• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 14.5°C
    1 BF
    85%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    12°C 10.1°C / 13.3°C
    0 BF
    69%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.0°C / 13.4°C
    2 BF
    69%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 9.7°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    3 BF
    87%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.2°C / 12.6°C
    1 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 5.4°C / 7.3°C
    1 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 11.6°C
    2 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 12.7°C / 18.7°C
    4 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 12.9°C / 15.9°C
    3 BF
    82%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.2°C / 15.2°C
    1 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 12.6°C
    2 BF
    75%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    2 BF
    73%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.5°C / 8.9°C
    0 BF
    93%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 10.6°C
    0 BF
    83%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 17.8°C
    3 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 14.8°C
    2 BF
    86%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 12.7°C
    1 BF
    87%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 9.7°C / 13.3°C
    1 BF
    79%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.8°C / 5.8°C
    0 BF
    76%
© Kmitu | Dreamstime.com

2045: Μια συρρικνούμενη Ευρώπη σε έναν αναπτυσσόμενο κόσμο

  • A-
  • A+
Ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνά. Πώς ένα συρρικνούμενο εργατικό δυναμικό θα διαχειριστεί την αυξανόμενη ζήτηση για υπηρεσίες μακροχρόνιας περίθαλψης και δραστικές αλλαγές στην αγορά; Η λύση μπορεί να βασίζεται σε μια καλύτερη μεταναστευτική πολιτική.

Ο πληθυσμός της Ευρώπης σημείωσε σταθερή ανάπτυξη έπειτα από τις κατακλυσμιαίες απώλειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αλλά τώρα, με δημογραφικούς όρους, η πορεία είναι προδιαγεγραμμένη.

Το μειωμένο ποσοστό γονιμότητας και το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής σημαίνουν ότι η Ευρώπη σύντομα θα αρχίσει να συρρικνώνεται, τόσο σε απόλυτους όσο και σε σχετικούς όρους. Σύμφωνα με τη Eurostat, ο πληθυσμός της ΕΕ των 27 προβλέπεται να αυξηθεί κατά περίπου 0,4% από το 2020 έως το 2026, και μετά σταδιακά να μειωθεί κατά 1% έως το 2050 (και κατά πάνω από 7% έως το 2100). 

Όμως, ενώ η Ευρώπη θα συρρικνώνεται, η Αφρική και η Ασία θα συνεχίσουν να μεγεθύνονται με γρήγορο ρυθμό. Επιπλέον, ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνάει και θα γίνεται όλο και πιο αδύναμος. Για ορισμένες χώρες, οι προοπτικές είναι ιδιαίτερα άσχημες. 

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΟΟΣΑ, έως το 2050, το ένα τρίτο των πληθυσμών της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας θα είναι άνω των 65 ετών και περισσότεροι από ένας στους οκτώ θα είναι 80 ετών και άνω. Όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι θα εμφανίσουν ένα ή περισσότερα από τα συμπτώματα της προχωρημένης ηλικίας, από περιορισμένη κινητικότητα έως άνοια και θα χρειαστούν υποστήριξη.

Φυσικά, η γεωπολιτική επιρροή και η οικονομική ευημερία εξαρτώνται από περισσότερους παράγοντες πέρα από τον πληθυσμό μιας περιοχής ή τον ρυθμό αύξησης του πληθυσμού της - τα επίπεδα εκπαίδευσης και η ανάπτυξη υποδομών, μεταξύ άλλων, είναι ζωτικής σημασίας. Αλλά ο τρόπος με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση ασκεί επί του παρόντος τόσο σημαντική ήπια ισχύ (ή «κυβερνά τον κόσμο», όπως το έθεσε πρόσφατα η Ανού Μπράντφορντ στο βιβλίο της, The Brussels Effect) οφείλεται, σε σημαντικό βαθμό, στο γεγονός ότι είναι ένας εμπορικός και κανονιστικός γίγαντας. Αυτό, με τη σειρά του, είναι αποτέλεσμα τους γεγονότος ότι η Ε.Ε. είναι μια ευημερούσα καταναλωτική αγορά, με 447,7 εκατομμύρια πληθυσμό. Πώς θα αλλάξουν όμως τα καταναλωτικά πρότυπα όταν ένας στους τρεις είναι άνω των εξήντα πέντε; (Σύμφωνα με μια πρόσφατη έκθεση στην εφημερίδα Nikkei, οι πωλήσεις σε πάνες ενηλίκων στη γηράσκουσα Ιαπωνία έχουν ήδη ξεπεράσει σε πωλήσεις τις πάνες μωρών.)

Οι συνέπειες είναι πολλές. Πρώτον, η Ε.Ε. θα δει μια συνεχή μείωση στην προσφοράς εργασίας, με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται για την παραγωγικότητα. Δεύτερον, θα αυξηθεί η ζήτηση για παροχή υψηλής έντασης υπηρεσιών μακροχρόνιας περίθαλψης. Τρίτον, η φύση της καταναλωτικής αγοράς της ΕΕ θα αλλάξει. Η φρίκη του Covid-19 κατέδειξε με σκληρό τρόπο την αυξανόμενη επιτακτική ανάγκη όχι μόνο για κατάλληλη στέγαση των ηλικιωμένων, αλλά και για προσλήψεις μόνιμου εξειδικευμένου στην παροχή μακροχρόνιας φροντίδας προσωπικού.

Υπάρχουν πιθανές λύσεις όσον αφορά στην προοπτική γήρανσης του πληθυσμού. Οι πολιτικές μετανάστευσης που είναι ειλικρινείς σχετικά με τις ανάγκες και τα κίνητρα και από τις δύο μεριές είναι η πιο προφανής πιθανή λύση και ίσως να συνδέεται και με την περαιτέρω διεύρυνση στην περίπτωση της Ε.Ε. 

Όμως, η επιτυχία του UKIP στη συζήτηση για το Brexit, οι δυσκολίες της Ε.Ε. στην αντιμετώπιση της Τουρκίας και η αντίληψη ότι η μετανάστευση οδηγεί σε έκρηξη της τρομοκρατίας καταδεικνύουν πόσο δύσκολο είναι για τις ευρωπαϊκές χώρες να απορροφήσουν ξένους εργάτες με έναν τρόπο που να μη δημιουργεί κοινωνικές και πολιτικές προκλήσεις. 

Η νότια γειτονιά της Ευρώπης βαίνει προς σημαντική αύξηση του πληθυσμού, αλλά οι γηράσκοντες Βορειοευρωπαίοι ψηφοφόροι της Εθνικής Συσπείρωσης της Λεπέν (για παράδειγμα) δεν θα είχαν πρόβλημα να τους φροντίζουν Βορειοαφρικανοί; Σε κάθε περίπτωση, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις 23 Σεπτεμβρίου για ένα νέο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο δίνει έμφαση στις επιστροφές και όχι στην απορρόφηση.

Στις 17 Ιουνίου 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την «Έκθεση για τον αντίκτυπο των δημογραφικών αλλαγών στην Ευρώπη». Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται πλήρως τη μεγάλη αυτή πρόκληση που έρχεται. Από το 2009, οι ειδικοί που εξετάζουν το ζήτημα συντάσσουν μια ετήσια έκθεση για τη γήρανση του πληθυσμού, στην οποία εκτίθενται οικονομικές και δημοσιονομικές προβλέψεις για τα κράτη μέλη της Ε.Ε. Δημιουργώντας σύγχυση, η Eurostat δημοσιεύει επίσης μια ετήσια έκθεση για τη «Γηράσκουσα Ευρώπη», στην οποία «εξετάζεται η ζωή των ηλικιωμένων στην Ε.Ε».

Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει μια συγκεκριμένη έρευνα για τις συνολικές γεωπολιτικές συνέπειες των δημογραφικών τάσεων στην ΕΕ. Για παράδειγμα, στην ομιλία της η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στις 16 Σεπτεμβρίου 2020 σχετικά με την «Κατάσταση της Ένωσης» ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έκανε έκκληση για μια Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας που, παρότι είχε κάποια λογική, επικεντρωνόταν στην ανάγκη ενίσχυσης της ετοιμότητας και της διαχείρισης κρίσεων· όμως πραγματικά, είναι σαν να φτιάχνει κανείς τα υδραυλικά την ώρα που η οροφή του σπιτιού του καίγεται. 

Παρά ταύτα, σε μια ευρεία ομιλία που εναπόθεσε σημαντικό μέρος του χρέους της ΕΕ στους ώμους των μελλοντικών γενεών της, δεν υπήρξε ούτε μία αναφορά στην επικείμενη δημογραφική πρόκληση. Η έκθεση της 9ης Σεπτεμβρίου του 2020 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Στρατηγική Προοπτική έκανε μια μικρή αναφορά στο θέμα, αλλά μόνο για να επισημάνει ότι «οι δημογράφοι αναμένουν ακόμη χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων στην Ευρώπη λόγω της αβεβαιότητας που προκαλείται από την πανδημία και την επακόλουθη ύφεση».

Ωστόσο, η Ε.Ε. γνωρίζει ότι δεν έχει πολλά περιθώρια να εκμεταλλευτεί τη σημερινή της δύναμη ως εμπορικός γίγαντας για να διαμορφώσει έναν κόσμο στον οποίο θα βρίσκεται σε καλύτερη θέση για να επιβιώσει όταν θα αρχίσει να συρρικνώνεται με απόλυτους και σχετικούς όρους. Εξ ου και η αποφασιστικότητά της να ενεργήσει ως πρότυπο και να στηρίξει την επιτυχία της πολυμέρειας· να υπερασπιστεί ένα εμπορικό σύστημα βασισμένο σε κανόνες με λειτουργικούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών· να εξάγει και να επιβάλλει τις αξίες της μέσω βαθιών και εκτεταμένων εμπορικών συμφωνιών και εταιρικών σχέσεων· να πιέσει σκληρά για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής· να εργαστεί για τον πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό στο εσωτερικό της· να «εξάγει» σταθερότητα στις γειτονικές της χώρες· και να στηρίξει την αφρικανική περιφερειακή οικονομική και πολιτική ολοκλήρωση, με την ελπίδα ότι η αυξανόμενη ευημερία θα σταματήσει τις μεταναστευτικές ροές και θα προσφέρει μια προφανή νέα καταναλωτική αγορά για τα ευρωπαϊκά προϊόντα.

Αυτές οι προσπάθειες γίνονται μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο προκλήσεις. Η μεσοβασιλεία του Τραμπ μπορεί ακόμη και να φανεί χρήσιμη εάν, υπό την προεδρία του Μπάιντεν, ο παραδοσιακός εταίρος της Ε.Ε. στην πολυμερή προσέγγιση πάρει εκ νέου και πλήρως τη θέση του σε μια πολυμερή εταιρική σχέση και οι δύο μαζί προωθήσουν τη μεταρρύθμιση του ΠΟΕ που κρατάει την Κίνα στο παιχνίδι. Το ψυχόδραμα του Brexit έχει ήδη καταστεί ένας παράγοντας που φέρνει την κάθαρση - αφού τα πρώτα διστακτικά βήματα της Ένωσης προς τον δημοσιονομικό φεντεραλισμό μέσω του οικονομικού πακέτου NextGenerationEU δεν θα μπορούσαν να γίνουν εάν το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ακόμη ένα πιο πλήρες κράτος μέλος. Η κεντρομόλος δύναμη του «φαινομένου των Βρυξελλών» και οι γεωπολιτικές προκλήσεις που περιβάλλουν την Ευρώπη θα κρατήσουν τις ευρωπαϊκές χώρες σε ελλειπτικές τροχιές γύρω από την ΕΕ κατά κάποιο τρόπο. 

Όπως περιέγραψε πρόσφατα ο Χανς Κρίμπε (The Strongmen: European Encounters with Sovereign Power), η Ε.Ε. γίνεται όλο και πιο σκληρή στις σχέσεις της με μια νέα γενιά αυταρχικών ηγετών. Σύμφωνα με τα λόγια της προηγούμενης Ύπατης Εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας, Φεντερίκα Μογκερίνι, η ΕΕ ανακάλυψε τον «ηθικό πραγματισμό». Αλλά αυτές οι εξελίξεις από μόνες τους σίγουρα δε θα είναι αρκετές μέχρι το 2070 όταν, όπως υπολογίζει η Επιτροπή, η Ε.Ε. θα αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 4% του παγκόσμιου πληθυσμού (σε αντίθεση με το λίγο λιγότερο από 10% που είναι σήμερα). Ο σημερινός ρυθμιστικός γίγαντας θα γίνει γρήγορα ο δημογραφικός νάνος του αύριο.

Μάρτιν Γουέστλεϊκ

*Ο Martin Westlake είναι Βρετανός ακαδημαϊκός, συγγραφέας, επισκέπτης καθηγητής στο London School of Economics and Political Science και στο College of Europe. Διετέλεσε Γενικός Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής 2008-2013. 

Πηγή άρθρου: FORUM.EU

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πού οδηγούμαστε;
Οι ηγέτες των χωρών της Ε.Ε. συμμετέχουν στην Κοινωνική Σύνοδο Κορυφής του Γκέτεμποργκ για να συζητήσουν το θέμα των δίκαιων σχέσεων στους τομείς της εργασίας και της ανάπτυξης. Το γεγονός είναι ότι δεν θα...
Πού οδηγούμαστε;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οικονομία και εργασία: η αλλαγή του παραδείγματος
Στην Ελλάδα η εφαρμογή των τριών μνημονίων ύφεσης και λιτότητας επιτάχυνε, μεταξύ των άλλων, τη ρήξη οικονομίας και εργασίας με την κατάργηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, των συλλογικών συμβάσεων εργασίας...
Οικονομία και εργασία: η αλλαγή του παραδείγματος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απόκτηση δεξιοτήτων για την εύρεση εργασίας
Μείζων στόχος του Νέου Θεματολογίου Δεξιοτήτων της Επιτροπής για την Ευρώπη, είναι η Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση να αποτελεί πρώτη επιλογή. Εάν θέλουμε να πολεμήσουμε τα αίτια της ανεργίας δεν είναι...
Απόκτηση δεξιοτήτων για την εύρεση εργασίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πόσο απέχουμε από μια δίκαιη οικονομία;
Ενας χρήσιμος τρόπος αξιολόγησης της συμβολής της οικονομίας περιστασιακής απασχόλησης σε μια ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς αφορά τη διάκριση μεταξύ της δημιουργίας αξίας και της απόσπασης αξίας.
Πόσο απέχουμε από μια δίκαιη οικονομία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μεταναστευτικό: πρόβλημα ή διαχρονικό φαινόμενο;
Τα τελευταία χρόνια η Ε.Ε. εμφανίστηκε ανίκανη να διαχειριστεί μερικές χιλιάδες Σύρους πρόσφυγες ● Αυτή η ανικανότητα δημιουργεί σοβαρή ανησυχία για τη διαχείρισή της. ως προς τους 50.000.000 κλιματικούς...
Μεταναστευτικό: πρόβλημα ή διαχρονικό φαινόμενο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νεοφιλελεύθερος κανιβαλισμός
Ο νέος αντεργατικός νόμος θα ενθαρρύνει και θα πολλαπλασιάσει τις μεταναστευτικές εκροές, απομακρύνοντας ακόμα περισσότερο τους νέους και τις νέες απ’ την προοπτική της συμβίωσης, της οικογένειας και της...
Νεοφιλελεύθερος κανιβαλισμός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας