Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 19.0°C
    2 BF
    42%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.9°C / 15.6°C
    5 BF
    51%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 11.1°C / 16.0°C
    2 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 4.4°C / 9.0°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    2 BF
    77%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 11.7°C / 15.0°C
    2 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 3.3°C / 16.0°C
    2 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 20.6°C
    4 BF
    52%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    3 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.8°C
    4 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    40%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    1 BF
    72%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    2 BF
    44%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 18.0°C / 18.9°C
    3 BF
    34%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 17.0°C
    2 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 17.8°C
    2 BF
    42%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 16.0°C
    2 BF
    72%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 15.0°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    46%
Η διαλεκτική σχέση τους για μια βιώσιμη περιβαλλοντική πολιτική
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η διαλεκτική σχέση τους για μια βιώσιμη περιβαλλοντική πολιτική

  • A-
  • A+
Η ολοκληρωμένη διαλεκτική θεώρηση συμβιβάζει αρμονικά τους νόμους της φύσης με τις ανθρώπινες ανάγκες.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, που οργανώνει κάθε χρόνο στο Νταβός της Ελβετίας τη γνωστή υψηλού επιπέδου συνάντηση αρχηγών κρατών, επιχειρηματιών, επιστημόνων και άλλων υψηλών προσωπικοτήτων, ανακοίνωσε στην τελευταία του έκθεση το 2020 τις πιο κρίσιμες προκλήσεις κατά σειρά προτεραιότητας που αντιμετωπίζει σήμερα η ανθρωπότητα.

Oι 5 μεγαλύτεροι κίνδυνοι είναι περιβαλλοντικού τύπου ως προς την πιθανότητα να εμφανιστούν και τις συνέπειες που τους συνοδεύουν. Σύμφωνα με την έκθεση, η κλιματική αλλαγή, οι φυσικές καταστροφές, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η μείωση της βιοποικιλότητας και η κρίση νερού είναι κατά σειρά οι πιο έντονες σε επικινδυνότητα προκλήσεις. Την τελευταία δεκαετία οι κρίσιμοι κίνδυνοι της ανθρωπότητας μετατοπίστηκαν από κοινωνικο-οικονομικούς σε περιβαλλοντικούς και αυτό από την αξιολόγηση της οργάνωσης του Νταβός, που κύριο αντικείμενο έχει την παγκόσμια οικονομία.

Η εμπειρία των τελευταίων χρόνων δείχνει ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι του πλανήτη δεν είναι του απώτερου μέλλοντος αλλά έχουν ήδη μπει στη ζωή μας, μαζί με τον κίνδυνο της πανδημίας του κορονοϊού.

Ολα σήμερα δείχνουν την ανάγκη μιας ριζικής αναθεώρησης της περιβαλλοντικής πολιτικής που εφαρμόζεται στην Ευρώπη και στη χώρα μας. Για παράδειγμα, η επιτυχημένη κατά γενική αποδοχή Ευρωπαϊκή Οδηγία-Πλαίσιο της Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Υδάτων 2000/60 που αποσκοπεί στη διατήρηση της «καλής» περιβαλλοντικής κατάστασης των υδάτων, 20 χρόνια μετά την εφαρμογή της έχει καταλήξει στον χώρο των 27 κρατών-μελών σε μέτρια αποτελέσματα.

Στην τελευταία αποτίμηση του 2018, μόνο το 40% των υδατικών οικοσυστημάτων στα ποτάμια, στις λίμνες και στους υγροτόπους της Ευρώπης είναι σε υγιή περιβαλλοντική κατάσταση, κυρίως λόγω των έντονων πιέσεων της βιομηχανικής ανάπτυξης. Στη χώρα μας, η ρύπανση προέρχεται κυρίως από τη γεωργία, με αποτέλεσμα 80% των υδάτων στις λίμνες και 30% στα ποτάμια να είναι κάτω από την καλή οικολογική κατάσταση. Μόνο η πλειονότητα των παράκτιων θαλάσσιων υδάτων της χώρας παίρνει άριστα.

Για να τοποθετήσουμε σε νέες βάσεις την περιβαλλοντική πολιτική της χώρας είναι ανάγκη να επανεξετάσουμε τη σχέση ανθρώπου - φύσης. Φύση και άνθρωπος διατηρούν διαλεκτική σχέση, που σημαίνει ότι είναι σχέση ταυτόχρονα αντιθετική και αρμονική, ανταγωνιστική και συμπληρωματική.

Ιστορικά ο άνθρωπος ως μέλος οργανωμένων κοινωνιών, είτε προσπαθώντας να τιθασεύσει την ορμή ενός ποταμού από καταστρεπτικές πλημμύρες είτε περιορίζοντας το δάσος για να αυξήσει γεωργικές δραστηριότητες, είναι σε αντίθεση με τη φύση, αρχικά για να επιζήσει και αργότερα για να βελτιώσει το βιοτικό του επίπεδο.

Ο άνθρωπος οφείλει, ταυτόχρονα, να συμφιλιωθεί με τη φύση περιορίζοντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως για παράδειγμα, τη μείωση της βιοποικιλότητας στο ποτάμι από την κατασκευή φραγμάτων, τη ρύπανση των υπόγειων υδροφορέων από την άρδευση ή ακόμα τη δημιουργία υγρών αποβλήτων από τουριστικές δραστηριότητες. Η ανάλυση της διαλεκτικής σχέσης ανθρώπου-φύσης, εκτός από την καλύτερη κατανόηση των φαινομένων, μπορεί να μας οδηγήσει σε μια βιώσιμη περιβαλλοντική πολιτική.

Διαλεκτική είναι η μέθοδος που μελετά τη σχέση μεταξύ αντιθέτων εννοιών. Ξεκινά από την Αριστοτέλεια λογική που δεν επιτρέπει την αντίφαση για να καταλήξει στη δημιουργική σύνθεση αντιθετικών φαινομενικά εννοιών. Η μέθοδος προτάθηκε τον 5ο π.Χ. αιώνα από τον Ηράκλειτο τον Εφέσιο, προσωκρατικό και «σκοτεινό» (επειδή δυσνόητος) φιλόσοφο, από το έργο του οποίου σώθηκαν μόνο αποσπάσματα με τη μορφή αποφθεγμάτων. Η διαλεκτική μέθοδος αναπτύχθηκε παραπέρα από τον Σωκράτη, τον πατέρα της ελληνικής φιλοσοφίας και εξηγείται αναλυτικά στους διαλόγους του Πλάτωνα.

Ανατρέχοντας στον Ηράκλειτο, διαβάζουμε στο απ. 8: πάντα κατ’ ἔριν γίνεσθαι (τα πάντα γίνονται με τη διαφωνία) και ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν (από τις διαφορές/προκύπτει/η πιο όμορφη αρμονία). Η διαλεκτική μελετήθηκε διεξοδικά τον 18ο αιώνα από φιλοσόφους όπως ο Χέγκελ και τα τελευταία χρόνια, από κοινωνιολόγους που διερεύνησαν τη σχέση ανθρώπου - φύσης. Σκοπός μας εδώ δεν είναι η φιλοσοφική θεώρηση της διαλεκτικής αλλά η χρήση της για τη διαμόρφωση μιας βιώσιμης περιβαλλοντικής πολιτικής.

Παρ’ όλο που φύση και άνθρωπος είναι εκ των ενόντων αλληλοεξαρτώμενοι και συμπληρωματικοί, παραδοσιακά μελετώνται ξεχωριστά. Στο Πανεπιστήμιο οι φυσικές επιστήμες είναι σαφώς διαχωρισμένες από τις κοινωνικές και με την ανθρωποκεντρική προσέγγιση ο άνθρωπος θεωρείται ότι δραστηριοποιείται περισσότερο σαν ανταγωνιστής παρά σαν συμπλήρωμα της φύσης. Στα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, πολυκλαδικές προσεγγίσεις όπως της κοινωνικο-οικολογίας ή της οικο-υδρολογίας είναι ακόμη μακράν μιας διακλαδικής μεθοδολογίας που να μελετά ενοποιημένα τη φύση και τον άνθρωπο.

Στη διαλεκτική προσέγγιση, οι δύο έννοιες του ανθρώπου και του περιβάλλοντος είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστικές και συμπληρωματικές. Το κόστος-όφελος που αποτιμά μια ανθρώπινη δράση είναι διαφορετικό όταν οι δύο έννοιες θεωρούνται ξεχωριστά ή όταν ληφθούν ενοποιημένες. Η ενοποιημένη τους θεώρηση, όπως μας λέει ο Ηράκλειτος, μπορεί να αυξήσει το συνολικό όφελος και να οδηγήσει σε βιώσιμες λύσεις.

Ας θεωρήσουμε το παράδειγμα ενός φράγματος για παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Με την ανθρωποκεντρική προσέγγιση, ποτάμι και άνθρωπος θεωρούνται ξεχωριστά και το φράγμα θα δημιουργήσει οφέλη στον άνθρωπο από την παραγωγή ενέργειας. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις στους πληθυσμούς των ψαριών και τη βιοποικιλότητα θεωρούνται εξωτερικές παρενέργειες (externalities) και συνήθως υποεκτιμούνται. Αν όμως το ποτάμι και ο άνθρωπος ληφθούν υπόψη ενοποιημένα, οι εξωτερικότητες παύουν να υφίστανται και η βιώσιμη ολοκληρωμένη λύση είναι αυτή που επιτρέπει ταυτόχρονα την παραγωγή ενέργειες και την ελεύθερη κυκλοφορία των ψαριών και των οικοσυστημάτων.

Πέραν των εξωτερικοτήτων, η ολοκληρωμένη διαλεκτική θεώρηση συμβιβάζει αρμονικά τους νόμους της φύσης με τις ανθρώπινες ανάγκες. Θα μπορούσαμε να πολλαπλασιάσουμε τα παραδείγματα για να δείξουμε ότι η διαλεκτική προσέγγιση δεν είναι η συμβιβαστική λύση πολλαπλών τεχνικών λύσεων που σκοπεύουν την ελαχιστοποίηση των αρνητικών οικολογικών επιδράσεων, αλλά πρόκειται για μέθοδο που οδηγεί σε βιώσιμες λύσεις σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Τέτοιου είδους περιβαλλοντικές λύσεις βασισμένες στη φύση (nature-based solutions) έχουν ήδη αναπτυχθεί και εφαρμοστεί σε χώρες με οικολογική ευαισθησία. Από διαλογική άποψη θα μπορούσαμε να τις ονομάσουμε λύσεις που βασίζονται στους φυσικούς νόμους (natural laws-based solutions).

Δυστυχώς στην πατρίδα μας τα δυο κόμματα εξουσίας εξακολουθούν να θέτουν ως πρώτη προτεραιότητα την οικονομική ανάπτυξη στο πλαίσιο μιας νεοφιλελεύθερης πολιτικής. Παραβλέπουν έτσι την επείγουσα ανάγκη διαμόρφωσης και εφαρμογής μιας ριζοσπαστικής οικολογικής και περιβαλλοντική πολιτικής, σαν προϋπόθεση μιας βιώσιμης ποιοτικής οικονομικής ανάπτυξης.

Τα ειδικότερα χρονίζοντα περιβαλλοντικά θέματα για τα οποία χρειάζεται περισσότερος χώρος για να τα αναφέρουμε και να τα αναλύσουμε, όπως για παράδειγμα αυτό της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής με απανθρακοποίηση της οικονομίας, της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, της οριοθέτησης και προστασίας των υδατορεμάτων, τα διλήμματα του ημιτελούς φράγματος της Μεσοχώρας στον Αχελώο και την ανάκτηση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα στη Θεσσαλία, τα οικολογικά θέματα στις Σκουριές της Χαλκιδικής και η προστασία των περιοχών NATURA, αναζητούν δραστικές και τολμηρές λύσεις.

Η ευκαιρία που μας δίδεται με την υγειονομική κρίση του κορονοϊού θα μπορούσε να είναι η απαρχή μιας διαλεκτικής περιβαλλοντικής πολιτικής σε ένα δυναμικά μεταβαλλόμενο περιβάλλον, όπως καίρια το διατύπωσε ο Ηράκλειτος με τη ρήση του [απ. 91]: Ποταμῷ γάρ οὐχ ἔστιν ἐμβῆναι δίς τῷ αὐτῷ... (Δεν μπορούμε να μπούμε δύο φορές στο ίδιο ποτάμι...).

* Ομ. καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα «γουνοφόρα»
Αφού τα εκθρέψαμε για το κέρδος τώρα τους μεταφέραμε τον κορονοϊό και τα εκτελούμε κατά εκατομμύρια σε θαλάμους αερίων.
Τα «γουνοφόρα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μάσκα παντού;
Τώρα άκριτα παντού κάποιο άλλο δίποδο θα κρίνει αν είσαι χωρίς μάσκα αδικαιολόγητα ή δικαιολογημένα.
Μάσκα παντού;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κοινόχρηστοι χώροι, χώροι αναψυχής…
Ο ρόλος των κοινόχρηστων χώρων είναι πολύ σημαντικός και προς τούτο οι χώροι πρασίνου προστατεύονται από το Σύνταγμα και σχεδιάζονται σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, οι οποίες πρέπει να τηρούνται χωρίς...
Κοινόχρηστοι χώροι, χώροι αναψυχής…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια περιβαλλοντική επανεκκίνηση μετά τον κορονοϊό
Η κρίση του κορονοϊού άλλαξε ξαφνικά τις ζωές όλων στον πλανήτη. Δεν είναι μόνο μια υγειονομική κρίση με μεγάλες οικονομικές επιπτώσεις, τις οποίες έχουμε αρχίσει ήδη να βιώνουμε.
Για μια περιβαλλοντική επανεκκίνηση μετά τον κορονοϊό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Βιοποικιλότητα και πανδημίες
Η επικράτηση του σύγχρονου ανθρώπου στο περιβάλλον τον ώθησε σε πληθυσμιακή έκρηξη δημιουργώντας ταυτόχρονα μια σειρά από παρενέργειες: άρχισε να συνωστίζεται σε περιορισμένους οικοτόπους (μεγαλουπόλεις), να...
Βιοποικιλότητα και πανδημίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παγκόσμια Ημέρα της Μέλισσας και κορονοϊός
Η 20ή Μαΐου καθιερώθηκε από τα Ηνωμένα Εθνη το 2017 ως η Παγκόσμια Ημέρα της Μέλισσας, για να υπενθυμίζει στην ανθρωπότητα τα οφέλη των μελισσών για τα προϊόντα τους στον άνθρωπο, τον ρόλο τους ως επικονιαστών...
Παγκόσμια Ημέρα της Μέλισσας και κορονοϊός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας