Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μεταξύ ομαλότητας και κρίσης, η ανορθολογικότητα
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ//EUROKINISSI

Μεταξύ ομαλότητας και κρίσης, η ανορθολογικότητα

  • A-
  • A+

Αναζητώντας τα αίτια της αποτυχίας των πολιτικών θεσμών και τον βαθμό συνυπευθυνότητας του Συντάγματος ακόμη και στο μέγεθος της οικονομικής κρίσης, ο Ξενοφών Κοντιάδης στο τελευταίο του βιβλίο «Το ανορθολογικό μας Σύνταγμα» σταθμίζει τη σχέση δικαίου και πολιτικής, πολιτικής ελευθερίας και σχετικής αυτονομίας του νομικού κανόνα.

Το θεμελιώδες ερώτημα που τίθεται είναι αν επετεύχθη η μεταπολιτευτική περίοδος δημοκρατικής σταθερότητας χάρη στο Σύνταγμα ή ενέσκηψε η αποτυχία των πολιτικών θεσμών σε καιρό κρίσης λόγω (και) του Συντάγματος.

Με άλλα λόγια, αν μπορεί κανείς να μιλήσει για «υπεύθυνους», ερωτάται αν έφταιξαν οι πολιτικοί παίκτες ή το συνταγματικό κείμενο.

Και κατ’ επέκταση ερωτάται αν ένα Σύνταγμα είναι σε οποιαδήποτε περίσταση σε θέση να καθοδηγήσει κρατικά όργανα και πολιτικά υποκείμενα σε επιθυμητές θεσμικές συμπεριφορές που θα εξυπηρετούν την εύρυθμη λειτουργία του πολιτεύματος.

Ο Κοντιάδης στην αναζήτησή του αυτή επιστρατεύει τη βεμπεριανή τυπική ορθολογικότητα (επίτευξη συγκεκριμένου σκοπού με τα πρόσφορα μέσα) αλλά και τη συνταγματική μηχανική (constitutional engineering) του Σαρτόρι ως υλικά για την κατασκευή όχι ενός ιδανικού, αλλά ενός ορθολογικού Συντάγματος με υψηλό εγγυητικό ρόλο.

Ενός Συντάγματος που θα προλαμβάνει τη διάρρηξη της σχέσης μεταξύ σκοπών και μέσων -όπως χαράχτηκε από τον συντακτικό νομοθέτη- δίχως ταυτόχρονα να ματαιώνει την αλληλεπίδραση θεσμικών και πολιτικών παικτών με το συνταγματικό δέον.

Στο πλαίσιο αυτό προσεγγίζεται η διάδραση μεταξύ συνταγματικών και πολιτικών θεσμών μέσα από τη συνταγματική ρύθμιση της οργάνωσης των εξουσιών.

Και αυτό επιτελείται μέσα από τη σταχυολόγηση παραδειγμάτων που ανέδειξαν συνταγματικές αστοχίες, ερμηνευτικές ασάφειες και κατασκευαστικά σφάλματα: τέτοια είναι η δυσκολία επίτευξης της απαιτούμενης συναίνεσης για εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας και η παρεπόμενη πρόωρη διάλυση της Βουλής, η περίπλοκη διαδικασία για την αναθεώρηση του Συντάγματος με την υποχρεωτική μεσολάβηση εκλογικής διαδικασίας, η στρεβλή νομοπαραγωγική διαδικασία (ετερόκλητες διατάξεις, καταχρηστική προσφυγή στην κατεπείγουσα διαδικασία), η προσχηματική επίκληση εθνικού θέματος για την ανανέωση της λαϊκής εντολής κ.ά.

Αυτές τις εγγενείς αδυναμίες τείνουν να εκμεταλλεύονται οι παίκτες του πολιτικού παιχνιδιού για την εκπλήρωση των δικών τους στοχεύσεων.

Και είναι αυτές ακριβώς οι εξωσυνταγματικές, πολιτικές μεταβλητές που δεν εκτιμήθηκαν ex ante από τον συντακτικό νομοθέτη, με αποτέλεσμα όχι μόνο να αναδειχθούν εσωτερικές αντινομίες αλλά τελικά να διεμβολιστεί η ίδια η συνταγματική μηχανική.

Το συνταγματικό πλαίσιο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος μπορεί να ενσωμάτωσε, μετά την αναθεώρηση το 2001, περισσότερο συναινετικά χαρακτηριστικά, η πολιτική τάξη όμως απέτυχε να τα αφομοιώσει, εμμένουσα στην πολιτική κουλτούρα ενός συγκρουσιακού μοντέλου.

Η προβληματική που αναπτύσσει ο Κοντιάδης δεν επιχειρεί να εγκιβωτίσει τη λειτουργία των πολιτικών θεσμών σε μια εκτός πολιτικής πραγματικότητας συνταγματική κατασκευή ούτε να διχάσει στο δίπολο «καλό Σύνταγμα – κακή πολιτική».

Είναι, εξάλλου, σαφές για τον συγγραφέα ότι δεν ήταν η ποιότητα των συνταγματικών θεσμών που απέτρεψε από το 1974 και μετά τις μείζονες συνταγματικές κρίσεις, αλλά η πρακτική των ερμηνευτών του.

Προκειμένου λοιπόν να μπορεί να θωρακιστεί ο κανόνας δικαίου από συγκρουσιακές ερμηνείες και αυθαιρεσίες, εξυπακούεται ως προϋπόθεση η επίτευξη μιας αναγκαίας ορθολογικότητας.

Και εάν ο σκοπός του Συντάγματος είναι ακριβώς να διασφαλίσει τη λειτουργία των πολιτικών θεσμών, θα πρέπει την ίδια στιγμή να είναι σε θέση να εξασφαλίσει ότι αυτός ο μοναδικός του σκοπός δεν θα ταυτιστεί με συγκυριακούς, επιμέρους σκοπούς (πολιτικούς, οικονομικούς, κομματικούς).

Θα πρέπει τελικά να λειτουργεί ως ένα Σύνταγμα με πολιτική διάσταση, αλλά χωρίς πολιτικές διαστάσεις.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιτήρηση
Συχνά επαναλαμβάνεται πως το εκλογικό σώμα εκδικήθηκε ένα κόμμα διά του αποτελέσματος, αποσύροντας την εμπιστοσύνη του από αυτό, επειδή δεν τήρησε το πρόγραμμά του, δεν άσκησε εξουσία σύμφωνα με τις υποσχέσεις...
Επιτήρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί δεν άλλαξε το εκλογικό σύστημα;
Γιατί παραμένει σε ισχύ ένα αντιδημοκρατικό και αντισυνταγματικό εκλογικό σύστημα, το οποίο ταυτόχρονα αλλοιώνει καθοριστικά τον εκάστοτε συσχετισμό πολιτικών δυνάμεων και νοθεύει τους βασικούς όρους της...
Γιατί δεν άλλαξε το εκλογικό σύστημα;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το αδιέξοδο του Grexit και μια ευκαιρία συμβιβασμού
Μετά την προκήρυξη εκλογών και το ορατό πλέον ενδεχόμενο απομάκρυνσης της σημερινής κυβέρνησης, άρχισαν πυρετώδεις διαβουλεύσεις στην ευρωζώνη για το τι θα συμβεί αν η Ελλάδα δεν συνεχίσει την εφαρμογή του...
Το αδιέξοδο του Grexit και μια ευκαιρία συμβιβασμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κατά της αναθεώρησης του Συντάγματος
Ο τίτλος του σημερινού άρθρου δείχνει πιο πολεμικός και μετωπικός από το περιεχόμενό του. Δεν αμφισβητώ π.χ. παρακάτω ότι οι συνταγματικές διατάξεις για την ευθύνη υπουργών πρέπει να αλλάξουν. Φυσικά ούτε...
Κατά της αναθεώρησης του Συντάγματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
H εκλογή Προέδρου: ο θρίαμβος της τεχνοκρατικής δημοκρατίας
Ως πολιτική κοινωνία αποκτήσαμε ακόμα έναν «παίκτη» στο τεχνοκρατικό-πολιτικό παιχνίδι της κοινωνίας μας. Ο θρίαμβος της τεχνοκρατικής πολιτικής είναι απόλυτος.
H εκλογή Προέδρου: ο θρίαμβος της τεχνοκρατικής δημοκρατίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας ως πολιτική πράξη
Σε όλες τις πολιτικές κοινωνίες, οι οποίες ως πολιτικές οντότητες έχουν ως θεμέλιό τους τη δημοκρατική αρχή, οι κοινοβουλευτικές εκλογές και η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας θεωρούνται κορυφαίες πολιτικές...
Η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας ως πολιτική πράξη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας