Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το τελευταίο μυθιστόρημα, Χαμένη Άνοιξη, του Στρατή Τσίρκα

Το τελευταίο μυθιστόρημα, Χαμένη Άνοιξη, του Στρατή Τσίρκα

  • A-
  • A+

Οι πολιτιστικές αναφορές του συγγραφέα ως φάρμακο και θεραπεία στην αρρωστημένη, τοξική ατμόσφαιρα της Αθήνας τον Ιούλιο του 1965.

Ακολουθούν αποσπάσματα από το μυθιστόρημα του Στρατή Τσίρκα, Η Χαμένη Άνοιξη. Στο τέλος κάθε αποσπάσματος σημειώνεται η σελίδα. Μετά από κάθε απόσπασμα ακολουθεί σχόλιο του υπογράφοντος.

-Καθίσαμε στην «Αίγλη»* για ούζο. Πέρα ψιλά ο Παρθενώνας έπλεε μέσα στην αττική διαύγεια. Αθήνα, η πιο ανοιχτή πόλη του κόσμου! σελ. 26.

*Από την «Αίγλη» του Ζάππειου ο Παρθενώνας φαντάζει πράγματι σαν ένα όμορφο ιστιοφόρο που πλέει στον γαλανό, διαυγή, κρυστάλλινο ουρανό της πόλης. Θαυμάζουμε την Νότια και την Ανατολική όψη του λαμπρού ναού πάνω στον βράχο- νησί της Ακρόπολης.

-Ο καλός μαρξιστής, φίλε, για να μην πέφτει έξω, πρέπει να συνδυάζει την απαισιοδοξία της γνώσης με την αισιοδοξία της βούλησης. σ.26.

- Αυτό που δε συγχωρώ του Ηλιού είναι ότι τους έδωσε το πράσινο φως να προχωρήσουν, όταν διακήρυξε πως «η νομιμότης, η συνταγματική νομιμότης, και η ειρηνική δημοκρατική πορεία μας είναι άκρως επαρκείς δια την ανάπτυξιν μας». Κι από πάνω τους χάρισε και το μύθο του Σίσυφου για να σφραγιστούν πιο παραστατικά οι δομές της βίας μέσα στα μυαλά τους: Ας ανεβάζει κάθε τόσο την κοτρώνα ο λαός ως την κορφή, την τελευταία στιγμή παρ` την κάτω. Από κάτω θα τον βάλουμε και πάλι το λαό, τραλαλά. Αέρα…σ.28, 29.

-Εδώ τέλειωνε η Άνοιξη της Αθήνας*. Η πιο ανοιχτή πόλη του κόσμου. Δεν ήταν παρά ένα ξεγέλασμα χαράς. Ο Σίσυφος Λαός. Δε χωρούσε η παραμικρή αμφιβολία. Ο μηχανισμός της δικτατορίας είχε μπει σε κίνηση. σ.210.

*Η Χαμένη Άνοιξη: ο τίτλος του μυθιστορήματος.

- Δηλαδή τον έκοψε ο Στέφανος αυτό που λέει κι ο Ηλιού, Λαός Σίσυφος*. σ.227.

*Ο Σίσυφος ήταν ο μυθολογικός ιδρυτής και βασιλιάς της αρχαίας Εφύρας (Κορίνθου), Ο Σίσυφος τιμωρήθηκε να κουβαλάει ένα βράχο στην κορυφή ενός υψώματος. Όταν, με πολύ κόπο, ανέβαζε το βράχο στην κορυφή, ξανακυλούσε κάτω και έπρεπε να τον ανεβάσει ξανά. Αυτή η τιμωρία ήταν αιώνια.

Αν ήσουν βασιλιάς Λαέ ο Σισυφος θα ήσουν

Το βράχο σου ν` απαρνηθείς, ποτές δε θα σ`αφήσουν.

-Σ` αυτή την αδικημένη πλευρά του Λυκαβηττού είχε νοικιάσει για οικονομία ένα μονώροφο*: στέγη, ακροκέραμα, πόρτα, δυο παράθυρα, όλα συμμετρικά, με χρώματα της ώχρας ή κεραμιδιά, κι εκείνο το ρυθμό της παλιάς Αθήνας, που έχτιζε στα μέτρα του ανθρώπου. σ.30.

* Η περιγραφή του Στρατή Τσίρκα για τα αρχιτεκτονικά στοιχεία των νεοκλασικών.

- Εγώ μια φορά είδα τον Παντοκράτορα* στο Δαφνί κι ακόμα νιώθω το βλέμμα του να μ` ελέγχει στα πιο κρυφά μου καμώματα. σ.34.

*Ο Παντοκράτορας στον τρούλο της Μονής Δαφνίου, διακρίνεται για την υψηλή του τέχνη και την αυστηρότητα της μορφής.

-Το σπίτι είναι παλιό: ισόγειο και δύο πατώματα, ξύλινη σκάλα που φτάνει ως τη σοφίτα, και μια μικρή εσωτερική αυλή στρωμένη με μαρμαρόπλακες. Όλα μάλλον σκοτεινά, μα καθαρά και με κάποια θλιμμένη αξιοπρέπεια, προπολεμική. σ.37.

-Πρέπει πρώτα οι μάζες να χάσουν την εμπιστοσύνη τους στον κοινοβουλευτισμό, την πίστη τους στην αρχή που επινόησε η μασωνία των Γάλλων εγκυκλοπαιδιστών*, πως το δίκιο βρίσκεται πάντα με την πλειοψηφία. Για ποια δημοκρατία μιλούν οι ανόητοι; Ο Πλάτων μας έχει διδάξει, εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια, πως πραγματική δημοκρατία είναι των αρίστων. Οι δούλοι και οι μέτοικοι δεν έχουν κανένα δικαίωμα. σ.60.

* Αναφέρεται στους Διαφωτιστές.

-Δυο δρασκελιές δρόμο από το Χίλτον. Απ` αυτό το τέρας. Τέρας, ύβρις, ένας γιγάντιος τσιμεντόλιθος προκλητικά στημένος ανάμεσα στο φρύδι του Υμηττού και το χαμόγελο της Ακρόπολης. Όταν το πρωτοαντίκρισα, …,ένιωσα να θρυμματίζεται μέσα μου το μενεξεδί όραμα μιας Αθήνας φιλικής και ανοιχτόκαρδης, που κουβαλούσα και χάιδευα, χρόνια και χρόνια στις εξορίες. σ.71.

-Ανέβηκα τη λεωφόρο για τον Εθνικό Κήπο, πέρασα μπρος από το Βυζαντινό Μουσείο, σ.71.

-Καταλαβαίνω, είπε και πήγε στην μπαλκονόπορτα. Την άνοιξε. Πέρα ο Παρθενώνας αιθέριος κι αγέραστος. Θυμήθηκε ένα τρελό της όνειρο τον καιρό που πρωτόρθε στην Αθήνα: Να περπατήσει νύχτα με πανσέληνο στα μάρμαρα του (Παρθενώνα) ολόγυμνη και να κάνει επάνω τους έρωτα με τον πιο άσκημο άντρα του κόσμου. Καιρό την παίδεψε αυτό, μα στο τέλος το νίκησε, όταν άρχισε να καταλαβαίνει καλύτερα τον τόπο εδώ, τους ανθρώπους του, και να τους σέβεται. σ.86.

..αναζητάει σε κάθε μεσόκοπη πόρνη την Ιοκάστη* του...Πιάνοντας από χτες από ιδρύσεως κόσμου από τους νόμους του Θησέα ή από τους Βαυαρούς και τη δυναστεία των Γλύξμπουργκ. σ.145..

Η Ιοκάστη ήταν το δεύτερο τραγικό πρόσωπο του «Θηβαϊκού Κύκλου» μετά τον Οιδίποδα που ήταν γιος και σύζυγος της.

-Βλέπω αίμα πολύ, σφαγές και βιασμούς, λεηλασίες, προσφυγιά, και πείνα. Βλέπω το νησί της Αφροδίτης παραδομένο στο χαλασμό και τις φλόγες… Τον Τειρεσία* μου παρασταίνεις τώρα; σ.188.

* Ο τυφλός Τειρεσίας, φημισμένος μάντης της αρχαίας Ελλάδας.

-Εδώ ο θάνατος αντιλαλεί αρχαία τραγωδία. Να είναι τούτο το φως; Να είναι οι άνθρωποι; Να είναι ο άταφος νεκρός, η συντριβή των δικών του, το κράτος και η βία, ο χορός, η κορυφαία*, ο θρήνος; σ.241.

Κορυφαία, Χορός, στοιχεία της αρχαίας τραγωδίας.

 

Η Λέσχη του Στρατή Τσίρκα στην παραλία και η επιμονή μου να επιστρέψουμε στα Πατήσια άρον άρον για να συνεχίσω την περιπλάνηση με την Αριάγνη και με τη Νυχτερίδα. Αυτό είναι, έλεγα. Αυτό σημαίνει γράψιμο. Δηλαδή τι;. Μάρω Δούκα, Τα μαύρα λουστρίνια, εκδ. Πατάκη, σελ. 89.

«Από ένα σημείο και μετά τα πρόσωπα μετακινούνται στο παρασκήνιο και πρωταγωνίστρια πλέον γίνεται η ιστορία. Δε θα περιμέναμε τίποτα λιγότερο από έναν συγγραφέα σαν τον Τσίρκα, έντονα πολιτικοποιημένο με μέγιστη κοινωνική συνείδηση και βιωματική ή ακόμα και ουσιαστική γνώση της ιστορίας». Mario Vitti.

Η Χαμένη Άνοιξη γράφτηκε το 1976 και έχει σαν θέμα τα Ιουλιανά του 1965.

Ήταν συγκεντρωμένοι στα Προπύλαια, με τις σημαίες, τα λάβαρα και τα πανώ τους, σκεπάζοντας κατάστρωμα και πεζοδρόμια, δέκα χιλιάδες αγόρια και κορίτσια, ο ανθός του τόπου, η ελπίδα του αύριο. Το πάθος πήγαινε χέρι - χέρι με την έγνοια τους να μη δώσουν αφορμή στους προβοκάτορες ή στην Αστυνομία και χαλάσει το μεγαλείο της συγκέντρωσης. Στρατής Τσίρκας, Η χαμένη άνοιξη, Κέδρος, Αθήνα 1976, σ. 231.

Φράσεις επιγραμματικές από τα πιο πάνω αποσπάσματα.

Ο Παρθενώνας έπλεε μέσα στην αττική διαύγεια.

Πέρα ο Παρθενώνας αιθέριος κι αγέραστος.

Ο ρυθμός της παλιάς Αθήνας, που έχτιζε στα μέτρα του ανθρώπου.

Η απαισιοδοξία της γνώσης και η αισιοδοξία της βούλησης.

Λαός Σίσυφος.

Σπίτι με κάποια θλιμμένη αξιοπρέπεια, προπολεμική.

Ανάμεσα στο φρύδι του Υμηττού και στο χαμόγελο της Ακρόπολης.

Ένιωσα να θρυμματίζεται μέσα μου το μενεξεδί όραμα μιας Αθήνας φιλικής και ανοιχτόκαρδης.

 

Ημερολόγιο ενός εφήβου. Ιούλιος 1965.

Την Πέμπτη 1 Ιουλίου 1965 πρωί- πρωί φτάσαμε στον Πειραιά, από το Ηράκλειο Κρήτης. Ήμουν με τον πατέρα μου Νίκο Καζαμιάκη ( 1922- 2010) που τότε ήταν 43 ετών, ενώ εγώ στα 14. Τις επόμενες 32 μέρες μείναμε στο σπίτι της θείας Μακριδάκη. Ένα φιλόξενο νεοκλασικό σπίτι με αυλή πλακοστρωμένη, γεμάτη γλάστρες, στο κέντρο της Αθήνας, σχεδόν δίπλα στην Αγία Ειρήνη στην Αιόλου. Σπίτι με κάποια θλιμμένη αξιοπρέπεια, προπολεμική.(1). Ζήσαμε τα Ιουλιανά όπως τα περιγράφει ο Στρατής Τσίρκας στο μυθιστόρημα του Χαμένη Άνοιξη. Πήγαμε σε πολλές διαδηλώσεις και είμαστε στην πορεία στη Σταδίου όταν δολοφονήθηκε ο 22χρονος φοιτητής της ΑΣΟΕ Σωτήρης Πέτρουλας. Εδώ ο θάνατος αντιλαλεί αρχαία τραγωδία.(2).

(1) και (2) φράσεις από το μυθιστόρημα Η Χαμένη Άνοιξη.

*Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

** Αφιερωμένο στην αγαπημένη φίλη, πεζογράφο Μάρω Δούκα που αντιστέκεται στην κάθε ευκολία. Παρατηρήτρια και παρατηρούμενη. Μέλος της Ομάδας Εργασίας και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέσσερα κρίσιμα ζητήματα για τον Μπάιντεν και την Ευρώπη
Από το μεσημέρι της 20ής Ιανουαρίου, ξεκίνησε μια νέα εποχή επούλωσης και ανανέωσης για τη διατλαντική κοινότητα. Αυτά είναι εξαιρετικά νέα. Αλλά υπάρχει πολύ σκληρή δουλειά που πρέπει να γίνει.
Τέσσερα κρίσιμα ζητήματα για τον Μπάιντεν και την Ευρώπη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Καρδιοπονόθλιβος
Οσα παρακολουθήσαμε στους τηλεοπτικούς δέκτες είναι αψευδείς μάρτυρες για το δέος μπρος στον θάνατο. Και την ευθύνη απέναντι στους γονείς και τους οικείους, την ώρα που ετοιμάζονται για το μεγάλο ταξίδι.
Καρδιοπονόθλιβος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια δίκαιη υπόθεση
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να μπει πάτος στο βαρέλι της αθλιότητας, και κάποια στιγμή τα θεσμικά αντίβαρα, για τα οποία διαβάζουμε στα εγχειρίδια, πρέπει να κάνουν τη δουλειά τους.
Μια δίκαιη υπόθεση
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΔΕΘ: μητροπολιτικό πάρκο πρασίνου και πολιτισμού ή τσιμεντένιο τείχος κερδοσκοπίας; 
Οταν δημιουργήθηκε η ΔΕΘ το 1926, ήταν έξω από την πόλη. Σήμερα όμως βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Πρόκειται για τεράστιο λάθος – κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό. Λάθος και στους τρεις πυλώνες της...
ΔΕΘ: μητροπολιτικό πάρκο πρασίνου και πολιτισμού ή τσιμεντένιο τείχος κερδοσκοπίας; 
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Γάλλος επικεφαλής της Frontex στον «τάκο» της Κομισιόν
Σε απευθείας αμφισβήτηση της θέσης του έχει τεθεί ο Γάλλος εκτελεστικός διευθυντής της Frontex Φαμπρίς Λετζέρι μετά τις καταγγελίες για περιστατικά παραβιάσεων δικαιωμάτων στο Αιγαίο.
Ο Γάλλος επικεφαλής της Frontex στον «τάκο» της Κομισιόν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Άγνοια της νομοθεσίας για τη βαθμολογία των μαθητών από το ΥΠΑΙΘ ή επίδειξη πυγμής;
Με την απόφαση της υφυπουργού Παιδείας δε λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες συνθήκες πανδημίας και νομιμοποιείται το φιάσκο της τηλεκπαίδευσης και ακόμα χειρότερα της τηλεαξιολόγησης.
Άγνοια της νομοθεσίας για τη βαθμολογία των μαθητών από το ΥΠΑΙΘ ή επίδειξη πυγμής;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας