• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    31°C 26.4°C / 33.8°C
    3 BF
    43%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.9°C / 31.2°C
    4 BF
    59%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.0°C / 34.9°C
    3 BF
    42%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 31.9°C / 31.9°C
    5 BF
    22%
  • Αλεξανδρούπολη
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    23°C 22.9°C / 25.7°C
    0 BF
    88%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 26.2°C / 32.0°C
    2 BF
    48%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    28°C 28.4°C / 28.4°C
    3 BF
    30%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.7°C / 30.7°C
    3 BF
    31%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.8°C / 27.5°C
    2 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.5°C / 29.9°C
    4 BF
    42%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.4°C / 26.8°C
    4 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    27°C 23.5°C / 26.7°C
    2 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 30.9°C
    3 BF
    62%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.4°C / 30.9°C
    4 BF
    40%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    30°C 27.5°C / 30.5°C
    3 BF
    43%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.8°C / 28.2°C
    4 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    31°C 27.3°C / 34.0°C
    2 BF
    31%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 24.3°C / 26.0°C
    2 BF
    76%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.6°C / 28.7°C
    3 BF
    78%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.8°C / 27.8°C
    4 BF
    32%
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ/ EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ξαναδιαβάζοντας τον Ηράκλειτο

  • A-
  • A+

Δεν μπορείς να μπεις δύο φορές στο ίδιο ποτάμι. Ο ήλιος όχι μόνο είναι καινούργιος κάθε μέρα, αλλά είναι πάντοτε νέος συνεχώς. Δύο αποσπάσματα από τον Ηράκλειτο, το πρώτο πολύ γνωστό, το δεύτερο λιγότερο. Ωστόσο, και τα δύο δείχνουν τη διαρκή μεταβολή, τη διαρκή αλλαγή, την προσαρμοστικότητα. Την ανάγκη της διαρκούς μεταβολής, την πλήρη ανικανότητα του στατικού, της ακινησίας, να μπορεί να προσαρμοστεί με τις απαιτήσεις των καιρών μας, που είναι το αποτέλεσμα μιας επιτάχυνσης που αυξάνει ολοένα και περισσότερο, προκαλώντας κατακλυσμιαίες μεταβολές σε κοινωνίες που η οποιαδήποτε μεταβολή φάνταζε έγκλημα καθοσιώσεως.

Η κοσμοεικόνα που είχε δημιουργηθεί για εκατοντάδες χρόνια στους κατοίκους κυρίως των δυτικών κοινωνιών καταρρέει σαν χάρτινος πύργος εξαιτίας της ολοένα αυξανόμενης επιτάχυνσης των μεταβολών που συμβαίνουν καθημερινά στις κοινωνίες αυτές. Και με αυτές τις έννοιες αποσυντίθεται ο κόσμος της ακινησίας, «η μοναχική υπερδύναμη»(1), δηλαδή ο μονοπολικός κόσμος.

Ουσιαστικά, μιλάμε για την αντίθεση «ανοιχτά (2) σε σχέση με κλειστά» συστήματα, για ανοιχτά (σε συνεχή διάλογο με το περιβάλλον τους) και για κλειστά συστήματα (απομονωμένα από το περιβάλλον τους). Με άλλα λόγια, στο κλειστό σύστημα δεν υπάρχουν εισροές, αφού κυριαρχεί η νεκρική ακαμψία- η άκρα του τάφου σιγή.

Με αυτήν την έννοια, όσες εξουσίες πριμοδοτούν τον αυταρχισμό των αναίτιων απαγορεύσεων, τον ετσιθελισμό, τη συνεχή σπορά και συστηματική καλλιέργεια φόβου ως συνεκτικό υλικό των κοινωνιών τους, τους συνεχείς πολέμους εναντίον των νέων γενεών, την ατέλειωτη προπαγάνδα εναντίον κάθε νέας ιδέας, τα παιχνίδια μηδενικού αθροίσματος (δηλ. ο νικητής τα παίρνει όλα ή-ισοδύναμα-τα zero-sum games), ουσιαστικά οι κοινωνίες των κλειστών συστημάτων, δεν είναι σε καμία θέση να ανταγωνιστούν σε κανένα τους επίπεδο τις κοινωνίες των ανοιχτών συστημάτων, όπου όλοι οι συμμετέχοντες κερδίζουν κάτι -μεγαλύτερο ή μικρότερο- στο συνολικό παγκόσμιο παιχνίδι του ανταγωνισμού (κοινωνίες τού win-win, όπου όλοι έχουν κάτι να κερδίσουν).

Στον πόλεμο των ΗΠΑ εναντίον της Ισπανίας (στην Κούβα), ο William Randolph Hearst, βαρόνος του κίτρινου Τύπου, φημολογείται (3) ότι είχε πει στην τότε κυβέρνηση των ΗΠΑ: «Εγώ βάζω τις φωτογραφίες, εσείς να βάλετε τον πόλεμο». Η ανθρωπότητα δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη τέτοιες αντιλήψεις, που υποβαστάζουν ακριβώς αυτό που είναι οι κλειστές κοινωνίες.

Επιστρέφοντας στον Ηράκλειτο: «Δεν πρέπει (να ενεργούμε και να μιλούμε) σαν παιδιά των γονιών μας, δηλαδή, με απλά λόγια, σύμφωνα με τις αντιλήψεις που παραλάβαμε».

(1): Βλέπε στο περιοδικό Foreign Affairs, τόμος 78, αριθμ. 2, Μάρτιος-Απρίλιος 1999, το σχετικό άρθρο του Samuel Huntington. (2): Βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Open_system_(systems_theory). (3): Βλέπε https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2019/03-04/yellow-journalism-role-spanish-american-war?

* oμότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επιστροφή στον... ελεύθερο κόσμο
Για κάθε λογικό άνθρωπο η εισβολή στην Ουκρανία δεν είναι τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από παράνομη πράξη ακραίας βαρβαρότητας που οι αρχές δικαίου παραβιάζονται με τη χρήση της ισχύος.
Η επιστροφή στον... ελεύθερο κόσμο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η παρακμή της δημοκρατίας
Πώς φτάσαμε μέχρι εδώ; Οι απαντήσεις στο ερώτημα αυτό θα πρέπει αναζητηθούν στις πολιτικές που εφάρμοσαν όσοι αρέσκονται να αυτοπροσδιορίζονται ως εξουσιοδοτημένοι φύλακες της δημοκρατίας.
Η παρακμή της δημοκρατίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παραμύθι απ’ την αρχή
Τον φοβάμαι τον φόβο. Ισως γι’ αυτό μ’ αρέσει να γράφω συχνά γι’ αυτόν. Μιλώντας γι’ αυτά που μας φοβίζουν συχνά τα ξορκίζουμε. Οσο μεγαλύτερη απόσταση παίρνουμε από αυτά τόσο πιο κοντά μας έρχονται.
Παραμύθι απ’ την αρχή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ανασυγκρότηση του ελληνικού αστισμού
Τα άτομα χωρίζονται σε φοβικά και τολμηρά, ικανά και ανίκανα, νικητές και ηττημένους... Ο νέος κόσμος δεν τους χωρά όλους. Καλεί όμως όλους να ανταγωνιστούν για μια θέση σ’ αυτόν.
Η ανασυγκρότηση του ελληνικού αστισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κοινωνική ψαθυρότητα και η εξέγερση που επέρχεται
Η δημιουργία ζωντανών-νεκρών είναι ένα εγχείρημα-απόρροια του «δευτερεύοντος φόβου» όπου η συμπεριφορά της ανθρώπινης ύπαρξης τροποποιείται ή μάλλον προσανατολίζεται με βάση τον φόβο της εξουσίας.
Η κοινωνική ψαθυρότητα και η εξέγερση που επέρχεται
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί φόβου
Ανθρωποι τρομοκρατημένοι από κάτι άγνωστο αλλά τρομακτικά επώδυνο και αδυσώπητα ανελέητο. Λες και οι χειρότεροι εφιάλτες δραπέτευσαν από τα έγκατα της Γης που τους κρατούσαν φυλακισμένους και ετοιμάζονται να...
Περί φόβου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας