• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.3°C / 8.0°C
    4 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.1°C / 7.8°C
    3 BF
    35%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 9.3°C
    5 BF
    79%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.9°C / 6.6°C
    3 BF
    26%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 5.7°C
    5 BF
    45%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 3.5°C / 6.0°C
    2 BF
    40%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    2°C 2.4°C / 2.4°C
    2 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.6°C / 4.6°C
    3 BF
    41%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.2°C / 9.9°C
    4 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 4.6°C / 7.9°C
    3 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 8.4°C / 9.9°C
    6 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 4.0°C / 4.0°C
    6 BF
    72%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    3 BF
    46%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    2°C 1.2°C / 2.3°C
    3 BF
    56%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 0.5°C / 5.1°C
    0 BF
    85%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    3 BF
    40%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 4.5°C / 8.1°C
    4 BF
    79%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.3°C / 6.0°C
    3 BF
    42%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 4.2°C / 5.7°C
    2 BF
    47%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.7°C / 2.7°C
    2 BF
    41%
AP Photo/Nariman El-Mofty
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αιθιοπία: η σύγκρουση στο Τιγκράι και οι πολιτικές ρίζες της

  • A-
  • A+
Η ολοκληρωμένη αποτίμηση των γεγονότων και συνεπειών της διένεξης είναι εξαιρετικά δυσχερής λόγω ενός πραγματικού lockdown που επέβαλε η αιθιοπική κυβέρνηση στις επικοινωνίες, τη δημοσιογραφική παρουσία και την ανθρωπιστική αρωγή στην περιοχή.

Κάτι λιγότερο από έναν χρόνο μετά την περσινή βράβευσή του με το Νόμπελ Ειρήνης, ο πρωθυπουργός της Αιθιοπίας Αμπι Αχμεντ διέταξε τις ένοπλες δυνάμεις να καταστείλουν την ένοπλη εξέγερση στην περιφέρεια Τιγκράι, η κυβέρνηση της οποίας ελεγχόταν από το κόμμα TPLF.

Η κλιμάκωση της έντασης μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης και του TPLF έχει τις απαρχές της στην ανάδυση του Αμπι, όπως αποκαλείται, στην πρωθυπουργία τον Απρίλιο του 2018.

Από το 1991 ώς τότε η Αιθιοπία κυβερνούνταν από το EPRDF, έναν συνασπισμό εθνοτικών κομμάτων. Συναφώς το Σύνταγμα του 1995 εγκαθίδρυσε ομοσπονδιακό σύστημα με εθνοτικό χαρακτήρα: καθένα από τα δέκα περιφερειακά κρατίδια σχεδιάστηκε ώστε να αντιστοιχεί σε κάποια από τις μεγαλύτερες εθνοτικές ομάδες. Η επιλογή αυτή είχε -και έχει- ευρεία αποδοχή και αποσκοπούσε στη διευθέτηση του «εθνικού ζητήματος» της χώρας.

Από την άλλη το EPRDF εγκαθίδρυσε ουσιαστικά ένα μονοκομματικό καθεστώς σε σταθερή διολίσθηση προς τον αυταρχισμό. Κυρίαρχη δύναμη εντός του συνασπισμού υπήρξε το TPLF, ο «εκπρόσωπος» δηλαδή της ομάδας των Τιγκράι που αποτελούν μόλις το 6% του πληθυσμού της χώρας, το οποίο ήλεγξε το κράτος και κυρίως τον στρατό.

Αυτό δημιούργησε δυσαρέσκεια τόσο στους «παραδοσιακούς» κυρίαρχους της χώρας Αμχάρα (27% του πληθυσμού) όσο και στη μεγαλύτερη ομάδα των Ορόμο (35%). Οι κινητοποιήσεις των τελευταίων ευνόησαν την επικράτηση μιας «ρεφορμιστικής», αντι-TPLF τάσης εντός του EPRDF, η οποία έφερε τον -καταγωγής Ορόμο- Αμπι στην πρωθυπουργία.

Η πρώτη περίοδος της διακυβέρνησής του χαρακτηρίστηκε από απτά βήματα εκδημοκρατισμού· μια σειρά όμως από εξελίξεις φαίνεται να τερματίζουν την περίοδο της δημοφιλίας του Αμπι και να απειλούν τη δημοκρατική εδραίωση και την ειρήνη στη χώρα.

Οι εξελίξεις αυτές πυροδοτήθηκαν από το άνοιγμα των πολιτικών ευκαιριών και την επίταση ποικίλων διεκδικήσεων και συγκρούσεων ανά τη χώρα, οι οποίες έλαβαν εθνοτικό χαρακτήρα – συχνά βίαιο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πληθυσμός των εσωτερικά εκτοπισμένων έφτασε τα δύο εκατομμύρια.

Η κύρια πολιτική απάντηση του Αμπι ήταν να παρουσιαστεί ως ενσαρκωτής της κρατικής ενότητας πάνω από εθνοτικές προτιμήσεις και ιδιαιτερότητες. Ιδρυσε ένα ενιαίο «εθνικό» κόμμα στο οποίο συγχωνεύτηκαν τα εθνοτικά κόμματα του EPRDF, με την κρίσιμη εξαίρεση του TPLF.

Επιπλέον χρησιμοποίησε συχνότερα μεθόδους καταστολής εναντίον τόσο διάφορων οργανώσεων όσο και επιφανών συμμάχων από την ίδια την ομάδα του. Τέτοιες κινήσεις τροφοδότησαν την κριτική που του ασκείται περί εντεινόμενου αυταρχισμού και πρόθεσης αποδυνάμωσης του συστήματος της εθνοτικής ομοσπονδίας.

Σε αυτό το πολιτικό πλαίσιο εκδηλώθηκε η σύγκρουση στην περιφέρεια Τιγκράι με το TPLF. Πρέπει να σημειωθεί ότι το ξήλωμα των δομών εξουσίας και επιρροής του TPLF αποτέλεσε από νωρίς στρατηγική στόχευση του Αμπι, στην οποία ορισμένοι εντάσσουν την ίδια τη συμφιλίωση με το καθεστώς της Ερυθραίας – ιστορικό αντίπαλο του TPLF. Από την άλλη ήταν οι συγκρουσιακές επιλογές του TPLF που επιτάχυναν την εκδήλωση της βίας.

Συγκεκριμένα η κυβέρνηση Αμπι αποφάσισε να αναβάλει τις -πολυαναμενόμενες- εθνικές και περιφερειακές εκλογές, που θα διεξάγονταν τον Αύγουστο του 2020, για το 2021 επικαλούμενη κυρίως τον Covid-19. Το TPLF προχώρησε μόνο του στη διεξαγωγή περιφερειακών εκλογών στο Τιγκράι τον Σεπτέμβριο. Αυτό ολοκλήρωσε τη ρήξη, καθώς οι δύο πλευρές έπαψαν να αναγνωρίζουν η μία τη νομιμότητα της άλλης.

Στις 4 Νοεμβρίου ένοπλες δυνάμεις του Τιγκράι επιτέθηκαν σε δυνάμεις του εθνικού στρατού· σχεδόν τρεις εβδομάδες μετά το TPLF επέλεξε να αποχωρήσει από την περιφερειακή πρωτεύουσα δηλώνοντας πρόθεση διεξαγωγής ανταρτοπόλεμου και ο Αμπι ανακοίνωσε την επιτυχή ολοκλήρωση της επιχείρησης «επιβολής της τάξης». Εντούτοις η σύγκρουση φαίνεται να απέχει από τον τερματισμό της.

Η ολοκληρωμένη αποτίμηση των γεγονότων και συνεπειών της διένεξης είναι εξαιρετικά δυσχερής λόγω ενός πραγματικού lockdown που επέβαλε η αιθιοπική κυβέρνηση στις επικοινωνίες, τη δημοσιογραφική παρουσία και την ανθρωπιστική αρωγή στην περιοχή. Από όσα γνωρίζουμε, υπάρχουν χιλιάδες νεκροί, πολλοί εξ αυτών άμαχοι, με δράστες προερχόμενους και από τις δύο πλευρές, ενώ γίνονται καταγγελίες για σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, κυρίως από την κυβερνητική πλευρά.

Οι πρόσφυγες που κατέφυγαν στο γειτονικό Σουδάν υπερβαίνουν τις 50.000, ενώ αναζωπυρώθηκε και μια αιθιο-σουδανική συνοριακή διαφορά. Εκατοντάδες χιλιάδες είναι οι εσωτερικά εκτοπισμένοι, ενώ μια πρόσφατη κοινή έκθεση της αιθιοπικής κυβέρνησης και σώματος του ΟΗΕ (OCHA, 7/1/2021) χαρακτηρίζει την ανθρωπιστική κατάσταση «οικτρή». Ταυτόχρονα υπάρχουν πολλές καταγγελίες ανά τη χώρα για διακρίσεις εις βάρος πολιτών από το Τιγκράι.

Στο αμιγώς πολιτικό-στρατιωτικό σκέλος η ώς τώρα υπεροχή της κυβερνητικής πλευράς βασίζεται στον γεω-πολιτικό στραγγαλισμό του TPLF από τους νέους συμμάχους του πρωθυπουργού Αμπι: το ομοσπονδιακό κρατίδιο των Αμχάρα από τον Νότο και κυρίως την κυβέρνηση της Ερυθραίας εκ Βορρά. Η χρήση στρατιωτικών drones επίσης φαίνεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο.

Σε κάθε περίπτωση οι συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών συνεχίζονται στην ορεινή περιφέρεια. Η έλλειψη διεξόδων που αντιμετωπίζει το TPLF, και με δική του ευθύνη, καθώς και η άκαμπτη άρνηση της κυβέρνησης να δεχτεί οποιαδήποτε μεσολάβηση δεν προοιωνίζονται σύντομη ειρηνική διευθέτηση της διένεξης.

Το γεγονός ότι οι εθνικές εκλογές ορίστηκαν για τον προσεχή Ιούνιο είναι δίκοπο μαχαίρι: από τη μία η πιθανή διεξαγωγή πραγματικά πλουραλιστικών και δίκαιων εκλογών (ίσως για πρώτη φορά στη χώρα) μπορεί να οδηγήσει σε γενικό κατευνασμό, συμπεριλαμβανομένης της κατάστασης στο Τιγκράι.

Από την άλλη, η σύγκρουση μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον Αμπι ως όχημα συσπείρωσης και απόδειξη της αποφασιστικότητας της νέας διακυβέρνησης απέναντι στους πρώην αυταρχικούς κυβερνήτες. Σε αυτή τη δεύτερη, μάλλον πιθανότερη, περίπτωση, όχι μόνο η επίλυση της σύγκρουσης στο Τιγκράι, αλλά και το μείζον ζήτημα της λειτουργίας ενός συστήματος δημοκρατικής διακυβέρνησης στη χώρα, με ενίσχυση των θεσμικών διαύλων επίλυσης εθνοτικών διαφορών και κατανομής των πόρων, θα καθυστερήσει.

* διδάκτορας Πολιτικής Επιστήμης

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα μικρό βήμα από το ΣτΕ για την προστασία των προσφύγων
Η αμφισβήτηση του χαρακτηρισμού της Τουρκίας ως ασφαλούς τρίτης χώρας αποτελεί μια μικρή νίκη στη μάχη ενάντια στην πολιτική αποτροπής προσφύγων.
Ενα μικρό βήμα από το ΣτΕ για την προστασία των προσφύγων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μετέωρο βήμα των επιτελικών στελεχών
Η έννοια του επιτελικού κράτους καταγράφεται στη συνείδηση των πολιτών ως συνώνυμη είτε της αδιαφανούς και υπερσυγκεντρωτικής άσκησης της εξουσίας είτε της ασύδοτης δράσης κυκλωμάτων.
Το μετέωρο βήμα των επιτελικών στελεχών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αμήχανη περιοδεία
Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να συνεχίσουν να επιδεικνύουν τη στρατηγική αμηχανία που χαρακτηρίζει τα τελευταία χρόνια την πολιτική τους στη Μέση Ανατολή.
Αμήχανη περιοδεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπερασπίζοντας τους πρόσφυγες, υπερασπίζουμε την ειρήνη και τη δημοκρατία
Η κυβέρνηση ψεύδεται ανερυθρίαστα για τη δράση των κρατικών οργάνων, που παραβιάζουν συστηματικά και εκτεταμένα την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Υπερασπίζοντας τους πρόσφυγες, υπερασπίζουμε την ειρήνη και τη δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ταξίδι της Ayla
Μέσα σε λίγες ώρες σχεδόν από το πουθενά βρεθήκαμε κι οι τρεις μέσα σε μια βάρκα στριμωγμένοι ανάμεσα σε αγνώστους. Αυτό το ταξίδι δεν ήταν φτιαγμένο από τα όνειρά μου.
Το ταξίδι της Ayla
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο κίνδυνος της λήθης
Οσα βλέπουμε και όσα ακούμε όσες και όσοι ερχόμαστε σε επαφή με τους πρόσφυγες έχουμε χρέος να τα καταγράφουμε Με την ευχή όλα τα μέρη όπου δοκιμάζονται οι άνθρωποι να γίνουν στο μέλλον τόποι προσκυνήματος.
Ο κίνδυνος της λήθης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας