• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 12.8°C / 15.8°C
    3 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 11.8°C / 14.4°C
    1 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 17.9°C
    5 BF
    80%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.5°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    2 BF
    81%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 13.7°C
    2 BF
    93%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.3°C / 7.8°C
    2 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 18.6°C
    2 BF
    83%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 17.7°C / 21.0°C
    2 BF
    81%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    5 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.1°C / 17.4°C
    6 BF
    75%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 12.3°C
    6 BF
    63%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    5 BF
    87%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 13.0°C / 13.0°C
    3 BF
    71%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.6°C / 12.8°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.3°C / 19.8°C
    1 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 16.0°C
    4 BF
    95%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 12.1°C
    0 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 11.7°C / 14.4°C
    3 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.8°C / 7.8°C
    1 BF
    82%
EUROKINISSI/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πολιτική οικονομία της διαπραγμάτευσης ΣΥΡΙΖΑ-Ε.Ε. το 2015

  • A-
  • A+

Η διαπραγμάτευση Ε.Ε.-ΣΥΡΙΖΑ το πρώτο εξάμηνο του 2015 υπήρξε ένα από τα πλέον σημαντικά και συνάμα διδακτικά πολιτικά εγχειρήματα των τελευταίων δεκαετιών. Η θεωρητική και πολιτική της μελέτη αποτελεί πηγή άντλησης πλούσιων συμπερασμάτων για την κατανόηση αφ’ ενός των περιθωρίων εφαρμογής μιας εναλλακτικής πολιτικής σε μια υπερεθνική ολοκλήρωση όπως η Ε.Ε./ευρωζώνη, αφ’ ετέρου για τη διαμόρφωση της σύγχρονης στρατηγικής της Αριστεράς στον 21ο αιώνα.

Για τον λόγο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η περίοδος αυτή να μελετηθεί με βάση εκείνους τους κοινωνικούς, πολιτικούς και θεσμικούς παράγοντες που διαμόρφωσαν για την ελληνική κυβέρνηση ένα εξαιρετικά στενό περιθώριο διαπραγμάτευσης ανεξαρτήτως των υποκειμενικών επιλογών, των ανεπαρκειών συγκεκριμένων προσώπων ή της διαπραγματευτικής τακτικής.

Και στο πλαίσιο αυτό να διερευνηθεί η πολιτική οικονομία της διαπραγμάτευσης υπό δύο διαστάσεις: α. ως προς την ασυμβατότητα της πολιτικής οικονομίας του προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ με την «υπαρκτή» πολιτική οικονομία της Ε.Ε./ευρωζώνης και β. ως σύγκρουση μεταξύ των δύο αντίπαλων κοινωνικών και πολιτικών μπλοκ τα οποία εκπροσωπούσαν διαφορετικές ατζέντες για το μέλλον της Ε.Ε./ευρωζώνης.

Η πολιτική οικονομία του προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ βασιζόταν σε τρεις άξονες: στην άρση των πολιτικών λιτότητας, στην υιοθέτηση επεκτατικών δημοσιονομικών πολιτικών με εθνικά και ευρωπαϊκά κονδύλια (ευρωπαϊκό New Deal) και στο ζήτημα της εμπροσθοβαρούς, βαθιάς αναδιάρθρωσης του χρέους. Τα ζητήματα αυτά δεν αφορούσαν μόνο την Ελλάδα, αλλά έθιγαν τις δομικές αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η ουσιαστική επίλυσή τους απαιτούσε στην πραγματικότητα μια διαφορετική πολιτική οικονομία της Ε.Ε./ευρωζώνης, περισσότερο αναδιανεμητική και με βαθύτερη οικονομική και εν τέλει πολιτική ενοποίηση.

Η ατζέντα αυτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο εκφραζόταν πολιτικά από τα κόμματα της Αριστεράς στην Ευρώπη, από τα μεγάλα ευρωπαϊκά συνδικάτα και εν μέρει, παρότι πολύ πιο ήπια, από τμήματα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Επρόκειτο για μια εναλλακτική στρατηγική συσσώρευσης η οποία κατά βάση εξέφραζε τη λογική και τα συμφέροντα οικονομιών και αστικών τάξεων του Νότου της Ευρώπης, των οποίων η οικονομική κατάσταση και ανταγωνιστικότητα είχε υποβαθμιστεί τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της ανισόμετρης ανάπτυξης που το θεσμικό πλαίσιο της Ε.Ε./ευρωζώνης αναπαράγει και επιδεινώνει.

Παράλληλα βεβαίως εξέφραζε αιτήματα και συμφέροντα λαϊκών και μικρομεσαίων στρωμάτων τα οποία -ιδίως στον ευρωπαϊκό Νότο- είχαν δει από το 2010 και έπειτα την οικονομική και κοινωνική τους θέση να επιδεινώνεται ραγδαία λόγω των πολιτικών λιτότητας

Απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ και στην ατζέντα του βρισκόταν ένα εξαιρετικά συμπαγές και ισχυρό κοινωνικό και πολιτικό μπλοκ το οποίο στον πυρήνα του αποτελούνταν από τη Γερμανία και το μπλοκ πλεονασματικών χωρών της ευρωζώνης, το ευρωπαϊκό πολυεθνικό κεφάλαιο, την ΕΚΤ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι δυνάμεις αυτές είχαν εδώ και δεκαετίες θεσμοποιήσει στην Ε.Ε./ευρωζώνη τη νεοφιλελεύθερη στρατηγική συσσώρευσης και ένα γερμανικής έμπνευσης εξαγωγικο-κεντρικό, «νεομερκαντιλιστικό» μοντέλο ανάπτυξης μέσω της συσσώρευσης εμπορικών πλεονασμάτων.

Η πολιτική της λιτότητας και της εσωτερικής υποτίμησης είχε λειτουργήσει ως μέσο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας κόστους αλλά και αύξησης των περιθωρίων κέρδους των ευρωπαϊκών αστικών τάξεων. Κατά συνέπεια, οι δυνάμεις αυτές ήταν εχθρικές σε οποιαδήποτε πολιτική δύναμη προωθούσε μια περισσότερο κεϊνσιανή ατζέντα. Επιπλέον, οι βόρειες χώρες απέρριπταν οποιαδήποτε συζήτηση για μεταφορά ευρωπαϊκών πόρων για την παραγωγική ανασυγκρότηση του Νότου της Ευρώπης αλλά και κάποιας μορφής αμοιβαιοποίηση του χρέους, αντιλαμβανόμενες ότι αυτές θα λάμβαναν χώρα κυρίως με δικούς τους πόρους.

Για το κυρίαρχο μπλοκ, η βασική προτεραιότητα από την πρώτη μέρα της διαπραγμάτευσης ήταν η αποφυγή της «πολιτικής επιμόλυνσης» μέσω της πολιτικής ήττας του ΣΥΡΙΖΑ ακόμα και εάν αυτό ενδεχομένως να οδηγούσε σε Grexit. Αλλωστε το μικρό μέγεθος της ελληνικής οικονομίας και η εφαρμογή της ποσοτικής χαλάρωσης από την ΕΚΤ τον Μάρτη του 2015 έδειχναν ότι μια έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα ήταν οικονομικά διαχειρίσιμη.

Αντίθετα, η υπογραφή μιας «αμοιβαία επωφελούς συμφωνίας» με την ελληνική κυβέρνηση θα αύξανε κατακόρυφα τις πιθανότητες για μια κυβέρνηση Podemos στην Ισπανία στις εκλογές του Δεκεμβρίου του 2015. Επομένως, ένα ενδεχόμενο Grexit θεωρούνταν το μικρότερο κακό σε σχέση με μια συμφωνία που θα μπορούσε να προσληφθεί από τους ευρωπαϊκούς λαούς σαν ρωγμή στο δόγμα ΤΙΝΑ.

Από τον Μάρτη του 2020 και έπειτα η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα συνεχόμενο déjà vu. Τα ζητήματα του χρέους, της λιτότητας και της αναδιανεμητικότητας που ο ΣΥΡΙΖΑ είχε θέσει το 2015 ξαναέρχονται εκρηκτικά στο προσκήνιο. Δεδομένου του οριζόντιου χαρακτήρα και του βάθους της παρούσας κρίσης η Ε.Ε. μετατοπίστηκε εν μέρει σε σχέση με το μοντέλο διαχείρισης της κρίσης του 2010, καταφεύγοντας σε επιλογές που ακόμα και το 2015 εμφάνιζε ως αδιανόητες.

Παρ’ όλα αυτά, η απάντηση αυτή είναι εξαιρετικά βραδυκίνητη και ανεπαρκής, δίχως διάθεση επίλυσης των δομικών ανισορροπιών της Ε.Ε./ευρωζώνης αλλά και εξεύρεσης μακράς πνοής λύσεων ως προς το ζήτημα του χρέους και της δημοσιονομικής προσαρμογής. Η ταξική και πολιτική σύγκρουση που είναι ήδη εδώ και θα ενταθεί μετά το πέρας της πανδημίας θα είναι de facto μια σύγκρουση με επίδικο ευρωπαϊκό. Οι δυνάμεις της Αριστεράς θα πρέπει χωρίς ταμπού να διδαχθούν από το πρόσφατο παρελθόν, να εφαρμόσουν νέα εργαλεία ανάλυσης του παρόντος αλλά και να μη διστάσουν να ριζοσπαστικοποιήσουν τη στρατηγική τους με μοναδικό γνώμονα τα λαϊκά και εργατικά συμφέροντα.

* Το παρόν άρθρο αποτελεί προδημοσίευση κειμένου που θα δημοσιευτεί ως working paper σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, το οποίο βασίζεται στα αποτελέσματα της διδακτορικής διατριβής του γράφοντος με τίτλο «Η πολιτική οικονομία της σύγκρουσης Ε.Ε.-ΣΥΡΙΖΑ το πρώτο εξάμηνο του 2015».

** υπ. διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης, European University Viadrina

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κρίσιμη χρονιά και δεκαετία
Από πολλές απόψεις, το 2020 αποτελεί τομή στον χρόνο, όπως το 1990. Ποτέ στο παρελθόν δεν συνέβησαν τόσα πολλά και καθοριστικά, όσα τις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα που διανύουμε.
Κρίσιμη χρονιά και δεκαετία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αριστερά ως κυβερνητική εναλλακτική
Η επόμενη αληθινά επαναστατική πρόκληση για τον ΣΥΡΙΖΑ και την προοδευτική συμμαχία που οικοδομεί είναι να αλληλεπιδράσει με την κοινωνική του βάση χωρίς προκαταλήψεις και ηγεμονισμούς, πρακτική που έχει...
Η Αριστερά ως κυβερνητική εναλλακτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ΜέΡΑ25 (και DiEM25) μέσα από το καταστατικό και το πρόγραμμά του
Ο συντάκτης του κειμένου είναι φανερό ότι αγνοεί ή αποσιωπά όχι μόνο την ευρωπαϊκή και ελληνική ιστορία του 20ού αιώνα, ιδιαίτερα της Αριστεράς, αλλά και τα σύγχρονα διεθνικά / διευρωπαϊκά κινήματα.
Το ΜέΡΑ25 (και DiEM25) μέσα από το καταστατικό και το πρόγραμμά του
ΑΠΟΨΕΙΣ
Και πάλι για τον λαϊκισμό
Η αναδημοσίευση της έρευνας και του δείκτη «αυταρχικού λαϊκισμού» της δεξαμενής σκέψης Timbro από πολλά μέσα ενημέρωσης προκάλεσε πολλές συζητήσεις. Περισσότερες αντιδράσεις προκάλεσε το αν ο ΣΥΡΙΖΑ θα έπρεπε...
Και πάλι για τον λαϊκισμό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ιδεολογία του νέου ΣΥΡΙΖΑ
Μέρες που είναι, μου μπαίνει η ιδέα να σκεφτώ τι θα συνέβαινε άραγε αν στις 11 Σεπτεμβρίου του 1973, στο μέγαρο Μονέδα του Σαντιάγκο, βρισκόταν αντί για την Unidad Popular ο σημερινός ΣΥΡΙΖΑ. Οπως είναι...
Η ιδεολογία του νέου ΣΥΡΙΖΑ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η «δικτατορία» της Ευρωπαϊκής Ενωσης (με στήριξη ΗΠΑ-ΔΝΤ)
Επισφραγίζεται για δεύτερη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η στρατηγική ήττα της ελληνικής Αριστεράς. Την πρώτη φορά αυτό έγινε με αίμα και δυστυχία. Τώρα συντελείται με τη σταδιακή μετατόπιση του ΣΥΡΙΖΑ...
Η «δικτατορία» της Ευρωπαϊκής Ενωσης (με στήριξη ΗΠΑ-ΔΝΤ)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας