Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Με τον λαό στο στόμα;
EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με τον λαό στο στόμα;

  • A-
  • A+

Συλλέγω, από την ίδια πηγή ή πένα, πλειάδα διατυπώσεων για τον «λαϊκισμό», αλλά και με εννοιολογική σκευή να υπόσχεται την επίτευξη συνδυασμού της «ιστοριογραφικής παραγωγής» με την «ιστορική κοινωνιολογία και την πολιτική επιστήμη».

Ητοι: από το «λαϊκοδημοκρατικό» χαρακτήρα των «λαϊκών μετώπων» του Μεσοπολέμου στις «έντονα λαϊκιστικές χροιές» του 1821 μεταπολεμικά· «ποικίλες λαϊκιστικές αντιδυτικές κουλτούρες»· «η ίδια η δυτική δημοκρατία αντιμετωπίζει πλέον την ανάδυση ποικίλων λαϊκισμών»· στον «δημόσιο λόγο η συνθηματοποίηση εκσυγχρονισμός – λαϊκισμός έγινε κοινός τόπος»· η «καθιέρωση του διπόλου εκσυγχρονισμός – λαϊκισμός στον κομματικό ανταγωνισμό»· «όλα, δεξιά, κεντρώα, αριστερά» κόμματα «υπηρέτησαν τον λαϊκισμό και επωφελήθηκαν από το πελατειακό σύστημα»· ο «λαϊκισμός εγκαταστάθηκε ως κυρίαρχος λόγος στον κομματικό ανταγωνισμό και επικράτησε με τη συνενοχή τόσο των κομμάτων όσο και των ψηφοφόρων»· η έννοια της «ιστορικής παρακμής» «δραματοποιεί» τη «διαλεκτική αντιπαράθεση εκσυγχρονισμού – λαϊκισμού, ανάπτυξης – καθυστέρησης».

Ο «εθνικολαϊκισμός» ήταν ο «τύπος του λαϊκισμού στον οποίο κατέφυγαν κατά καιρούς και οι τρεις πολιτικές ιδεολογίες» («συντηρητισμός της Δεξιάς», «φιλελευθερισμός του βενιζελισμού και αργότερα της κεντρώας παράταξης», «κομμουνιστική Αριστερά»)· ρέπουν «εγγενώς στη δημαγωγία και τον λαϊκισμό» οι «εκάστοτε κυβερνώντες»· η «δημοκρατία είναι απολύτως συμβατή με περιοδικές λαϊκιστικές εξάρσεις οι οποίες συνήθως ξεκινούν είτε από την εθνικιστική δημαγωγία, είτε από την κομματική ιδιοτέλεια»· «εθνικολαϊκιστικά ξεσπάσματα» στα οποία «σημαίνοντα ρόλο είχε συνήθως η Εκκλησία». Με επιστέγασμα: η «περιγραφή της εθνικής πορείας με όρους αντιπαράθεσης Δύσης – Ανατολής, νεωτερικότητας – παραδοσιοκρατίας, εκσυγχρονισμού – λαϊκισμού αποτελεί κατασκευή των διανοουμένων παρά της Ιστορίας».

Τι ακριβώς πραγματεύεται ο Παναγιώτης Κονδύλης ως «λαϊκισμό»; Ανατρέχω τουλάχιστον στην Παρακμή του αστικού πολιτισμού (1991: 242-244): «αποτελεί φαινόμενο αναπόσπαστο από την πολιτική και κοινωνική ζωή της μαζικής δημοκρατίας», σε «διάφορες παραλλαγές και σε διάφορους βαθμούς». Μετά την αρχική αυτή επισήμανση διατυπώνεται ο ορισμός: «είναι λοιπόν ο τρόπος, με τον οποίο γεφυρώνεται (προσωρινά) η αντίφαση ανάμεσα στην αρχή της γενικής ισότητας και στην (προσωρινή) έμπρακτη εξουσία μιας ελίτ μέσα σε συνθήκες της μαζικοδημοκρατικής πολιτικής».

Πώς όμως προσλαμβάνεται μια τέτοια εννοιολόγηση; Οτι τάχα «δραματοποιεί» τη «διαλεκτική αντιπαράθεση εκσυγχρονισμού – λαϊκισμού»; Οσο για τη «μαζική δημοκρατία», αυτή γράφεται σύστοιχα ότι «προέκυψε ιστορικά σαν μεθερμηνεία του αστικού φιλελευθερισμού», αν και ο ίδιος ο Κονδύλης συχνά έθετε επί τάπητος το ζήτημα του «θεωρητικού σώματος της κοινωνικής οντολογίας», με την υπόμνηση ότι καθίσταται «σχετική και παροδική» η επικράτηση κάθε επιμέρους «νομοτέλειας».

Και με έτοιμη την αυτοδέσμευση: «μόνον διανοούμενοι ισχυρίζονται ότι οι διανοούμενοι καταλαβαίνουν τον κόσμο καλύτερα από τους άλλους» (συνέντευξη στον Μ. Terpstra, έτους 1994, «Το αόρατο χρονολόγιο της σκέψης», 1998:30). Συναφώς η επαναλαμβανόμενη απόφανση ότι «αποκλείσθηκε από το ελληνικό πανεπιστήμιο» αυτή δεν αφορά το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Επιπλέον: γιατί γράφεται ότι «ένα μόνο μέρος» του ανδρικού πληθυσμού κατά τον Κονδύλη «ισορροπούσε μεταξύ δημοκρατίας και ελιτισμού»; Ή, ότι ο «κομματικός ανταγωνισμός» στη χώρα μας «παγιδεύεται κατά καιρούς σε λαϊκιστική πλειοδοσία»; Με την «περιγραφική θεωρία της απόφασης» συνακόλουθα να «συνιστά μάλλον το λιγότερο ενδιαφέρον κεφάλαιο του έργου του», όταν μάλιστα ο ίδιος τόνιζε ότι δεν πρόκειται για «στρατευμένη θεωρία της απόφασης» που διαθέτει «κανονιστικό χαρακτήρα»; Μόνο που ο Κονδύλης, εκτός από τις στιγμές της θεωρητικής του αυτοπροστασίας, στα «δομικά γνωρίσματα» της «μαζικής δημοκρατίας» συγκαταλέγει τις «ανταγωνιστικές πολιτικές ελίτ» για την «κατάκτηση της κρατικής εξουσίας» στο όνομα του «λαού» - κοντά να «βρίσκονται στον απλό άνθρωπο».

Οσο για τη χώρα που μπορεί να αντιμετωπισθεί ως «παραδόξως νεωτερική», ο Κονδύλης και το 1991 είχε σταθεί στο πώς «δημιουργήθηκε το παράδοξο» ή ό,τι «δεν ήταν βέβαια παράδοξο» ή «εξίσου λίγο παράδοξο»... Ετσι, για να εισέλθουμε στο σημερινό προεκλογικό ρεπερτόριο, ορίζεται ως «ανάπτυξη» η «βαθμιαία εξομοίωση της περιφέρειας» με τις «πρότυπες περιπτώσεις»... Και συναφώς ο «περιορισμός του λαϊκισμού» ως «ισορροπία ανάπτυξης και αναδιανομής» (The Books' Journal, τχ. 99, Ιούνιος 2019,60).

Τέλος, ως προς τον Στέλιο Ράμφο μνημονεύω ό,τι είχα αλιεύσει από δοκίμιό του έτους 1978 για την «Προφητεία για την Ελλάδα και τους Ελληνες»: δεν είναι «αφηρημένη έννοια, αλλά πραγματικός υπερουράνιος τόπος»... Για να υπομνήσω πλεοναστικά ότι τέτοιες δημοσιεύσεις δεν αποτελούν συνδυασμό ιστοριογραφίας, «ιστορικής κοινωνιολογίας» και «πολιτικής επιστήμης» από συγγραφέα που κι αυτός δήθεν «αποκλείσθηκε από το ελληνικό πανεπιστήμιο»...

Και μια επισημείωση: σε ποιον ανήκει το βιβλίο που καταχωρίζεται στην οικεία βιβλιογραφία ως εξής: Παναγιώτης Κονδύλης, Για την Κοινωνική Οντολογία, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα; Αν όμως πλαγιασθεί και το: Παναγιώτης Κονδύλης, μήπως είναι έκδοση (2001) του Τομέα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με τη φροντίδα του συντάκτη του παρόντος κειμένου;

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Γεννημένα και αγέννητα
Διάφορες «οργανώσεις πολιτών», με χριστιανική ταυτότητα (στην ουσία παραθρησκευτική και παραπολιτική, πιθανώς, και με «εκπολιτιστικό» δημόσιο χρήμα), ανοίγουν κουβέντα για ήδη κουβεντιασμένα θέματα. Εκτός από...
Γεννημένα και αγέννητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πόνοι της Μάνας/Παναγιάς σαν βλέπει το παιδί της γυμνό…
Δεκέμβρης ήταν όταν η Μάνα/Παναγιά έφερε με πόνους στον κόσμο τον γιο της. Πού να 'ξερε η έρμη πως το ντυμένο με την υπέρτατη αγάπη «τρυφερό κορμάκι» θα ’ρχόταν η «ώρα η κακιά» που θα το έγδυναν και γυμνό από...
Οι πόνοι της Μάνας/Παναγιάς σαν βλέπει το παιδί της γυμνό…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προβληματισμοί για τον «ύστερο λαϊκισμό»
Ο λαϊκισμός για μένα, ως πολιτικό φαινόμενο, συνδέεται άρρηκτα με αυτό που ονομάζουμε «η δημοκρατία σε κρίση». Οπωσδήποτε, εξωγενείς κρίσεις, όπως είναι αυτές που αναφέρει ο Μουζέλης, παίζουν καθοριστικό ρόλο...
Προβληματισμοί για τον «ύστερο λαϊκισμό»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λαϊκισμός και σύγχρονη πολιτική κοινωνία
Τα τελευταία χρόνια οι συζητήσεις για το πολιτικό φαινόμενο του λαϊκισμού, στα Πανεπιστήμια και στη δημόσια σφαίρα, γνωρίζουν ιδιαίτερη άνθηση. Στο επιστημονικό επίπεδο διεξάγονται συνέδρια, διενεργούνται...
Λαϊκισμός και σύγχρονη πολιτική κοινωνία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το κράτος και η Εκκλησία
Αναμφίβολα, η Εκκλησία της Ελλάδος αποτελεί σημαντικότατο θεσμό, που εκπροσωπεί εκατομμύρια πολιτών. Ωστόσο, μεταξύ του κράτους και της Εκκλησίας, πιο αντιπροσωπευτικό είναι ένα δημοκρατικό κράτος, του οποίου...
Το κράτος και η Εκκλησία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας