Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η φίλη μας η ειρωνεία

Η φίλη μας η ειρωνεία

  • A-
  • A+

Σύμφωνα με τους θεωρητικούς της ρητορικής επιστήμης, η ειρωνεία αφορά περιθωριακές περιοχές της ανθρώπινης δραστηριότητας και μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις παρεμβαίνει στις άλλες ασχολίες του κόσμου και της ζωής. Η αναφορά στη λέξη ειρωνεία που εδώ γίνεται είναι διαφορετική: λιγότερο ακριβής, πολύ πιο πλατιά. Ο Χάινε έγραφε στις «Αυτοβιογραφικές σελίδες» (1854) ότι ο μεγαλύτερος είρων ήταν ο Θεός, «ο μέγας πλάστης του σύμπαντος, ο Αριστοφάνης του ουρανού…»: και σ’ αυτή την περίπτωση ο ρόλος της ειρωνείας αποκτά μια κεντρικότητα στη δημιουργία του κόσμου και στη διαχείριση των υποθέσεων.

Βέβαια, είναι χρήσιμο να δώσουμε μια σωστή διάσταση σ’ αυτή τη ρητορική λειτουργία, που μπορεί να χρωματίσει κάθε έκφραση και, ίσως, κάθε συναίσθημα.

Κι εδώ ερχόμαστε στα «πιστεύω» που υπονοεί η συμπεριφορά: η κάθε συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένης και της ειρωνικής.

Είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι πρέπει να επιλέγουμε φίλους, κηπουρούς, συζύγους, κομμωτές, υδραυλικούς, συναδέλφους, πολιτικούς, εραστές, ηλεκτρολόγους, ζωγράφους, οδοντογιατρούς, ταβερνιάρηδες, μηχανικούς, συγγραφείς και ποιητές, ακολουθώντας το κριτήριο της ειρωνείας.

Εκεί που μας επιτρέπεται η επιλογή ανάμεσα σε δύο πρόσωπα, είναι αναγκαίο να εντοπίζουμε εκείνο που είναι ικανό για ειρωνεία και να απορρίπτουμε το άλλο (διακρίνοντας πάντα ανάμεσα στην ειρωνεία και τον σαρκασμό).

Μόνον οι συμβολαιογράφοι και οι εφοριακοί δικαιούνται να μην έχουν την αίσθηση της ειρωνείας.

Το δυστύχημα είναι ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να επιλέξει τους γονείς και τα παιδιά του μ’ αυτό το κριτήριο.

Εξω όμως από το οικογενειακό περιβάλλον, ο καθένας έχει τη δυνατότητα να οργανώσει τη συλλογική δομή της μικροκοινωνίας του με βάση αυτές τις αρχές. Σκεφτείτε να καταφέρναμε να ζήσουμε σε ένα ιδανικό χωριό, όπου η ειρωνεία θα είναι ανυπόστατο και μη κωδικοποιημένο μέρος του συστήματος επικοινωνίας. Για χάρη του, θα μπορούσαμε να αρνηθούμε την «Πόλη του Θεού», το «Βασίλειο της Δικαιοσύνης», τον «Κήπο της Εδέμ», το «Κολχόζ της Ισότητας», τη «Χώρα της Αφθονίας».

Πέρα από κάθε διάθεση μυθοποίησης, ίσως πρέπει να προσεγγίσουμε την ειρωνεία με ιδιαίτερη προσοχή, με μια κυκλωτική κίνηση, παρά να την αντιμετωπίσουμε κατάφατσα.

Αν την πλησιάσουμε στα ίσια, σε ανοιχτό πόλεμο, θα καταλάβουμε ότι έχουμε να κάνουμε με ένα φάντασμα. Κατά τη γνώμη μου χρειάζονται τρόποι τελείως διαφορετικοί, υπόγειοι, ανέντιμοι, σε μερικές περιπτώσεις λιπόψυχοι, με την ελπίδα να πετύχουμε, κάποτε, ικανοποιητικά αποτελέσματα.

ΥΓ. Αν κανείς σκεφτεί ότι το σημείωμα δεν πρέπει να θεωρηθεί σοβαρό γιατί είναι γραμμένο με ειρωνική διάθεση, το γεγονός αυτό δεν θα είναι η μικρότερη ικανοποίηση για όποιον το γράφει.

*Ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η λογοτεχνία σε μια πολυσύχναστη παραλία
Σήμερα η αχρειότητα ίσως δεν είναι σε μας μια κατηγορία αλλά μια σχεδόν παγκόσμια κατάσταση; Αυτή η μάζα ανθρώπων που συνωστίζεται ευχαριστημένη για τον εαυτό της στις παραλίες μπορεί ακόμη να είναι ένα...
Η λογοτεχνία σε μια πολυσύχναστη παραλία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μνήμη και λήθη
Το βάρος των ερωτήσεων που η μνήμη (ιστορική ή προσωπική) φέρνει στο φως συχνά-πυκνά μας αφήνει άναυδους. Σήμερα είναι σχεδόν αδύνατο να μεταφέρουμε στον αναγνώστη μια κάποια μη συμβατική αλήθεια για ό,τι...
Μνήμη και λήθη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μπέρνχαρντ ο ανατρεπτικός
Αντιθέτως, όλο το έργο του ανατρεπτικού Μπέρνχαρντ είναι μια πολεμική που προσπαθεί να πει ναι στη ζωή. Να νικήσει τον ζόφο. Και όλοι οι ήρωές του κραυγάζουν στο σύμπαν πως «η ζωή δεν είναι παρά μια φλογερή...
Μπέρνχαρντ ο ανατρεπτικός
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλότητα
Η πιο σαγηνευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την ολέθρια επιρροή της είναι να προσκαλεί τα θύματά της (και κυρίως τα πιο ευάλωτα: νήπια, εφήβους, νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους)...
Απλότητα
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Ενας γοητευτικός και περίπλοκος εικοστός αιώνας
Στο εξαίσιο βιβλίο του «Ο αιώνας των μεγάλων αλλαγών: κατανοώντας τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις του 20ού αιώνα» (Μεταίχμιο), ο Τζον Χιγκς μας καλεί «να ταξιδέψουμε εγκαταλείποντας τους κύριους...
Ενας γοητευτικός και περίπλοκος εικοστός αιώνας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πολιτική φιλοσοφία του κορονοϊού
Εδώ και μήνες μια νέα μολυσματική ασθένεια πλήττει τον άνθρωπο και αυτή η ασθένεια απειλεί να αποδεκατίσει τον ανθρώπινο πληθυσμό. Στη φάση στην οποία βρισκόμαστε ως παγκόσμια κοινωνία σχετικά με την...
Πολιτική φιλοσοφία του κορονοϊού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας