• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 14.7°C
    2 BF
    60%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 6.6°C / 10.5°C
    2 BF
    71%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 16.8°C
    5 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 5.3°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    4 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.0°C / 9.8°C
    0 BF
    77%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.4°C / 4.5°C
    2 BF
    75%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 15.6°C
    2 BF
    69%
  • Ηράκλειο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 16.1°C / 18.1°C
    4 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    4 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 17.4°C
    6 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    5 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    72%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 10.5°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 11.1°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 13.8°C / 18.8°C
    2 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 14.9°C
    4 BF
    59%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    12°C 6.5°C / 13.7°C
    2 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.8°C / 10.6°C
    2 BF
    63%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    1 BF
    87%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μαθήματα από τους Κλασικούς για τους αυτοαποκαλούμενους Αρίστους

  • A-
  • A+

Ο Σοφοκλής στο «Οιδίπους Τύραννος» χρησιμοποιεί έναν λοιμό ως φόντο μιας ιστορίας που ουσιαστικά αποτελεί έντονη επίκριση της ανθρώπινης ικανότητας για αυτογνωσία. Στο έργο η αβεβαιότητα κυριαρχεί: ο Οιδίπους δεν γνωρίζει ότι ο γέρος που σκότωσε ήταν ο πατέρας του. Αγνοεί ότι η γυναίκα του είναι η μητέρα του.

Στην πόλη του, οι καλλιέργειες καταστρέφονται από την ξηρασία, τα ζώα ψοφάνε και τα παιδιά που γεννιούνται νεκρά πληθαίνουν. Παρ’ όλα αυτά, οι άνθρωποι τον εμπιστεύονται. Τον βλέπουν σαν γιατρό-σωτήρα που θα τους απαλλάξει από τα δεινά. Αλλά στο τέλος ο Οιδίπους καταλαβαίνει ότι αυτός είναι στην πραγματικότητα η κατάρα και ότι τα αδικήματά του είναι η αιτία του λοιμού. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Σοφοκλής, χωρίς να το βροντοφωνάζει, φωτίζει τον τρόπο που αντιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται η εξουσία και οι εξουσιαζόμενοι, θέτοντας μια φαινομενικά απλή ερώτηση: Ποιος θα φορτωθεί την ευθύνη;

Η λογοτεχνία, λόγω της ελευθερίας που προσφέρει η τέχνη, μπορεί να διατυπώσει πολύ πιο ελεύθερα τα ερωτήματα για τα οποία η επιστήμη, λόγω αυστηρότητας και σαφήνειας, εμφανίζεται διστακτική, επιφυλακτική, αναβλητική και προσεκτική. Αυτό που οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν με μετριοπάθεια, οι λογοτέχνες δεν διστάζουν να το διατυπώσουν ευθαρσώς και να το διαλαλήσουν με στεντόρεια φωνή: Σε μεγάλη κρίση υπάρχουν κίνητρα, σκοπιμότητες, υπεύθυνοι και ευθύνες.

Η διαδρομή από τα χρόνια του Σοφοκλή μέχρι σήμερα μπορεί να άφησε ανεπηρέαστη την τάση των ανθρώπων να αναζητούν υπευθύνους, αλλά από την άλλη πλευρά περιόρισε –μπορεί και να εξαφάνισε– τη διάθεση των εξουσιών να αναγνωρίσουν και να αναλάβουν τις ευθύνες των πράξεών τους. Ετσι, στα σημερινά χρόνια βλέπουμε τις εξουσίες αξιοποιώντας την ισχύ που τους παρέχει η επιστήμη, η γνώση και ο πλούτος αυτών που εκπροσωπούν να προσπαθούν να αρνούνται τα λάθη και προκειμένου να παραμείνουν αλώβητες να μη διστάζουν να κατασκευάζουν αποδιοπομπαίους τράγους για να τους φορτώσουν λανθασμένες επιλογές και αμφιλεγόμενες αποφάσεις.

Οπως κάνει ο Σοφοκλής με τον Οιδίποδα, το ίδιο κάνει και ο Θουκυδίδης με τους Αθηναίους. Αφηγείται την επιδημία αμέσως μετά το πιο γνωστό απόσπασμα του έργου του: τον επικήδειο λόγο που ο Περικλής εκφωνεί φαινομενικά για να επαινέσει τους πολίτες-στρατιώτες που έπεσαν στη μάχη, αλλά εξίσου για να επαινέσει τους νόμους της πόλης. Ωστόσο, η στάση των Αθηναίων απέναντι στη θηριώδη επιδημία, που σύμφωνα με τους υπολογισμούς σύγχρονων ιστορικών σκότωσε περίπου το 30% των 200.000 κατοίκων, μας κάνει να αναλογιστούμε πόσο «εύθραυστοι» είναι οι νόμοι απέναντι στην απόγνωση. Οι παραδοσιακές ταφικές παραδόσεις εγκαταλείφθηκαν. Σε δρόμους και ναούς υψώνονταν οι σωροί από τα σώματα των νεκρών και εκείνων που πέθαιναν.

Οσοι ήταν ακόμα ζωντανοί, «έγιναν εντελώς αδιάφοροι για τα πάντα, είτε ιερά είτε άσεμνα». Με την έκλειψη του «φόβου των θεών ή του νόμου των ανθρώπων», οι άντρες «αποτολμούσαν με ηρεμία αυτό που είχαν κάνει στο παρελθόν μόνο όταν ήταν σε δυσκολία». Οι περιγραφές σε κάνουν να σκέφτεσαι μεταγενέστερους σοφούς που συνέδεσαν την απόγνωση των «ανθρώπων που δεν είχαν τίποτα να χάσουν» με τη σταθερότητα της ευνομίας και την ευθραυστότητα των «νόμων». Ο «πατέρας της Ιστορίας» εξετάζει τις ηθικές επιπτώσεις ορισμένων πράξεων, εξωραΐζοντας κάποιες και κατακρίνοντας άλλες. Αν ο Θουκυδίδης είχε δίκιο ότι η «πορεία των ανθρώπινων πραγμάτων» δεν αλλάζει ποτέ, τότε τα διδάγματα που προσφέρει στη δική του καταγραφή για την επιδημία μπορεί να είναι χρήσιμα και σε εμάς.

Τα έργα του Σοφοκλή, όπως και η ιστορία του Θουκυδίδη, υποδηλώνουν ότι η πορεία των ιστορικών γεγονότων είναι σε ροή, αλλά ο χαρακτήρας των ανθρώπων είναι σταθερός. Η ισχύς τυφλώνει, η ύβρις διαλύει, η ελπίδα παρασύρει, η ενστικτώδης αντίδραση να ξεχνάμε το παρελθόν ωθεί στα ίδια σφάλματα και ο θυμός παρακινεί τους ανθρώπους τις περισσότερες φορές σε λάθος κατεύθυνση.

Θα περίμενε κανείς ότι οι τωρινοί κυβερνήτες του τόπου, που συστηματικά προσφεύγουν στην αρχαία κλασική γνώση για να αναζητήσουν άλλοθι, θα είχαν μελετήσει τα έργα, θα γνώριζαν τα λάθη και θα προσπαθούσαν να μην τα επαναλάβουν. Δυστυχώς όμως αυτά που βλέπουμε να διαμείβονται είναι μια συστηματική προσπάθεια να αξιοποιηθούν με κάθε διαθέσιμο τρόπο ο φόβος, η ανασφάλεια και ο πόνος που προκαλεί η πανδημία. Φορτώνουν τις ευθύνες και στέλνουν τον λογαριασμό σε ανυπεράσπιστους και αλαζονικά υποδύονται τους αλάνθαστους. Επιδίδονται στην κριτική των υπολοίπων και θεωρούν άσκοπη την αυτοκριτική. Προφανώς πιστεύουν ότι είναι τόσο ισχυροί, ώστε να μην έχουν το τέλος που επιφύλαξε για την Αθήνα η πανδημία που περιγράφει ο Θουκυδίδης.

 * δημοσιογράφος, συγγραφέας

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βγάλ’ τα πέρα μόνος σου
Η κυβέρνηση τραβά τον έναν μετά τον άλλο τους σύρτες που συγκρατούσαν τον Covid-19 και αφήνει ορθάνοιχτες τις θύρες προς άγραν και τέρψιν του φιλοθεάμονος τουριστικού και παραθεριστικού κοινού υποδυόμενη την...
Βγάλ’ τα πέρα μόνος σου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα μεγάλα αφεντικά
Η πανδημία με τις ιδιόμορφες συνθήκες που διαμόρφωσε στις συναλλαγές έδωσε στις τράπεζες τη δυνατότητα να μετατραπούν σε... καταγραφείς και αστυνόμους, ενώ ο εκτοπισμός των μετρητών από το πλαστικό χρήμα και...
Τα μεγάλα αφεντικά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα μας ξεγράψει η ιστορία;
Αρχίζουν να τσακίζουν οι άνθρωποι. Ενας ένας. Ακόμα και οι πιο σκληροί. Και πλέον δεν έχουν δύναμη να αντιδράσουν. Αμίλητοι, με σκυμμένα τα κεφάλια ακόμη περιμένουν.
Θα μας ξεγράψει η ιστορία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αναζήτηση του αλεξιθάνατου
Υπήρξε μια περίοδος, το ίδιο πανούργα κι ακαθόριστη, όσο και η δική μας. Τον 19ο αιώνα η ελπίδα ήταν το μόνο ελιξίριο που θα μπορούσε να κρύψει πολέμους, αυτοκρατορικές συνήθειες και θεσμοθετημένη κοινωνική...
Η αναζήτηση του αλεξιθάνατου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι παρελάσεις βλάπτουν σοβαρά την υγεία!
Παρακολουθούμε άλλη μια πράξη στο σίριαλ της αντιφατικής αντιμετώπισης της πανδημίας. Στην ουσία θα παρελάσει μια υγειονομική βόμβα, για να εκτινάξει στα ύψη το επιδημιολογικό φορτίο. Και όλα αυτά για να...
Οι παρελάσεις βλάπτουν σοβαρά την υγεία!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αναθηματική στήλη για την απελευθέρωση και οι πολέμιοί της
Τα προηγούμενα χρόνια κάποια άγνωστα ακροδεξιά στοιχεία, καλυπτόμενα από το σκοτάδι, βανδάλισαν αρκετές φορές την αναθηματική στήλη, μουντζουρώνοντάς την.
Η αναθηματική στήλη για την απελευθέρωση και οι πολέμιοί της

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας