Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πόσες κρίσεις αντέχει το Σύνταγμα;
ΕUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πόσες κρίσεις αντέχει το Σύνταγμα;

  • A-
  • A+
(Απάντηση στον Νίκο Αλιβιζάτο)

Το Σύνταγμα της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας είναι ένα κείμενο και όπως όλα τα κείμενα έχει δύο δομικά χαρακτηριστικά: σε αυτό αποτυπώνεται το πνεύμα (το σύνολο ιδεών, αντιλήψεων, στάσεων και πρακτικών) της εκάστοτε ιστορικής συγκυρίας και είναι αντικείμενο ερμηνευτικής επεξεργασίας.

Δεν είναι ιερό κείμενο ούτε υπεριστορική συνθήκη. Μετά από αυτή την εισαγωγική παρατήρηση θέλω να απαντήσω στο άρθρο του φίλου μου Νίκου Αλιβιζάτου (δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», 22 Νοεμβρίου 2020) και θα συνοψίσω τις κριτικές παρατηρήσεις-σχόλιά μου με την εξής λογική ακολουθία: πρώτα είναι τα εμπειρικά δεδομένα και μετά θα εφαρμόσω την επαγωγική μέθοδο μέχρι να καταλήξουμε στη γενική ερμηνευτική θέση.

Το Σύνταγμα του 1975, παρά τις αναθεωρήσεις του (αμήχανες θα μπορούσε να τις χαρακτηρίσει κανείς), αποτυπώνει ή και εκφράζει το πνεύμα των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Ενώ έχουν συντελεστεί (μετά το ιστορικό έτος-τομή: 1989) ριζικές τομές και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αλλά και στη διεθνή σκηνή, παρέμεινε προσκολλημένο στο πολιτικό κοσμοείδωλο της μεταπολεμικής εποχής. Ωστόσο ο Νίκος Αλιβιζάτος γράφει επί λέξει: «Το Σύνταγμά μας αντιμετώπισε επιτυχώς τις δυο μείζονες κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας: πρώτα τη δημοσιονομική και αμέσως μετά, το πρώτο κύμα της πανδημίας». Εχουν όμως έτσι τα πράγματα;

Δεν μπορούμε να μιλάμε για επιτυχημένη αντιμετώπιση των δύο κρίσεων στο πλαίσιο του Συντάγματος εάν προηγουμένως δεν ανασυγκροτήσουμε την αναντιστοιχία που προέκυψε, κατά τις δύο ή τρεις πρόσφατες δεκαετίες, ανάμεσα στο συνταγματικό κείμενο και την κοινωνικο-πολιτικο-οικονομική πραγματικότητα.

Οσον αφορά τη δημοσιονομική κρίση, το Σύνταγμα δοκιμάστηκε και κανείς δεν αμφιβάλλει ότι έφτασε στα όριά του όταν η Ελλάδα από κράτος δικαίου και κοινωνικό κράτος μεταμορφώθηκε (μετατράπηκε) σε «κράτος χρέους». Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι το δημόσιο χρέος του ελληνικού κράτους και η εξόφλησή του συνδέθηκαν με τη διανομή του κοινωνικού πλούτου. Κάτι τέτοιο επιτεύχθηκε με τα τεχνοκρατικά μνημόνια.

Οσον αφορά τώρα την υγειονομική κρίση: αυτή πέρα από τις πολλές όψεις της, δηλαδή είναι κοινωνική, οικονομική, αποκτά με τον χρόνο και τα χαρακτηριστικά πολιτικής κρίσης από τη στιγμή κατά την οποία θεσμικές σφαίρες της «δημοκρατικής αρχής», όπως π.χ. είναι το κράτος δικαίου, το κοινωνικό κράτος, το σύστημα δικαιωμάτων (βλ. π.χ. το δικαίωμα στην εργασία κ.ά.), απαξιώνονται εν ονόματι της απόλυτης συνταγματικής προστασίας της ζωής και της δημόσιας υγείας.

Εάν η θεωρητικο-πολιτική ανάλυση που έκανα είναι ορθή, τότε το ερώτημα που τίθεται διατυπώνεται ως εξής: το ισχύον Σύνταγμα, προκειμένου να διατηρηθεί εν ισχύι μεταμορφώνει (μετατρέπει) την πολιτική από διαδικασία μέριμνας και φροντίδας για το «ευ ζην» των πολιτών σε βιοπολιτική μέθοδο; Με απλά λόγια, εάν ισχύει η άποψη του Αλιβιζάτου, ότι το Σύνταγμα αντιμετώπισε με επιτυχία τις δύο κρίσεις, μήπως αυτό συνέβη επειδή το ίδιο συνέβαλε στη μεταμόρφωση της πολιτικής σε βιοπολιτική;

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να μιλήσουμε και για την «ταμπακιέρα». Ψηφίστηκε στο Κοινοβούλιο Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) η οποία στη συνέχεια κατέστη νόμος του κράτους, σύμφωνα με την οποία το καθεστώς «εκτάκτου ανάγκης», κατά το Σύνταγμα, επιβάλλεται και για την περίοδο της πανδημίας.

Ο δημόσιος διάλογος που διεξήχθη με αφορμή την «επέτειο του Πολυτεχνείου» αφορούσε ακριβώς σε αυτό το μείζον ζήτημα της δημοκρατίας. Σε δημοκρατικό πολίτευμα επιβλήθηκε μία «μετα-δημοκρατική» (εάν όχι αυταρχική) δομή διακυβέρνησης. Γι’ αυτό το μείζον ζήτημα δημοκρατικής αυτογνωσίας της πολιτικής κοινωνίας μας, ο Νίκος Αλιβιζάτος δεν γράφει τίποτα.

Τελικά, υποστηρίζω ότι ως παγκόσμια πολιτική κοινωνία έχουμε εισέλθει εδώ και τρεις δεκαετίες (μετά το έτος 1989) σε μια μεταβατική ιστορική φάση. Η Ελλάδα μέχρι να μετατραπεί σε «κράτος χρέους» (έτος 2010) ζούσε στον παράδεισο της μεταπολεμικής εποχής της ευημερίας και της μεταπολιτευτικής περιόδου της ευτυχίας! Οι δύο κρίσεις: η κρίση χρέους (δεν είναι μόνο δημοσιονομική) και η νέα κρίση της πανδημίας λειτουργούν σαν καθρέφτης κοινωνικο-πολιτικο-οικονομικής αυτογνωσίας για την κοινωνία μας.

Εχει συντελεστεί μια τόσο ριζική «αλλαγή πολιτικού παραδείγματος», η οποία μας οδήγησε από το μεταπολεμικό διαφωτιστικό πολιτικό παράδειγμα στη σύγχρονη συνθήκη της τεχνοκρατικής βιοπολιτικής (δημιούργημα του νεοφιλελευθερισμού) και ο επιστημολογικός φίλος μου Νίκος Αλιβιζάτος επιμένει ότι όλα τα πράγματα στην κοινωνία μας, πολιτικά και συνταγματικά, «βαίνουν καλώς»;

* καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια άτολμη αναθεώρηση
Ο ρόλος του Συντάγματος είναι να διακηρύσσει και να υποδεικνύει τις θεμελιώδεις αρχές στις οποίες θα στηριχθεί η επιμέρους νομοθεσία και όχι το αντίστροφο. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις σπάνε μόνο με...
Μια άτολμη αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθεώρηση Συντάγματος: η ρωσική ρουλέτα των υπό αναθεώρηση διατάξεων
Το μεγάλο ζήτημα για την επιμέρους κρίση των υπό αναθεώρηση άρθρων του Συντάγματος είναι το μέσο και ο σκοπός του εκάστοτε νομοθέτη. Τι γίνεται όταν ο αναθεωρητικός επιστήμονας παραμερίζει την νομική του...
Αναθεώρηση Συντάγματος: η ρωσική ρουλέτα των υπό αναθεώρηση διατάξεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συνταγματικές τομές
Με τις σημαντικές αλλαγές που εισάγει η κυβέρνηση της Αριστεράς επιχειρείται μια βαθιά τομή στο πολιτικό μας σύστημα. Αλλωστε η φθορά και η κρίση που αντιμετωπίζει καθιστούν ζωτική ανάγκη τις προωθούμενες...
Συνταγματικές τομές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι πολιτικό στοίχημα
Το άρθρο 110 του Συντάγματος, ρυθμίζοντας τη διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης, απαιτεί συναίνεση που θα παραμείνει σταθερή σε δύο διαδοχικές, ισοδύναμες Βουλές τόσο ως προς την ανάγκη όσο και ως προς την...
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι πολιτικό στοίχημα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθεώρηση του Συντάγματος (2)
«Η δημοκρατία δεν στηρίζεται στην αντίληψη ότι η γνώμη των πολλών είναι πάντοτε και η ουσιαστικά σωστότερη, αλλά ότι η λήψη των αποφάσεων βάσει της πλειοψηφίας είναι η μόνη ανθρώπινα θεμιτή και κοινωνικά σωστή...
Αναθεώρηση του Συντάγματος (2)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθεώρηση του Συντάγματος
​Το Σύνταγμα είναι νομικό κείμενο που βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας του νομικού εποικοδομήματος του κράτους, τόσο από την άποψη της διακηρυκτικής του αξίας όσο και από την άποψη της νομικής ισχύος του. Η...
Αναθεώρηση του Συντάγματος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας