σφοδρή, εκδηλώνεται κυρίως ως ανησυχία για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας αλλά και ως θερμή συνηγορία σε αξίες που οι προηγούμενες κυβερνήσεις καταστρατήγησαν, όπως η αξιοκρατία και η αριστεία.

Κατά συνέπεια, ακόμη κι αν η κοινωνιοδικία της τωρινής κυβέρνησης στηρίζεται στην απόδοση δικαιοσύνης σε πλείστα πεδία, δεν μπορεί να αγνοήσει τις έννοιες της αξιοκρατίας και της αριστείας. Και οι δύο, ιδιαίτερα η αξιοκρατία, συγκροτούν το φαντασιακό της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Και οι δύο έχουν απήχηση γιατί επιθυμούμε ή πιστεύουμε ότι μπορούμε να γίνουμε άξιοι και άριστοι, λησμονώντας ότι αυτά κατασκευάζονται σε μεγάλο βαθμό στους θαλάμους της εξουσίας.

Μπορούν να συνδυαστούν δικαιοσύνη και αξιοκρατία; Στα χρόνια του νεοφιλελευθερισμού οι τεχνοκρατικές ελίτ διακονούν ότι η Δημοκρατία αντιβαίνει την αποτελεσματικότητα. Μπορεί κάλλιστα να παραμεριστεί σε όφελος των αρίστων, των ίδιων. Προφανέστατα πρόκειται για ένσκοπο ιδεολόγημα. Στις δεκαετίες του 1960 και 1970 οι πολιτικοί επιστήμονες θεωρούσαν τη δημοκρατία βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη των μη ανεπτυγμένων χωρών. Γιατί σήμερα θα ίσχυε το αντίστροφο;

Δημοκρατία και δικαιοσύνη πάνε χέρι χέρι. Αποτελούν μέσο για να γίνουν οι πολίτες καλύτεροι και η κοινωνία δικαιότερη. Αυτό ασφαλώς δεν είναι αυτονόητο. Οι κοινωνίες μας είναι πολύπλοκες, άνισες και ταξικές. Η δική μας είναι κατακερματισμένη, γεμάτη αγκυλώσεις. Προφανώς τα μεγάλα ζητήματα δεν λύνονται μόνο με κυβερνητικές αποφάσεις.

Η κυβέρνηση μπορεί όμως να δώσει τον τόνο για να αλλάξει η διάχυτη αίσθηση ότι όλα τα ίδια μένουν. Ηδη κάποια δείγματα είναι θετικότατα. Εμφανίζεται ανθρώπινη, ειλικρινής και δεν διστάζει να δεχτεί ότι κάνει λάθη. Πρόκειται για μια εικόνα με τεράστια συμβολική παρακαταθήκη.

* καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά του μέλλοντος, ανάγκη της κοινωνίας
Είναι απολύτως βέβαιο ότι η πολιτική Μητσοτάκη θα επιτείνει τις κοινωνικές, περιφερειακές και περιβαλλοντικές ανισότητες. Ταυτόχρονα θα γίνεται επιτακτική και η ανάγκη της κοινωνίας για την εφαρμογή μιας...
Αριστερά του μέλλοντος, ανάγκη της κοινωνίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι τέσσερις σταθμοί!
Το χρονικό της «διεύρυνσης» ξεκινάει από τις 6 Δεκεμβρίου του 2008 με τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου. Με αυθόρμητη μαζική τριήμερη εξέγερση που αιφνιδιάζει όσους πίστευαν ότι η ελληνική κοινωνία κοιμάται.
Οι τέσσερις σταθμοί!
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Από την αρχή I: Η κρίση»
Η συρρίκνωση ή και η κατά περιπτώσεις εξαφάνιση της δυνατότητας μετασχηματιστικών πολιτικών δεν αποτελούν μόνο πρόκληση για τα κυβερνητικά κόμματα της Αριστεράς και της λεγόμενης Κεντροαριστεράς αλλά και για...
«Από την αρχή I: Η κρίση»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σύντροφοι, πού πάμε την επόμενη μέρα;
Οι εκλογές τέλειωσαν, ο ΣΥΡΙΖΑ πέρασε στην αντιπολίτευση, χωρίς να ηττηθεί στρατηγικά, όπως επιθυμούσαν πολλοί, και ανοίγει ένας έντονος προβληματισμός για το μέλλον της Αριστεράς και προς τα πού πηγαίνουμε...
Σύντροφοι, πού πάμε την επόμενη μέρα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέλος εποχής;
Οταν τα τρία μεγαλύτερα κόμματα στην Ελλάδα συγκεντρώνουν άνω του 80% των ψήφων, αποδεχόμενα τη μνημονιακή «διευθέτηση», η συστημική σταθεροποίηση έχει, εν πολλοίς, επιτευχθεί, η νέα «κανονικότητα» είναι ήδη...
Τέλος εποχής;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας
Τον Αύγουστο του 2018 ο κύκλος της δημοσιονομικής προσαρμογής έκλεισε. Η πρώτη μάχη κερδήθηκε. Για να ακολουθήσει η αμέσως επόμενη. Σκληρότερη. Η οικοδόμηση της Ελλάδας της νέας εποχής. Ανασηκώνοντας το κεφάλι...
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας