Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μaniera Greca ή Μaniera Latina (Βυζαντινός ή δυτικός τρόπος)

Η Κοίμησις της Θεοτόκου, ~ 1565, 61x45 εκ. Αυγοτέμπερα σε ύφασμα πάνω σε ξύλο.

Μaniera Greca ή Μaniera Latina (Βυζαντινός ή δυτικός τρόπος)

  • A-
  • A+

Χαρμολύπη και χαροποιόν πένθος.

Θεωρώ τη μίμηση των χρωμάτων ως τη μεγαλύτερη δυσκολία. Ξεγελάς τους σοφούς με πράγματα που φαίνονται έργα της φύσεως. Δομήνικος Θεοτοκόπουλος.

Ο Γραικός Θεοτοκόπουλος πήγε στους Ευρωπαίους την αληθινή ζωγραφική.  Φώτης Κόντογλου.

Ο πατέρας μου στη ζωγραφική είναι ο Γκρέκο. Πάμπλο Πικάσο.

 

Η Κοίμησις της Θεοτόκου, ~ 1565, 61x45 εκ. Αυγοτέμπερα σε ύφασμα πάνω σε ξύλο. Ανάμεσα στο ύφασμα και στο ξύλο υπάρχει λεπτό στρώμα κόλλας και «νεκρού», αδρανούς γύψου.

Ένα νεανικό αριστούργημα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (1541- 1614).

Είναι το «νεανικότερο»  έργο του Θεοτοκόπουλου που γνωρίζουμε όσο ακόμα ήταν στην Κρήτη, πριν το 1567. Το ζωγράφισε πριν μεταναστεύσει στη Δύση από την οποία δεν επέστρεψε ποτέ.

Ποιον κόσμο άφηνε ο νεαρός Θεοτοκόπουλος και σε ποιον πήγαινε; Ο ταλαντούχος, φιλομαθής 27χρονος καλλιτέχνης εγκαταλείπει τον ελληνικό κοινωνιοκεντρικό κόσμο και μεταναστεύει στον δυτικό, μεταρωμαϊκό, ευρωπαϊκό, ατομοκεντρικό κόσμο. Από την «ζεστή» Κρήτη στην «κρύα» Δύση. Οι δύο κόσμοι αυτοί είναι ασύμπτωτοι, αντίθετοι. Ο νεαρός Θεοτοκόπουλος ανάμεσα στους δύο αυτούς αντιθετικούς δρόμους , όχι μόνο επιβιώνει αλλά διακρίνεται και εξελίσσεται. Ο τρόπος του βίου του ταυτίζεται με τον πολιτισμό του. Δυναμώνει την  πίστη του στις αρχές και στις πατροπαράδοτες αξίες του. Οι αξίες που έχει ως εφόδια ο  Θεοτοκόπουλος είναι πρωτίστως ηθικές αλλά και πνευματικές και καλλιτεχνικές.

Απολυτίκιον Της Κοίμησεως Της Θεοτόκου.

Εν τη Γεννήσει την Παρθενίαν εφύλαξας,

εν τη Κοιμήσει τον κόσμον ού κατέλιπες Θεοτόκε

Μετέστης προς την ζωήν,

Μήτηρ υπάρχουσα της ζωής,

και ταις πρεσβείαις ταις Σαις λυτρουμένη εκ θανάτου, τας ψυχάς ημών.

Εύρεση της εικόνας: Το αριστούργημα αυτό του Θεοτοκόπουλου  βρέθηκε το 1983, από τον βυζαντινολόγο  Γ. Μαστορόπουλο, στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου   στην Ερμούπολη της Σύρου.

Έχει διατυπωθεί, με αξιόπιστο τρόπο, ότι η εικόνα μεταφέρθηκε στη Σύρο από τα Ψαρά, μετά την καταστροφή των Ψαρών από τους Τούρκους το 1824. Στα Ψαρά υπήρχε το αγιορείτικο μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπου πιθανόν βρισκόταν η εικόνα.

 Υπάρχει και η άποψη, μη επαρκώς και αυτή τεκμηριωμένη, ότι κατά το 1843 η εικόνα προσφέρθηκε στη Σύρο από την αδελφότητα των Ελλήνων της Βενετίας.

Τι φανερώνει η υπογραφή, με μαύρα κεφαλαία βυζαντινά γράμματα, ΔΟΜΉΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΌΠΟΥΛΟΣ Ο ΔΕΊΞΑΣ;

Γνωρίζει ο νεαρός ζωγράφος το έργο του Φειδία ο οποίος έζησε 2000 και πλέον χρόνια πριν από εκείνον;

Ο  Φειδίας είχε υπογράψει τον ένθρονο  Δία που βρισκόταν μέσα στον Ναό του Διός στην Ολυμπία- ένα από τα  λεγόμενα επτά θαύματα του κόσμου- με τη φράση: ΦΕΙΔΙΑΣ Ο ΔΕΙΞΑΣ ( όπως αναφέρουν μεταγενέστερες αρχαίες πηγές). 1*, 2*.

1* Την υπογραφή αυτή- ο Δείξας- την χρησιμοποίησε ακόμα μια φορά όταν πρωτοπήγε στην Ισπανία.

2* Δείξας< Δείκνυμι (αρχ)= Δημιουργώ, παριστώ, φανερώνω, απεικονίζω.

- Πως ο νεαρός καλλιτέχνης καταφέρνει να προσδώσει  σ` αυτήν την αγιογραφία  ρυθμό,  αίσθηση χώρου, χρόνου, κινήσεως, ευγένεια και αβρότητα στις μορφές, αρμονία και ευαισθησία στο χρώμα, σωστό  πλάσιμο, ώστε να προκύπτει ένα κλασσικό έργο με ενότητα σύνθεσης και τέλεια οργάνωση;

-Ποιες είναι  και πως εκφράζονται, οι  προσωπικές κατακτήσεις  και συλλήψεις του ζωγράφου;

- Ποιες λεπτομέρειες στο έργο δείχνουν ότι ο νεαρός ιδιοφυής ζωγράφος γνωρίζει και κατέχει τέλεια και την maniera Greca και την maniera Latina- την βυζαντινή αλλά και τη δυτική τέχνη;

- Υπάρχουν επιρροές από παλιότερα αναγεννησιακά έργα;( λ.χ. έργα του Μιχαήλ Άγγελου;).

-Τα χαρακτικά της Αναγέννησης, τα οποία γνωρίζει ο νεαρός ζωγράφος, που έχουν φτάσει και κυκλοφορούν από χρόνια στην Κρήτη, επηρεάζουν το συγκεκριμένο έργο;

- Το έργο  τηρεί τους γενικούς κανόνες της ορθόδοξης αγιογραφίας.  Πόσο καλά γνωρίζει ο Θεοτοκόπουλος τα θρησκευτικά κείμενα της ορθοδοξίας;

-Οι ζωγραφικοί συμβολισμοί του έργου: Ο Κύπτων προς το Κεκοιμισμένον Σώμα της Παναγίας Ιησούς, ο Πυλών, η Ψυχή της Θεοτόκου υπό μορφήν σπαργανωμένου  βρέφους, η Σελήνη, η Μετάστασις, το πάμφωτο χρυσό Άγιον Πνεύμα, η χαρμολύπη, το χαροποιόν πένθος,.. τονίζουν το ανήσυχο πνεύμα του νεαρού καλλιτέχνη;

- Ποιες διαφορές υπάρχουν μεταξύ αυτού του νεανικού έργου του Θεοτοκόπουλου και των  έργων που δημιούργησε στη Βενετία, στη Ρώμη και στο Τολέδο;

- Σε ποια στοιχεία της εικόνας φαίνεται η επιρροή του μεγάλου αγιογράφου της Κρητικής Αναγέννησης Ανδρέα Ρίτζου ( 1421-1492) ο οποίος γεννήθηκε 120 χρόνια πριν τον Θεοτοκόπουλο;

-Υπάρχουν επιρροές από άλλους ζωγράφους της Κρητικής Αναγέννησης;

- Υπάρχουν στοιχεία προσωπικής μανιέρας στο έργο; Επιδιώκει ο νεαρός καλλιτέχνης την ιδιορρυθμία;

-Γιατί τα χρυσά αμυγδαλόσχημα,  μυρτόσχημα φωτοστέφανα( χρυσές μάντορλες) περιβάλλουν ολόκληρο το σώμα των πανέμορφων υπερκόσμιων αγγέλων;

- Τι δείχνει η εικόνα του γονατιστού Αγίου Απόστολου Θωμά δίπλα στη Θεοτόκο την ώρα της Μεταστάσεως;

-Που φαίνεται το εκρηκτικό ταλέντο του νεαρού Δομήνικου, που στα είκοσι του χρόνια αναφέρεται ήδη ως maestro  και στη maniera greca και στη maniera latina.

- Γιατί ο Δ.Θεοτοκόπουλος θεωρείται πρόδρομος του ιμπρεσιονισμού, του κυβισμού, του εξπρεσιονισμού και άλλων ρευμάτων και τάσεων της μοντέρνας τέχνης;

-Είναι αλήθεια ή όχι ότι ήταν εσωστρεφής, αινιγματικός, σκοτεινός, παράξενος, μυστικιστής;

-Είχε πράγματι πρόβλημα όρασης;

- Πόσα έργα του υπάρχουν στην Ελλάδα;

-Το  έργο " Συναυλία των Αγγέλων" της Εθνικής Πινακοθήκης είναι πράγματι το τελευταίο έργο του Θεοτοκόπουλου;

- Ποια ήταν η εποχή του ζωγράφου( 1541- 1614) από ιστορικής, κοινωνικής, πολιτικής, καλλιτεχνικής, φιλοσοφικής και επιστημονικής σκοπιάς στην Ελλάδα, Κρήτη και Ευρώπη;. 

-Γιατί η "συνομιλία" Καζαντζάκη- Θεοτοκόπουλου "παράγει" μυθιστορία, φιλοσοφία, ποίηση;

Η εικόνα:

 Η εικόνα αναπαριστάνει την Κοίμηση της Θεοτόκου. Η αγιογραφική παράσταση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στην ορθόδοξη αγιογραφία( με ή χωρίς την Μετάσταση). Το έργο συναπαρτίζεται από δύο μέρη: Στο κάτω μέρος η Παναγία βρίσκεται στο νεκρικό κρεβάτι, ενώ ο Χριστός γέρνει προς το μέρος της. Στην εικόνα δεσπόζει η κλίνη όπου αναπαύεται η Παναγία με τα χέρια σταυρωμένα.

Στον κατακόρυφο άξονα της εικόνας, χαμηλά, υπάρχει ένα μεγάλο κηροπήγιο μορφής περιρραντηρίου. Το «σώμα» του χάλκινου λαμπερού κηροπηγίου αποτελείται από τις τρεις χάριτες ( επιρροή από έργο του Ραφαήλ) που στηρίζονται σε περίτεχνη βάση όπου υπογράφει ο  ζωγράφος. Το κεντρικό αυτό κηροπήγιο πλαισιώνεται από δύο όμοιους αρχαιοπρεπείς ψηλούς χάλκινους κηροστάτες.

Στην κεφαλή και στα πόδια της Παναγίας  είναι μαζεμένοι οι Απόστολοι με εκφράσεις, στάσεις και χειρονομίες που δείχνουν  λύπη. Επτά μορφές προς το κεφάλι της Παναγίας και ακόμα επτά στην άλλη πλευρά. Στη μέση, στον κεντρικό άξονα δεσπόζει ο Χριστός που κρατά την ψυχή της Μητέρας Του. Ο κεντρικός αυτός κατακόρυφος άξονας  υψώνεται στον ουρανό με την ένθρονη μορφή της Παναγίας εν Μεταστάσει. Ψηλά αριστερά η επιγραφή ΚΟΙΜΗΣΙΣ με κόκκινα γράμματα, ενώ, με φόντο τον χρυσό ουράνιο κάμπο του αΐδιου φωτός, νεφέλες φέρουν δεξιά και αριστερά τους Αποστόλους.

Στην κάτω ζώνη αριστερά διακρίνουμε εννέα μορφές: Ο Απόστολος Πέτρος θυμιατίζει πίσω από την κεφαλή της Παναγίας. Πιο πίσω διατάσσονται απόστολοι και ιεράρχες ενώ στην ίδια ομάδα παρίστανται  δύο γυναίκες. Στη  δεξιά ομάδα υπάρχουν οκτώ μορφές: Ο Απόστολος Παύλος και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος σκύβουν στα πόδια της Θεοτόκου και την προσκυνούν πλαισιωμένοι από αποστόλους και ιεράρχες.

Σ’ όλα τα πρόσωπα διακρίνεται  θλίψη και γλυκιά ελπίδα. Είναι η «χαρμολύπη», το «χαροποιὸν πένθος», γνώρισμα των πιστών που ζουν με την προσμονή της ανάστασης.  Οι τέσσερεις  Ιεράρχες που παραβρέθηκαν στην Κοίμηση, ήταν: ο Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, ο Ιερόθεος, ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης ο Αθηναίος και ο Τιμόθεος. Οι Ιεράρχες τελούν την εξόδιο ακολουθία, στην οποία συνεπικουρούν οι απόστολοι, ενώ παρακολουθούν οι δύο γυναίκες.

 Όλα όσα συνθέτει ο νεαρός καλλιτέχνης λαμβάνουν χώρα μέσα από τα μπεντένια( τείχη). Η πύλη δεξιά υπάρχει και σε σύγχρονο έργο του Γεωργίου Κλόντζα.1*

1*. Η Πύλη εδώ  απεικονίζεται ως σύμβολο της Θεοτόκου, που ακούμε στους Χαιρετισμούς: .

-Χαῖρε Πύλη μόνη, ἣν ὁ Λόγος, διώδευσε μόνος, ἡ μοχλούς, καὶ πύλας ᾍδου Δέσποινα, τῷ τόκῳ σου συντρίψασα· χαῖρε ἡ θεία εἴσοδος, τῶν σῳζομένων Πανύμνητε.

-Η πύλη αυτή ίσως είναι η « κατά ανατολάς κεκλεισμένη πύλη» του οράματος του Ιεζεκιήλ( 44, 1-3) που προφητεύει το αειπάρθενον της Παναγίας.

-Χαῖρε πύλη Κυρίου ἡ ἀδιόδευτος( εδώ τονίζεται και  εξαίρεται το αειπάρθενο της Παναγίας)

-Χαίρε η πύλη της Σωτηρίας. ( Δ΄ Χαιρετισμοί)

-Η πύλη που απεικονίζει ο Θεοτοκόπουλος έχει και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Οι κίονες της επιστέφονται με κορινθιακά κιονόκρανα στα οποία στηρίζεται τριταινιωτό επιστύλιο. Η πύλη κορυφώνεται σε αέτωμα με ακροκέραμο στην κορυφή του τριγώνου. Το εσωτερικό της πύλης αποδίδεται προοπτικά.

Ο Χριστός κάμπτεται- Ο Κύπτων προς το Κεκοιμισμένον Σώμα της Παναγίας Ιησούς- ευρισκόμενος στη βάση σφαιροειδούς φωτοειδούς, φεγγοβόλου χρυσής Δόξας. Μα ο Χριστός σκύβει; Ναι εδώ προκειμένου να παραλάβει την σπαργανωμένη ψυχή της Μητέρας Του. Ο Κύπτων Χριστός συμβολίζει την προς τα κάτω φοράν της Χάριτος που φτάνει μέχρι την κάθοδο στον Άδη. Η Αγία Ψυχή της Θεοτόκου έχει μορφή βρέφους συμβολισμός της καθαρότητας της ψυχής.

 Δύο Φύλακες Άγγελοι είναι πάνω από το φωτοστέφανο του Ιησού, εντός της χρυσής Θείας Δόξας. Ακόμα δύο Άγγελοι εκστατικοί πλαισιώνουν δεόμενοι το Άγιον Πνεύμα υπό μορφήν μετεωριζόμενης χρυσής περιστεράς. Ο νεαρός κρητικός καλλιτέχνης τολμά να απεικονίσει έτσι το Άγιον Πνεύμα κάτι που δεν συνηθίζεται στην ορθόδοξη αγιογραφία.

Η πάμφωτη χρυσή Θεία Δόξα κορυφώνεται με την Ιερά Μετάσταση της Παναγίας « Εν τω ουρανώ, γυνή περιβεβλημένη τον ήλιον και η σελήνη υποκάτω των ποδών αυτής» Αποκάλ. Ιβ΄, Ι.  Η Θεοτόκος εστεμμένη, ένθρονη, επί των Χερουβείμ και με υποπόδιο μηνίσκο της σελήνης. Πλήθος αγγέλων και αγγελικών ταγμάτων την υποδέχονται στις ουράνιες φωτεινές κορυφές. Η Παναγία δεν πέρασε τη φθορά του τάφου. Ο τάφος βρέθηκε άδειος. Την τρίτη μέρα μετά την Κοίμηση το σώμα της Θεοτόκου ανήλθε στα ουράνια και ενώθηκε με την ψυχή της. Με τον Θείο αυτόν τρόπο ολοκληρώθηκε η Μετάσταση της Παναγίας. « Ότε η Μετάστασις του αχράντου σου σκήνους ηυτρεπίζετο, τοτε οι Απόστολοι περικυκλούντες την κλίνην τρόμω εώρων Σε» (Στιχηρό ιδιόμελο όρθρου).

Ο Απόστολος Θωμάς γονατιστός προσπίπτει δεόμενος για να παραλάβει την Ιερή ζώνη της Θεοτόκου.

Αν ο κύπτων Χριστός τονίζει την κατάντι φοράν της Θείας Χάριτος, η ανάντι φορά της Μεθισταμένης Θεοτόκου φανερώνει την προς τα άνω φοράν της Θείας Χάριτος, την δια του Χριστού και του Αγίου Πνεύματος σωτηρία και θέωση του ανθρώπου. Ο νεαρός Θεοτοκόπουλος μας δείχνει το βάθος της σκέψης του και των προσωπικών του ζωγραφικών συλλήψεων και αναζητήσεων καθώς ζωγραφίζει αυτήν την αντίθεση : Την προς τα άνω και την προς τα κάτω πορεία  της Θείας Χάριτος.

Η στάση και η κίνηση των Αγγέλων έχει επιρροές από έργα του Μιχαήλ Άγγελου και άλλα έργα της Αναγέννησης, τα οποία γνώριζε ο νεαρός Θεοτοκόπουλος. Επίσης διακρίνονται ζωγραφικές αρχές της παλαιολόγειας τέχνης. Ο νεαρός κρητικός επιδιώκει την ιδιορρυθμία, την εμβάθυνση και τον προβληματισμό αλλά γενικά «κρατά» τις αρχές και τα πλαίσια της ορθόδοξης αγιογραφίας όπως έχει διαμορφωθεί στην Κρητική αναγεννησιακή τέχνη του 16ου αι. Τους απλωτούς πλατείς φωτισμούς (φώτα, φωτίσματα) στο ιμάτιο του Αποστόλου Παύλου τα διακρίνουμε και στον Απόστολο Λουκά που βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη.

Σημειώσεις

1.Το 2014 συμπληρώθηκαν 400 χρόνια από το θάνατο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.  Με πρωτοβουλία των αρχών του Τολέδο  θεσμοθετήθηκε το 2014, ως έτος El Greco 2014 και οργανώθηκαν με μεγάλη επιτυχία και προσέλευση, δύο εκθέσεις στην Ισπανία. Μία στη Μαδρίτη (Museo del  Prado) με θέμα: Ο Γκρέκο και μοντέρνα ζωγραφική  και μία στο Τολέδο με 80 έργα του Θεοτοκόπουλου.  Εκθέσεις πραγματοποιήθηκαν και στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, στην Ιταλία, τρεις στην Αθήνα και μία στο Ηράκλειο Κρήτης.

2. Οι Ευρωπαίοι αποκαλούν τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο El Greco και δυστυχώς το αναπαράγουμε και στην Ελλάδα. Ο Θεοτοκόπουλος όμως και τα 47 χρόνια που έζησε στις πόλεις Βενετία, Ρώμη και Τολέδο, υπέγραφε τα έργα του με ελληνικά, βυζαντινά γράμματα: ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΟΙΕΙ, ή ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ  ΚΡΗΣ ΕΠΟΙΕΙ ή ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ Ο ΔΕΙΞΑΣ, ή ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ,  ή ΧΕΙΡ ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ,..

3. Η εύρεση της εικόνας στη Σύρο μας φωτίζει επαρκώς για να καταλάβουμε την νεανική καλλιτεχνική δραστηριότητα του Θεοτοκόπουλου στον Χάνδακα. Επίσης μας βοηθά να κατανοήσουμε την εξέλιξη του.

4. Στο έργο υπάρχουν στοιχεία της Κρητικής σχολής, της βυζαντινής παλαιολόγειας παράδοσης αλλά και του ιταλικού αναγεννησιακού γίγνεσθαι. Ο Θεοτοκόπουλος σίγουρα γνώριζε το υψηλής τέχνης ψηφιδωτό της Κοιμήσεως στη Μονή της Χώρας του 1313 (250 χρόνια πριν). Το ψηφιδωτό αυτό της Κοιμήσεως στη Μονή της Χώρας είναι ένα από τα ωραιότερα ψηφιδωτά της βυζαντινής τέχνης. Η Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη έγινε τζαμί, λίγο μετά την Αγιά Σοφιά, στις 21 Αυγούστου 2020.

5. Η εικόνα και οι λεπτομέρειες της, οδήγησε τους ερευνητές του έργου του ζωγράφου, να σιγουρευτούν ότι ακόμα τρία έργα είναι δημιουργίες του Θεοτοκόπουλου. Πρόκειται για τα έργα:

 -Τα τρίπτυχο της Μοντένα,

-Η Προσκύνηση των Μάγων και

-ο Άγιος Λουκάς που ζωγραφίζει την Παναγία και το Θείον βρέφος.

6. Η εικόνα έχει πολλά βυζαντινά  στοιχεία, όπως αυγοτέμπερα σε ξύλο (και όχι λαδομπογιές σε μουσαμά), χρωματική παλέτα διαφορετική από τα σύγχρονα δυτικά έργα, μορφές αυστηρές όπως στην βυζαντινή αγιογραφία. Μπορούμε να διακρίνουμε πολλά στοιχεία που κρατά ο Θεοτοκόπουλος σε όλα τα μεταγενέστερα έργα του και που δημιούργησαν τη δική του ιδιαίτερη τεχνική και μανιέρα. Είναι πολύ δύσκολο να μην αναγνωρίσεις ένα έργο του Θεοτοκόπουλου με τόσα προσωπικά στοιχεία.

 Πολλοί  ειδικοί υποστηρίζουν πως η «Κοίμησις της Θεοτόκου» έχει κοινά στοιχεία με την «Ταφή του κόμητος Οργκάθ», έναν από τους γνωστότερους και λαμπρότερους πίνακες του Δομήνικου Θεορτοκόπουλου.

7. Η Κοίμησις της Θεοτόκου είναι θεμελιώδης εικόνα της αγιογράφισης ενός ναού και ανήκει στο Δωδεκάορτο μαζί με: Ευαγγελισμό, Γέννηση, Υπαπαντή, Βάπτιση, Μεταμόρφωση, Έγερση Λαζάρου, Βαϊφόρο, Σταύρωση, Ανάσταση, Ανάληψη, Πεντηκοστή.

 Μια πρόταση για το μακρινό 2041. Το 2041 θα έχουν περάσει 500 χρόνια από τη γέννηση του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου στην Κρήτη. Ας πάρουμε τότε την πρωτοβουλία να τιμήσουμε με το σωστό τρόπο τον μεγάλο Έλληνα, τον αγαπημένο  Παππούλη και Στρατηγό, όπως τον αποκαλεί  ο Νίκος Καζαντζάκης στο βιβλίο, Αναφορά στον Γκρέκο.

..Creta le dio la vida, y loς pinceles, Toledo,..

..H Κρήτη του έδωσε τη ζωή, το Τολέδο τα πινέλα. Hortensio Paravicino

 

*Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.

** Αφιερωμένο στους υπέροχους φίλους Μαρία Αναστασοπούλου-Κριμιζή και Σταμάτη Κριμιζή.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Φρανθίσκο Γκόγια (1746- 1828)
Ερωτήματα για τη ζωή και το έργο του Γκόγια. Το αενάως αναγεννώμενο θαύμα της ζωής. Ο Διαφωτισμός και ο Γκόγια. Ο θρίαμβος της όρασης επί...
Φρανθίσκο Γκόγια (1746- 1828)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι είναι τέχνη;
«Η τέχνη είναι ένα σφυρί με το οποίο δίνουμε σχήμα στον κόσμο και δεν είναι καθρέφτης όπου καθρεφτίζεται ο κόσμος». Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκυ.
Τι είναι τέχνη;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο ζωγράφος Κώστας Λούστας (1933- 2014)
Παράλληλα με τη ζωγραφική, ο Λούστας ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία, τη μουσική και τη δημοσιογραφία, ενώ σε όλη του τη ζωή δεν σταμάτησε να παίζει βιολί που ήταν το μεγάλο του πάθος.
Ο ζωγράφος Κώστας Λούστας (1933- 2014)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημήτρης Φατούρος: ο εκφραστής του μοντερνισμού
Ο Δημήτρης Φατούρος, κορυφαίος αρχιτέκτονας και καλλιτέχνης δημιουργός, έζησε τον εικοστό αιώνα, την εποχή του μεγαλείου της αρχιτεκτονικής, ως μία ιστορική στιγμή κατά την οποία η ίδια η τέχνη ως έκφραση...
Δημήτρης Φατούρος: ο εκφραστής του μοντερνισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αναζήτηση του όντως εξέχοντος.
Τα έργα δεν τα "δημιουργούν" μόνο οι καλλιτέχνες, αλλά και οι παντοειδείς επιμελητές, ερμηνευτές, ιστορικοί, κριτικοί, οι οποίοι πολλές φορές υπερτονίζουν τα ασήμαντα και άλλες φορές αδιαφορούν για τα...
Η αναζήτηση του όντως εξέχοντος.
ΑΠΟΨΕΙΣ
Άλλο Μοντέρνα και άλλο Σύγχρονη τέχνη
Ο μοντερνισμός ήταν μια ολιστική αλλαγή σε σχέση με οποιοδήποτε καλλιτεχνικό κίνημα είχε υπάρξει. Μια άρνηση στις παραδοσιακές και ακαδημαϊκές αρχές της τέχνης.
Άλλο Μοντέρνα και άλλο Σύγχρονη τέχνη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας