• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 3.0°C / 6.9°C
    3 BF
    45%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.4°C / 7.2°C
    3 BF
    39%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.7°C / 9.8°C
    1 BF
    25%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    2 BF
    31%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.9°C / 1.9°C
    2 BF
    64%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    5°C 3.6°C / 6.4°C
    1 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.4°C / 4.1°C
    4 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.4°C / 9.1°C
    1 BF
    22%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 4.4°C / 8.8°C
    5 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    3 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 5.8°C / 8.5°C
    5 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 2.3°C / 6.6°C
    2 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 7.9°C / 10.9°C
    3 BF
    43%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 4.5°C
    0 BF
    35%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.5°C / 8.9°C
    2 BF
    53%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 7.1°C
    4 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 2.8°C / 7.1°C
    2 BF
    38%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 1.6°C / 5.4°C
    1 BF
    49%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.2°C / 7.3°C
    2 BF
    44%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    43%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φόρος τιμής στον Κωστή Σπαντιδάκη, μεταφραστή του Καστοριάδη

  • A-
  • A+

Στις 3 Μαΐου, στις δυόμισι τα ξημερώματα, έφυγε απροσδόκητα ο Κωστής Σπαντιδάκης, σε ηλικία ογδόντα ετών (γέννηση: 23/1/1941). Λόγιος, ευρυμαθής, νομικός με σπουδές στην Αθήνα και το Παρίσι, έγκριτος δικηγόρος, γλωσσομαθής, άριστος γνώστης της γαλλικής, φιλόμουσος, αρχαιομαθής και φιλότεχνος, με πλατιά ανθρωπιστική και φιλοσοφική παιδεία, ήταν και είναι για πολλούς από εμάς –και θα είναι πάντα για την ελληνική φιλοσοφική κοινότητα– ένα όνομα με βαρύτητα. Υπήρξε –και είναι– ο κρίσιμος φιλοσοφικός μεταφραστής του Κορνήλιου Καστοριάδη στην ελληνική.

Συνομιλητής του φιλοσόφου και επιστήθιος φίλος του από τα χρόνια του Παρισιού, ο Σπαντιδάκης ήταν εκείνος που ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 λειτούργησε ως κεντρικός γλωσσικός και διαπολιτισμικός διαμεσολαβητής για τη μεταφορά του έργου του στην ελληνική γλώσσα και πραγματικότητα. Με συνεργάτες του τη Γιούλη Σπαντιδάκη (τη σύζυγό του) και τον Σωτήρη Χαλικιά, σε στενή δε συνεργασία με τον συγγραφέα για τα μεταφραστικά ζητήματα που ανέκυπταν, μετέφρασε(-αν) –και επιμελήθηκε ο ίδιος την απόδοση του τελικού κειμένου στη γλώσσα μας– το opus magnum του φιλοσόφου, με τίτλο «Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας».

Εργο-τομή στη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη (το γαλλικό πρωτότυπο δημοσιεύτηκε το 1975), το οποίο όχι μόνο επανακαθορίζει με ριζοσπαστικούς οντολογικούς όρους τη νεότερη και σύγχρονη φιλοσοφική προβληματική, αλλά και λαμβάνει θέση περιωπής στη διαχρονική φιλοσοφική αγορά. Η εξαιρετική ελληνική μετάφραση δημοσιεύτηκε το 1981 ως εγκεκριμένη από τον ίδιο τον συγγραφέα.

Αυτό που αξίζει όμως ιδιαιτέρως να σημειωθεί και να υπογραμμιστεί είναι ότι παράλληλα με την εκπόνηση της μετάφρασης ο Σπαντιδάκης και οι συνεργάτες του πλαισίωσαν τον Καστοριάδη και από κοινού –σε μια περίοδο μεγάλης μάλιστα ένδειας του νεοελληνικού φιλοσοφικού λεξιλογίου– συνέταξαν το περίφημο γαλλο-ελληνικό γλωσσάρι της ελληνικής έκδοσης, έτοιμο ήδη από τον Οκτώβρη του 1976. Βάσει αυτού, έκτοτε, ο Καστοριάδης μίλησε εν Ελλάδι φιλοσοφικά και μεταφράστηκε ελληνικά. Αλλά και άλλοι νεότεροι βοηθήθηκαν και εμπνεύστηκαν στην εκφορά του φιλοσοφικού τους λόγου.

Στη συνέχεια ο Σπαντιδάκης συνέπραξε και σε άλλες μεταφράσεις του καστοριαδικού έργου. Μία μόνο αναφορά για τα μεταφραστικά του πεπραγμένα: το 2019 εξεδόθη σε δική του έγκυρη μετάφραση ένα ακόμη σημαντικό καστοριαδικό κείμενο, το «Πεπραγμένα και Πρακτέα», του 1997, από τις εκδόσεις Υψιλον. Ηταν το τελευταίο έργο που είχε δημοσιεύσει εν ζωή ο φιλόσοφος. Σπουδαίο φιλοσοφικό πόνημα και επίπονη η από μέρους του Σπαντιδάκη μεταφραστική δουλειά. Το όνομά του συνδέεται οπωσδήποτε και με αυτό το έργο.

Λόγω της πανδημίας η παρουσίασή του, η οποία είχε προγραμματιστεί για τις 26 Μαρτίου 2020 στην Αθήνα, με τη συμμετοχή του ίδιου του μεταφραστή στο κέντρο της προσοχής, ανεβλήθη και δεν κατέστη δυνατή. Αυτή δε την περίοδο ο Κωστής Σπαντιδάκης, νομίζω ότι μπορώ να το πω, εργαζόταν εργωδώς για τη μετάφραση ενός ακόμη φιλοσοφικού έργου του Καστοριάδη, του μεταθανάτια εκδοθέντος στη Γαλλία Figures du pensable. Ηταν πιθανόν η παρουσίασή του να γίνει το φθινόπωρο του 2021. Το κοινό θα το είχε πάντως στα χέρια του σχετικά σύντομα, με τον ελληνικό τίτλο που ο ίδιος θα είχε επιλέξει. Αυτή η έκδοση αφορούσε στα από μέρους του πρακτέα.

Αναφέρθηκε στην αρχή ότι το όνομα «Κωστής Σπαντιδάκης» διαθέτει βαρύτητα. Για πολλούς από εμάς, διότι συνδέθηκε ευθέως με την προσπέλαση και την πρόσληψη του καστοριαδικού φιλοσοφικού έργου, κάτι το οποίο του προσδίδει πολλαπλές συνδηλώσεις στις παραστάσεις μας: θεωρητικές, φιλοσοφικές, πολιτικές και οπωσδήποτε συναισθηματικές. Για τη φιλοσοφική κοινότητα της χώρας, διότι ανάμεσα στους άξιους ελληνόφωνους μεταφραστές του καστοριαδικού λόγου είναι κατά μίαν έννοια εκείνος που –για ιστορικούς λόγους, αλλά και χάρη στην ιδιαίτερη ποιότητα του μεταφραστικού του μόχθου– συνδέθηκε καθοριστικά με την ελληνική φωνή του. Και θα είναι παρών μαζί της.

* καθηγητής Φιλοσοφίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο συγγραφέας του πολιτισμού, Μήτσος Κασόλας
Ο τόπος του Μήτσου Κασόλα, της οικογένειας Κασόλα αλλά και των ηρώων του, Πρίγκιπα, Αγγελίνας και Γερακίνας: Κοίταζε ολόγυρα τον Κουμαριά, το όρος Παναιτωλικό, που ξεκινούσε από το Αγρίνιο και έφτανε...
Ο συγγραφέας του πολιτισμού, Μήτσος Κασόλας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ελληνικός εικοστός αιώνας κατά τον Αντώνη Λιάκο
Προσφάτως κυκλοφόρησε το βιβλίο του κορυφαίου ιστορικού επιστήμονα Αντώνη Λιάκου με τον τίτλο «Ο ελληνικός εικοστός αιώνας» (εκδόσεις Πόλις) και ήδη το πόνημα αυτό έχει χαρακτηριστεί από ολόκληρη την...
Ο ελληνικός εικοστός αιώνας κατά τον Αντώνη Λιάκο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να κάψουμε τα βιβλία;
Βασική αρχή της δημοκρατίας είναι η ελευθερία του λόγου και της σκέψης. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα, όχι για να κλείνουν τα στόματα και να πνίγονται οι σκέψεις, αλλά το αντίθετο, για να ακούγονται οι...
Να κάψουμε τα βιβλία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα βιβλιοπωλεία ως «στέκια»
Εξακολουθούν τα βιβλιοπωλεία και στη χώρα μας να αποτελούν κέντρα παρουσίασης βιβλίων. Ισως χρειάζεται να ξαναδούμε από την αρχή αυτή τη διαδικασία. Συχνά οι βιβλιοπαρουσιαστές λειτουργούν «επαγγελματικά»:...
Τα βιβλιοπωλεία ως «στέκια»
ΑΝΩ ΚΑΤΩ
«Πολιτική ανυπακοή»
Λίγο πριν αποχαιρετήσουμε το 2021, ήρθε στα χέρια μου ένα μικρό γαλάζιο βιβλιαράκι από τις εκδόσεις Πατάκη, το δοκίμιο «Πολιτική ανυπακοή» του Χένρι Ντέιβιντ Θορό (μεταφρ. Γιώργος Λαμπράκος), ένα από τα...
«Πολιτική ανυπακοή»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το συγγραφικό έπος
Αρθουρ Μίλερ (1915-2005). Ο σημαντικότερος Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και λογοτέχνης του 20ού αιώνα.
Το συγγραφικό έπος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας