Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ψυχοσωματική: στην εποχή της βίας και της αλλοτρίωσης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ψυχοσωματική: στην εποχή της βίας και της αλλοτρίωσης

  • A-
  • A+

Η βία στον σύγχρονο κόσμο εκδηλώνεται με τους πολέμους, την τρομοκρατία, τις μετακινήσεις πληθυσμών, τη φτώχεια, τη μισαλλοδοξία για τους «διαφορετικούς». Επίσης, πρόσωπα και εταιρείες, που αποσκοπούν μόνο στο κέρδος, επιβάλλουν, μέσω του καταναλωτισμού, μια αλλοτριωτική, ναρκισσιστική ισοπέδωση και καταστρέφουν τη φύση. Καθόλου τυχαία η πανδημία του COVID-19 πλήττει ιδιαίτερα τους κοινωνικά αποκλεισμένους και τους μετανάστες. Αυτός ο μετανεωτερικός ναρκισσιστικός πολιτισμός οδηγεί τους πολίτες σε μια ψυχική ευθραυστότητα.

Πλήθος ερευνών συσχέτισαν την εκδήλωση των χρόνιων σωματικών νόσων με το στρες και ψυχοπαθολογικές καταστάσεις που προήλθαν από τραύματα, απώλειες, κατάθλιψη κ.λπ. Αυτή η σχέση μεταξύ σωματικής παθολογίας και ανεπαρκούς ψυχικής λειτουργίας οδήγησε στη θεμελίωση της Ψυχαναλυτικής Ψυχοσωματικής, ενός επιστημονικού χώρου που προήλθε από την Ψυχανάλυση. Ωστόσο, η Ψυχοσωματική ανέπτυξε και τις δικές της έννοιες, οι οποίες μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς γίνεται το «πέρασμα» από μια έλλειψη ή ανεπάρκεια του ψυχισμού σε μια σωματική διαταραχή. Ο Φρόιντ, αν και κατανόησε τη σχέση μεταξύ ψυχισμού και σώματος, δεν αξιοποίησε θεραπευτικά την ψυχανάλυση γι’ αυτούς που ασθενούν σωματικά.

Οι πρωτοπόροι Αλεξάντερ και Ντάνμπαρ πρότειναν επιστημονικά υποδείγματα για να εξηγήσουν το άλμα από το ψυχικό στο σωματικό επίπεδο. Αργότερα, ο Μαρτί συσχέτισε τη μόνιμη ή την παροδική δομική και λειτουργική έκπτωση του ψυχισμού με την εμφάνιση σωματικών διαταραχών ή νόσων. Επίσης, τόνισε τη μαζική καταστολή του συναισθήματος.

Διαπιστώθηκε ότι παράγοντες όπως η κληρονομικότητα, η ποιότητα της κύησης, της πρώιμης σχέσης παιδιού - μητέρας, της τριγωνικής σχέσης μητέρας - πατέρα - παιδιού, οι εμπειρίες κατά την παιδική, εφηβική και ενήλικη περίοδο της ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ύφανση και την λειτουργία του ψυχισμού. Εάν επικρατήσουν οι τραυματικές καταστάσεις (απώλειες, ρήξεις με αγαπημένα πρόσωπα, οικονομικές καταστροφές κ.λπ.), ενδέχεται να προκληθεί κάμψη ή την αποδιοργάνωση της ψυχικής λειτουργίας, γεγονός που ευνοεί την εκδήλωση ή την υποτροπή μιας νόσου.

Τις παθολογικές σωματικές καταστάσεις, τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες διακρίνουμε: α) σε ασθένειες που εμφανίζονται κατά κρίσεις (π.χ. κεφαλαλγία, άσθμα κ.λπ.) και οι οποίες οφείλονται σε παροδική κάμψη του ψυχισμού, β) σε χρόνιες εξελικτικές νόσους (π.χ. καρκίνος, αυτοάνοσα νοσήματα), που έπονται μιας προϊούσας ψυχικής αποδιοργάνωσης.

Η σωματική νόσος αποτελεί μια επώδυνη εμπειρία για τον πάσχοντα, η οποία αρχικά μοιάζει να στερείται γι’ αυτόν νοήματος. Συχνά ο ασθενής νιώθει ότι η αρρώστια τον χτύπησε σαν κεραυνός εν αιθρία. Σε έναν δεύτερο χρόνο, με τη βοήθεια του θεραπευτή του, θα προσπαθήσει να καταλάβει τον λόγο για τον οποίο εμφανίστηκε η αρρώστια του.

Η ασθένεια που εμφανίζεται περιοδικά ή/και η εξελικτική χρόνια νόσος που πλήττει ένα άτομο αποτελούν σημεία της εσωτερικής του ζωής και των σχέσεων του με τα σημαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Ο ψυχοσωματιστής στη θεραπεία θα προσπαθήσει να κατανοήσει μια απρόσιτη για τον ασθενή ψυχοσωματική λογική, η οποία καθορίζει τις ψυχικές και σωματικές εκδηλώσεις του. Θα εργαστεί μαζί του ώστε να αποκρυπτογραφήσουν τα σωματικά συμπτώματα-σημεία, που σημαδεύουν το σώμα.

Η νόσος του ασθενούς συνιστά την κατάληξη μιας ακολουθίας εσωτερικών ή εξωτερικών γεγονότων που προκάλεσαν και προκαλούν το μαράζωμα του ψυχισμού του. Η θεραπευτική προσέγγιση αποσκοπεί στην καλύτερη λειτουργία ή στο ζωντάνεμα του ψυχισμού, μέσα από την επεξεργασία των τραυμάτων και της οδύνης που απρόσιτα από τον ψυχισμό άδειαζαν το φαρμάκι τους στο σώμα.

Ορισμένοι ασθενείς, όταν νοσήσουν από μια επικίνδυνη για τη ζωή νόσο, συνειδητοποιούν ότι μέχρι τότε ζούσαν μια ψεύτικη ζωή, σαν ρομπότ, χωρίς επικοινωνία με τον εαυτό και τις «αληθινές» επιθυμίες τους. Ενας τέτοιος ασθενής ίσως επιθυμήσει να βρει τον αληθινό εαυτό του, να πάψει να ζει «μια ψεύτικη ζωή». Τότε η σωματική νόσος τού δίνει την ευκαιρία να ανακαλύψει το σώμα του, να το αγαπήσει και μέσα από αυτό να ζωντανέψει ο μαραζωμένος ψυχισμός του. Καθώς το άτομο γαντζώνεται στο σώμα του που αρρωσταίνει, που πονάει, για να ζήσει κυριολεκτικά και όχι απλά να επιβιώνει, τότε ανακαλύπτει πόσους ψυχικούς δρόμους έκλεισε για να ζήσει μια αλλοτριωμένη ζωή. Είχε χάσει τον έρωτα, την αγάπη για τον εαυτό του και τους άλλους.

* ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, συνεργάτης του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας και Προσωπικής Ανάπτυξης «Γαληνός»

ΑΠΟΨΕΙΣ
• Ω, αιώνια νύχτα, πότε θα τελειώσεις; • Σύντομα, σύντομα ή ποτέ
Οσους αποδιοπομπαίους τράγους και να βρούμε, όσους βαρβάρους και να στιγματίσουμε, δεν αλλάζει το γεγονός ότι το τέλος του πραγματισμού, όπως το ξέραμε, έρχεται.
• Ω, αιώνια νύχτα, πότε θα τελειώσεις; • Σύντομα, σύντομα ή ποτέ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πόνοι της Μάνας/Παναγιάς σαν βλέπει το παιδί της γυμνό…
Δεκέμβρης ήταν όταν η Μάνα/Παναγιά έφερε με πόνους στον κόσμο τον γιο της. Πού να 'ξερε η έρμη πως το ντυμένο με την υπέρτατη αγάπη «τρυφερό κορμάκι» θα ’ρχόταν η «ώρα η κακιά» που θα το έγδυναν και γυμνό από...
Οι πόνοι της Μάνας/Παναγιάς σαν βλέπει το παιδί της γυμνό…
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Τζόκερ»
Χρειάστηκαν αιώνες για να καταλάβουμε ότι κάθε ψυχικά άρρωστος δεν είναι και επικίνδυνος, ότι οι εχέφρονες από τους αρρώστους δεν διαχωρίζονται πάντα με σίγουρες γραμμές, ότι τα εγκλήματα των «λογικών» είναι...
«Τζόκερ»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί τοπογραφίας κοινωνικά σημαντικών ζητημάτων
Πολλές ανατρεπτικές ιδέες στην Ιστορία ενσωματώθηκαν εν τέλει στην κυρίαρχη ιδεολογία αφού πρώτα αποψιλώθηκαν από τα διαταρακτικά, δύσπεπτα ή συγκρουσιακά τους στοιχεία.
Περί τοπογραφίας κοινωνικά σημαντικών ζητημάτων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι ηθικοί αυτουργοί της τραγωδίας στη Νέα Ζηλανδία
Με αφορμή το μανιφέστο του μακελάρη των δυο τεμενών στο Κράιστσερτς της Νέας Ζηλανδίας, ήρθε η ώρα να μιλήσουμε για το τρομακτικό αμάλγαμα της ακροδεξιάς, της ισλαμοφοβίας και του ρατσισμού που ξεκίνησε από...
Οι ηθικοί αυτουργοί της τραγωδίας στη Νέα Ζηλανδία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για μια αγκαλιά…
Από το απόγευμα φυσούσε ένας δυνατός νοτιοδυτικός άνεμος. Ολη νύχτα έβρεχε καρεκλοπόδαρα. Ανακάθισε ο κύριος Τ. στο κρεβάτι του, θραύσματα ονείρων κλωθογύριζαν ακόμη μέσα στο κεφάλι του σαν ένα επίμονο σμήνος...
Για μια αγκαλιά…

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας