Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το Σύνταγμα και ο λαός
EUROKINISSI/ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το Σύνταγμα και ο λαός

  • A-
  • A+

Τα συνταγματικά κείμενα αποτυπώνουν με διακηρυκτικό τρόπο τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της εποχής τους.

Δημιουργούν έτσι ένα ιστορικό, πολιτικό και θεσμικό δεδομένο, το οποίο αποκρυσταλλώνει τις κοινωνικές αντιθέσεις ενός συγκεκριμένου σχηματισμού, σε μια ορισμένη εποχή.

Ως κυρίαρχο θεσμικό στοιχείο του εποικοδομήματος, το Σύνταγμα συμπυκνώνει όχι μόνο τις θεμελιώδεις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και τις πολιτικές ζυμώσεις, οι οποίες εκφράζουν έναν πολιτικό βολονταρισμό και ενίοτε ένα πνεύμα πολιτικών αλλαγών.

Το Σύνταγμα είναι, εν τέλει, όχι μόνο ένα νομικό και θεσμικό κείμενο, αλλά και ένα δυναμικό κείμενο (σύμβολο) πολιτικής αλληλεπίδρασης και λαϊκής κινηματικής δράσης.

Ως ιστορικό και πολιτικό κεκτημένο το κείμενο του Συντάγματος εμπεριέχει και κατοχυρώνει ένα σύστημα δημοκρατικών εγγυήσεων, το οποίο εγγυάται, μεταξύ άλλων, και την τεχνική της πολιτικής ελευθερίας.

Ως ουσιαστικό και διαδικαστικό περιεχόμενο η τεχνική της πολιτικής ελευθερίας έχει διττή διάσταση.

Πρώτον, εγγυάται ένα ελάχιστο διαδικασίας, διά της οποίας ο πολίτης συμμετέχει καθοριστικά στην πολιτική πράξη. Το θεσμικό απότοκο της διαδικασίας αυτής είναι η δημοκρατική νομιμοποίηση της εξουσίας, καθώς η κλιμακωτή διάρθρωση της κρατικής εξουσίας ανάγεται στην πρωτογενή βάση της λαϊκής κυριαρχίας.

Δεύτερον, εγγυάται ένα ελάχιστο προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ως συστατικών στοιχείων της δημοκρατικής διευθέτησης. Πρόκειται για θεμελιώδη διαδικασία, η οποία συναιρεί σε θεσμικό δίπολο την ιδιωτική αυτονομία αυτοκαθορισμού των πολιτών και τον αυτοπεριορισμό της κρατικής εξουσίας, ιδίως όταν αυτή εκδηλώνεται ως έννομη βία ή καταστολή.

Το ακροτελεύτιο άρθρο 120 παρ. 4 στο κείμενο του Συντάγματος επαναλαμβάνει για ιστορικούς και «παραδειγματικούς» λόγους τη διατύπωση του ακροτελεύτιου άρθρου 114 του Συντάγματος του 1952 «η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων», προμετωπίδα, ως γνωστόν, του πολιτικοκοινωνικού αιτήματος της δεκαετίας του '60 για ολοκληρωμένη, χωρίς διακρίσεις δημοκρατία, δηλαδή για άρση των θεσμικών και πολιτικών συνεπειών του εμφύλιου πολέμου. Και αμέσως μετά προσθέτει «που δικαιούνται και υποχρεούνται (οι Ελληνες) να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία».

Οπου η επιχείρηση κατάλυσης του πολιτικού συστήματος με τη βία περιγράφει και οριοθετεί τα όρια ανοχής απέναντι στη δομική ή συστημικού χαρακτήρα αμφισβήτησή του.

Το Σύνταγμα, και ειδικότερα η συνδυαστική ερμηνεία των άρθρων 1 (λαϊκή κυριαρχία, λαός, πηγή όλων των εξουσιών) και 120 (πατριωτισμός των Ελλήνων, αντανάκλαση του 114, ιστορική ερμηνεία), δημιουργεί έναν κοινωνικό θεσμικό χώρο, τον λαό, ευρύτερο του εκλογικού σώματος, το οποίο (εκλογικό σώμα) συγκροτεί κρατικό (συνταγματικό) όργανο, που ενεργοποιείται στο πλαίσιο συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων (δημοψήφισμα, εκλογή πολιτικών οργάνων).

Ο συνταγματικός κοινωνικός θεσμικός χώρος, δηλαδή ο λαός (οι Ελληνες), γνωρίζει το Σύνταγμα, ερμηνεύει το Σύνταγμα, τηρεί το Σύνταγμα, εφαρμόζει το Σύνταγμα, αποκρούει την αντισυνταγματική διάθεση και δράση κάθε εξουσίας, στο όνομα και στη βάση του πατριωτισμού, ο οποίος, όπως προκύπτει από την ιστορία του Συντάγματος του 1975, δεν μπορεί παρά να είναι δημοκρατικός πατριωτισμός άσκησης συλλογικών συνταγματικών δικαιωμάτων και διαδικασιών συλλογικής δράσης.

Η χώρα και το πολιτικό της σύστημα βιώνουν από τον Ιούλιο του 2019 μια συνταγματική τραγωδία. Στο επίκεντρο των πολιτειακών και πολιτικών διαδικασιών έχει εγκατασταθεί, με απόφαση της κυβέρνησης, η παράνομη βία και καταστολή από τους ένστολους των σωμάτων ασφαλείας.

Στο τριήμερο των τιμητικών εκδηλώσεων για το Πολυτεχνείο, το σύμπλεγμα πρωθυπουργός, αρμόδιος υπουργός και αρχηγός της αστυνομίας κατέλυσε το συνταγματικό κράτος και τις λειτουργίες του. Η εγγύηση ενός ελάχιστου προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων ακυρώθηκε. Οι ηγέτες της αντιπολίτευσης υπό αστυνομική έρευνα για την πολιτική τους δράση.

Ο συνταγματικός κοινωνικός θεσμικός λαός δεν θα επιτρέψει την καραντίνα της δημοκρατίας. Και επειδή διατάξεις του Συντάγματος δεν έχουν ανασταλεί, θα αποτρέψει, με ευλαβική προστασία της δημόσιας υγείας, κάθε είδους σφετερισμό.

 * ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
Το αμερικανικό Σύνταγμα διατυπώνει και θωρακίζει ένα άκρως επιτυχημένο σύστημα εξισορρόπησης των εξουσιών προκειμένου να προστατεύεται η δημοκρατία.
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατία δεν θα έρθει…
Στις 15 Σεπτεμβρίου το ημερολόγιο γράφει «διεθνής ημέρα δημοκρατίας», μια από τις «εορτές» και «παγκόσμιες ημέρες» που καθιερώθηκαν για να θυμόμαστε τι δεν πρέπει να ξεχάσουμε, μια «ανάμνηση γλυκιά» ή τους...
Η δημοκρατία δεν θα έρθει…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανατροπή των συμβολισμών
Ως κυρίαρχο θεσμικό στοιχείο του εποικοδομήματος, κάθε Σύνταγμα συμπυκνώνει όχι μόνο τις θεμελιώδεις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και τις πολιτικές ζυμώσεις, οι οποίες εκφράζουν έναν πολιτικό βολονταρισμό και...
Ανατροπή των συμβολισμών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι απομένει;
Τι θα συνέβαινε στη δημοκρατία, αν απλώς καταργούσαμε κάθε θεσμό της στη λογική της παθολογικής λειτουργίας ή καταχρηστικής επίκλησής του; Η δημοκρατία είναι δύσκολη, εύθραυστη και παράδοξη υπόθεση,...
Τι απομένει;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Δημοκρατία στο απόσπασμα
Η απομείωση της πολιτικής δημοκρατίας αποτρέπει την εξέλιξη και τη διεύρυνσή της προς μια ουσιαστική δυναμική, η οποία θα στηρίζεται στην ενεργό συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία της λήψης αποφάσεων κατά...
Η Δημοκρατία στο απόσπασμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ολοένα, κύκλοι που πλαταίνουν
Η διαχείριση της πανδημίας εξελίσσεται άσχημα. Τουλάχιστον, όχι όπως θα ήθελε η κυβέρνηση να την παρουσιάσει. Τα μέτρα δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα.
Ολοένα, κύκλοι που πλαταίνουν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας