Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τέλος του νεοφιλελευθερισμού;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τέλος του νεοφιλελευθερισμού;

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Το τελευταίο διάστημα ακούγεται όλο και περισσότερο πως οι εφαρμοζόμενες σε διεθνές επίπεδο οικονομικές πολιτικές συγκροτούν μια σχεδόν ριζική μετατόπιση από τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία, που κυριάρχησε για περίπου σαράντα χρόνια διαμορφώνοντας καθοριστικά την εικόνα του κόσμου μας.

Νομίζω πως πρόκειται για μέγιστο σφάλμα, που τροφοδοτεί -ρητά ή άρρητα- ελπίδες για μια πορεία προς ένα καλύτερο μέλλον κατ’ επιλογήν μάλιστα των ίδιων των συστημικών κύκλων.

Είναι τέτοια η κρατική παρέμβαση στον καιρό της πανδημίας που «τίποτε δεν θα μείνει το ίδιο», λένε πολλοί. Τα τρισεκατομμύρια πετούν ολούθε -η δημοσιονομική παρέμβαση είναι ιστορικά πρωτοφανής, ενώ η ποσοτική χαλάρωση, που ρίχνει χρήμα αφειδώς, έχει φτάσει πραγματικά σε ακραία επίπεδα. Το ποτάμι λοιπόν δεν γυρίζει πίσω. Το κράτος ήρθε για να μείνει και αυτό, μεταξύ άλλων, τα αλλάζει όλα.

Ισχυρίζομαι λοιπόν πως δεν είναι καθόλου έτσι τα πράγματα. Πρώτα απ’ όλα γιατί το καπιταλιστικό κράτος δεν έφυγε ποτέ. Ηταν πάντα παρόν προκειμένου να επιτελεί τη μείζονα αποστολή του, να εκπροσωπεί δηλαδή τα μακροπρόθεσμα -αλλά, όλο και περισσότερο μετά τη δεκαετία του ’70, και τα βραχυπρόθεσμα- συμφέροντα του κεφαλαίου. Ο νεοφιλελευθερισμός δεν μείωσε το κράτος -αυτό που έκανε ήταν να συρρικνώσει στον μέγιστο βαθμό το κοινωνικό κράτος. Αυτό που έκανε, δηλαδή, είναι να επιτεθεί στο σύνολο των εργατικών κατακτήσεων ενός και πλέον αιώνα προκειμένου να διασφαλίσει την καπιταλιστική κερδοφορία. Και το έκανε με μεγάλη και διαρκή επιτυχία.

Ο συσχετισμός δυνάμεων άλλαξε δραστικά υπέρ των δυνάμεων του κεφαλαίου και είναι πραγματικά παράδοξο να φανταζόμαστε ουσιώδη αλλαγή πολιτικής χωρίς μια αντίρροπη μεταβολή του συσχετισμού του δυνάμεων. Που αυτή τη στιγμή είναι κάθε άλλο παρά ορατή.

Το να υποθέτουμε συνεπώς πως «τα ίδια τα προβλήματα» ή η «λογική» θα μεταβάλουν θετικά την πραγματικότητα είναι της ίδιας ποιότητας πρόβλεψη με αυτήν που επί πολύ καιρό ισχυρίζεται πως η λιτότητα είναι «παράλογη» στο μέτρο που «περιορίζει την καταναλωτική ζήτηση» και άρα θα τελευτήσει μόλις γίνει αντιληπτός ο «παραλογισμός». Κάποιοι το περιμένουν αρκετές δεκαετίες.

Το λογικό λοιπόν είναι να θεωρήσουμε πως η σημερινή δημοσιονομική (αλλά και η νομισματική) απόκλιση από τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία στοχεύει στην επιβίωση του νεοφιλελεύθερου σχήματος αναπαραγωγής και όχι στην αντικατάστασή του. Ενός σχήματος που χαρακτηρίζεται από επιπλέον λιτότητα, απορρύθμιση, εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποιήσεις.

Πολύ χαρακτηριστική ως προς τη στρατηγική σημασία της διατήρησης του νεοφιλελεύθερου πυρήνα της ασκούμενης πολιτικής είναι η τοποθέτηση του νεοκεϊνσιανού Lawrence Summers σε άρθρο του στους «Financial Times» – στο πλαίσιο ενός αφιερώματος με θέμα «Capitalism in Crisis» που συζητήθηκε ιδιαίτερα λίγα χρόνια μετά την εκκίνηση της Μεγάλης Κρίσης του 2008.

Ο Summers δεν είναι τυχαίος: ο υπ’ αριθμόν ένα άνθρωπος του Κλίντον αποτελεί τον εισηγητή και πυλώνα της περίφημης «Συναίνεσης της Ουάσινγκτον», της καπιταλιστικής στρατηγικής δηλαδή που διαμόρφωσε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο την κατάσταση του κόσμου στα 20-30 τελευταία χρόνια. Ο Summers λοιπόν ισχυρίζεται πως για τις «αρρυθμίες» που παρατηρούνται μετά το 2008, όπως π.χ. η μεγάλη ανεργία, κάθε άλλο παρά ευθύνεται ο καπιταλισμός. Ας δούμε την αφήγησή του: «[Η] γεωργία έδωσε τη θέση της στη βιομηχανία στον 19ο αι. και εξαιτίας αυτού άνθρωποι έχασαν τη βιωτή τους και η ανισότητα αυξήθηκε. Κατόπιν στον 20ό αι. η βιομηχανία έδωσε τη θέση της στις υπηρεσίες και το ίδιο πράγμα συνέβη ξανά. Τώρα, στον 21ο αι., όλες οι δουλειές και τα εισοδήματα εντοπίζονται σε τομείς που αυξάνουν την ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου, όπως η υγεία, η εκπαίδευση και η κατοικία και όχι σε αγαθά ή άλλες χαμηλής αξίας υπηρεσίες. Το πρόβλημα είναι πως αυτές οι δραστηριότητες ανήκουν κυρίως στον δημόσιο τομέα και δεν υπόκεινται στο κίνητρο του κέρδους». Ο Summers μας λέει συνεπώς πως η κερδοφορία δεν είναι πλέον αρκετή στον υφιστάμενο ιδιωτικό τομέα και επομένως, για να σώσουμε τον καπιταλισμό, άρα και την… ευημερία μας, πρέπει να καταστρέψουμε κι άλλες δημόσιες υπηρεσίες περνώντας το προϊόν τους στην εμπορευματική σφαίρα.

Συνεπώς η λύση είναι ακόμη περισσότερος νεοφιλελευθερισμός, ακόμη περισσότερο ολοκληρωτικός καπιταλισμός.

Γιατί, από συστημική άποψη, δεν γίνεται αλλιώς. Νεοφιλελευθερισμός, λοιπόν, ξανά. Απορρύθμιση, ιδιωτικοποίηση των πάντων, εμπορευματοποίηση των πάντων και λιτότητα ξανά και ξανά μόλις «ηρεμήσουν τα πράγματα». Νεοφιλελευθερισμός που θα είναι όλο και περισσότερο νε(κρ)οφιλελευθερισμός. Συνδυασμένος, δηλαδή, με μείζονα κακά -την κλιματική καταστροφή, ίσως τις επαναλαμβανόμενες πανδημίες, τη συνεχή φτωχοποίηση για τη μεγάλη κοινωνική πλειονότητα.

Η προοπτική είναι πραγματικά τρομακτική. Και τα καθήκοντα για την Αριστερά όλων των ποικιλιών σχεδόν πρωτοφανή.

* εκπαιδευτικός

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μεταξύ άλλων, ο νεοφιλελευθερισμός;
O καπιταλισμός, ιδίως ως νεοφιλελευθερισμός, παύει να αποτελεί τον κύριο πόλο έναντι του οποίου αγωνίζεται και αποκτά τον λόγο ύπαρξής της η Αριστερά, και θεωρείται, στη χειρότερη περίπτωση, ως η φυσιολογική...
Μεταξύ άλλων, ο νεοφιλελευθερισμός;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη διανύει τις πρώτες ημέρες της, συγκροτήθηκε, ψήφισε τα πρώτα νομοσχέδιά της, ανακοίνωσε τις προθέσεις της για το μέλλον και έδωσε το στίγμα της. Μπορούμε πλέον να κάνουμε εμπεριστατωμένη...
Νεοφιλελευθερισμός, η γεροντική ασθένεια του καπιταλισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η θεωρία των αστερίσκων
Την εποχή ακριβώς που η Αριστερά βιώνει την κυριαρχία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού ως βαθύτατα αντιδημοκρατική, οι θιασώτες του τελευταίου εξαπολύουν κατηγορίες περί υπόρρητων διαπλοκών της Αριστεράς με...
Η θεωρία των αστερίσκων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοφιλελεύθερος εθνικισμός και Αριστερά
Ο απρόβλεπτος και αναθεωρητικός χαρακτήρας της πολιτικής Τραμπ, όπως και του Ερντογάν, της πολιτικής κατάστασης στην Ευρώπη, και αλλού αποτελούν ακραία σημάδια της μοιραίας μετάλλαξης του νεοφιλελεύθερου...
Νεοφιλελεύθερος εθνικισμός και Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί «λαϊκισμού»
Το γεγονός ότι η Αριστερά, ιδίως στην Ελλάδα, αλλά κατά τα τελευταία χρόνια και διεθνώς, ανέκαθεν αναφερόταν στον λαϊκισμό κατά κανόνα με αρνητικό πρόσημο αποτελεί ένδειξη ενός φαινομένου ίσως πρωτοφανούς στην...
Περί «λαϊκισμού»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Iδεολογική μετάλλαξη της «κυβερνώσας Αριστεράς»;
Η σύνθεση της επιτροπής αντανακλά μια πρωτόγνωρη ρευστοποίηση των γνωστών κομματικών και πολιτικοϊδεολογικών διαχωριστικών γραμμών. Ο «συνωστισμός» όσο και το ταξικό και πολιτικό φορτίο των ιδεών τους...
Iδεολογική μετάλλαξη της «κυβερνώσας Αριστεράς»;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας