Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Αναγνώριση στη λογοτεχνία, στην τέχνη, στο τραγούδι

Ερωτόκριτος

Η Αναγνώριση στη λογοτεχνία, στην τέχνη, στο τραγούδι

  • A-
  • A+

«Έγνως άρ’ ορθώς. Αναγνώρισες σωστά». Ευριπίδης, Ελένη, 565.

Η Αναγνώριση στη λογοτεχνία:

Πρόκειται για μια ιδέα του συγγραφέα να φέρει σε επαφή πρόσωπα του έργου του. Τα πρόσωπα αυτά έχουν σχέση μεταξύ τους αλλά δεν γνωρίζονται, δεν έχουν συναντηθεί ποτέ για πολλούς και διάφορους λόγους. Συνήθως ο ένας θυμάται και ο άλλος αμφισβητεί την υπάρχουσα σχέση μεταξύ τους. Ο συγγραφέας κορυφώνει, ανάλογα με το μυθοπλαστικό του τάλαντο, την Αναγνώριση, αυτό το ιδιαίτερο λογοτεχνικό εύρημα.

Διακρίνουμε:

-Αναγνώριση από άνθρωπο σε άνθρωπο: Δύο πρόσωπα, μετά από μεγάλης διάρκειας χωρισμό συναντιόνται, αγνοώντας ποιος είναι ποιος.  Συνήθως το ένα πρόσωπο αναγνωρίζει το άλλο αλλά  το δεύτερο πρόσωπο εξακολουθεί να δυσπιστεί και να ζητά  αποδείξεις, σημάδια μυστικά, που μόνο αυτοί οι δύο γνωρίζουν.

-Αναγνώριση από άνθρωπο σε ζώο και από ζώο σε άνθρωπο.

-Αναγνώριση τόπου από άνθρωπο: H αναγνώριση της Iθάκης από τον Oδυσσέα θεωρείται τυπική περίπτωση και επαναλαμβάνεται σ’ όλες τις Αναγνωρίσεις της Οδύσσειας.

-Αναγνώριση εσωτερική- ψυχική και έκφραση συναισθημάτων.

1. Οι Αναγνωρίσεις στην Οδύσσεια του Ομήρου.

Η Αναγνώριση στον Όμηρο  ήταν το παράδειγμα για όλες τις επόμενες λογοτεχνικές Αναγνωρίσεις. Στην Οδύσσεια έχουμε πέντε Αναγνωρίσεις:

α) Την Αναγνώριση του Οδυσσέα από τον Τηλέμαχο

(Ραψωδία π, 180 κ.ε.), [μτφρ. Ι. Πολυλάς]

―Είμαι ο πατέρας σου Τηλέμαχε.

―Δεν είσαι συ ο πατέρας μου, δεν είσαι ο Δυσσέας.

Τηλέμαχος: «Ξένε, τώρ' άλλος στην μορφή μου 'φάνης απ' ό,τ' ήσουν·
έχεις άλλα φορέματα, και άλλ' είν 'όλ' η θωριά σου·
ένας συ θα 'σαι των θεών των ουρανοκατοίκων.
αλλ' ίλεος γίνου, κι ιερά θα δώσουμε αρεστά σου,
και δώρα χρυσοσκάλιστα· α! την οργή σου παύσε».
Του απάντησε ο πολύπαθος ο θείος Οδυσσέας·
«Θεός δεν είμαι· των θεών γιατί με παρομοιάζεις;
είμαι ο πατέρας σου, είμαι αυτός, οπού για τον καημό του
απ' την αυθάδεια των ανδρών τόσα υπομένεις πάθη».
Και τον υιόν του εφίλησε κι ελεύθερα το δάκρυ
να στάξει στην γην άφησε, π' ως τότ' είχε κρατήσει.
αλλ' ο Τηλέμαχος ποσώς δεν πείθονταν ακόμη
ότ' ήταν ο πατέρας του, και πάλι του απαντούσε·
Δεν είσ', όχι, ο πατέρας μου, δεν είσ' ο Οδυσσέας,
αλλά θεός εμέ πλανά, τα πάθη μου ν' αυξήσει.
ότι θνητού δεν δύναται νους αφ' εαυτού να πλάσει
αυτά που βλέπω, ει μη θεός έλθει και μ' ευκολία
νέον μορφώσ' ή γέροντα, όπως θελήσει εκείνος·
ήσο από τώρα γέροντας και αχρεία ρούχα εφόρεις,
και τώρα ομοιάζεις των θεών των ουρανοκατοίκων».
Τότε ο πολύγνωμος σ' αυτόν απάντησε Οδυσσέας·
«Τηλέμαχ', ότι ο ποθητός πατέρας σου επανήλθε
δεν σου αρμόζει ν' απορείς πολύ και να θαυμάζεις·
ότι εδώ πλέον δεν θα' λθει ποτ' άλλος Οδυσσέας.
εγώ 'μαι αυτός, και αφού πολύ παράδειρα στα ξένα
ήλθα τον χρόνον εικοστόν στην γη την πατρική μου.
και τούτο είν' έργο της θεάς Αθήνης νικηφόρας·
έχ' η θεά την δύναμη, και με μορφώνει ως θέλει,
πότε να φαίνομ' άνθρωπος πτωχός οπού ζητεύει,
και πότε νέος και καλά φορέματα ενδυμένος·
κι εύκολον είναι των θεών των ουρανοκατοίκων
να εξουθενώσουν άνθρωπον θνητόν ή να λαμπρύνουν».
Είπε κι εκάθισεν αυτός· τον ένδοξον πατέρα
αγκάλιασε ο Τηλέμαχος με δάκρυα, με θρήνους·
και οι δυο καρδιές αισθάνθηκαν τον πόθο των δακρύων.
κι έκλαιαν με σφικτές φωνές, όσο σφικτά δεν κλαίουν
γύπες ή θάλασσαετοί, γυρτόνυχα πουλία,
αν γεωργοί τους άρπαξαν τ' απτέρωτα μικρά τους·
τόσο απ' τα βλέφαρα πικρά τα δάκρυα τους ερρέαν.
και ο ήλιος θα εβασίλευε και ακόμη αυτοί θα κλαίαν,
αλλ' έξαφνα ο Τηλέμαχος τότ' είπε του πατρός του·
«Με ποιο καράβι τώρα εδώ, πατέρ' αγαπημένε,
εις την Ιθάκη σ' έφεραν οι ναύτες; τίνες ήσαν
αυτοί και πόθεν; επειδή πεζός, θαρρώ, δεν ήλθες».
 

β) Την Αναγνώριση του Οδυσσέα από την Ευρύκλεια, την οικονόμο του Οδυσσέα.

(Ραψωδία τ, 380 και 466 κ.ε.)

Η Ευρύκλεια ετοιμάζει το ποδόλουτρο του άγνωστου άντρα που έχει μπροστά της («ύδωρ δ` ενεχεύατο πουλύ ψυχρόν, έπειτα δε θερμόν επήφυσεν»). Η Ευρύκλεια είναι εντυπωσιασμένη από το παράστημα του ξένου άνδρα και του λέει: «Πολλοί ξένοι πέρασαν από δω και τους φιλοξενήσαμε όμως κανείς δεν έμοιαζε στον Οδυσσέα όσο εσύ: Τέτοια ομοιότητα στο σώμα, στη φωνή, στα πόδια...» . «Καλή μου γερόντισσα», της λέει ο ξένος, «αυτό μου το έχουν πει πολλοί. Πράγματι μοιάζω του Οδυσσέα, όπως λες, όμως δεν είμαι ο Οδυσσέας που φοβάται μην αποκαλυφθεί το μυστικό του».

Η Αναγνώριση αυτή είναι από τις κορυφαίες στην παγκόσμια λογοτεχνία: Η Ευρύκλεια μόλις ακουμπάει τα χέρια της στα πόδια του Οδυσσέα το ένα της χέρι σταματά σε μιαν ουλή μεγάλη. Το χέρι της καλύπτει τον χώρο της λαβωματιάς και «παίρνει το αποτύπωμα της». Δεν έχει πια καμιά αμφιβολία. Αυτήν την ουλή την γνωρίζει καλά. Η μνήμη της αφής μίλησε. Η Ευρύκλεια ταράζεται. Το πόδι γλιστρά από τα χέρια της και πέφτει μέσα στα νερά της χάλκινης λεκάνης κάνοντας ένα βρόντο καθώς χτυπά στα εσωτερικά χάλκινα τοιχώματα της λεκανίδας που αναποδογυρίζει και χύνονται τα νερά έξω. Δάκρυα χαράς γεμίζουν τα μάτια της Ευρύκλειας. Δεν έπεσε έξω. Αυτός, μπροστά της, είναι ο ξακουσμένος Οδυσσέας. «Είσαι ο Οδυσσέας», του λέει η γερόντισσα, «το ένιωθα, το ήξερα. Βεβαιώθηκα όμως όταν βρήκα την ουλή σου».

γ) Την Αναγνώριση του Οδυσσέα από τον Εύμαιο και τους βοσκούς

(Ραψωδία φ 187 κ.ε.) 

δ) Την Αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη (Ραψωδία ψ 110 κ.ε.) 

ε) Την Αναγνώριση του Οδυσσέα από τον Λαέρτη (Ραψωδία ω 316 κ.ε.)

2. Η Αναγνώριση Ιφιγένειας και Ορέστη στην τραγωδία του Ευριπίδη «Ιφιγένεια η εν Ταύροις.». στ.800-840, [μτφρ. Θρ. Σταύρου]

Μία από τις πλέον επιτυχείς και έντεχνες Αναγνωρίσεις. 

ΟΡΕΣΤΗΣ: Του Αγαμέμνονα κόρη, του γονιού μου, αδερφή, μη γυρίζεις απ’ την άλλη, που ανέλπιστα έχεις, να, τον αδερφό σου.
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Εγώ αδερφό μου εσένα; πάψε, σώπα· τ’ Άργος και τη Ναυπλία γεμίζει εκείνος.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Δεν είναι εκεί, καημένη, ο αδερφός σου.
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Τι; η κόρη του Τυνδάρεω μάνα σου είναι;
ΟΡΕΣΤΗΣ: Κι ο γιος του γιου του Πέλοπα γονιός μου.
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Τι λες; μπορείς γι’ αυτά να πεις σημάδια;
ΟΡΕΣΤΗΣ: Ναι· για το γονικό μας ρώτησε με.
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Καλά να λες εσύ, κι εγώ ν' ακούω.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Πρώτα όσα μου ’χει πει η Ηλέκτρα. Ξέρεις πως μάλωσε ο Ατρέας με το Θυέστη;
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Για το χρυσό τ’ αρνί· ναι, το 'χω ακούσει.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Το ιστόρισες αυτό μες στα υφαντά σου;
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Ξυστά περνάς, καλέ μου, απ’ την καρδιά μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Κι άλλο πλουμί; ν’ αλλάζει δρόμο ο ήλιος;
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Ναι, το ύφαναν κι αυτό τα νήματα μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Για την Αυλίδα ξεκινώντας πήρες νερό απ’ τη μάνα για λουτρό του γάμου;
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Γάμου ευτυχία δεν το ’σβησε απ’ το νου μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Κι έστειλες στη μητέρα τα μαλλιά σου;
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Να μπουν στον τάφο αντίς για το κορμί μου.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Και τώρα τα σημάδια που ’δα ο ίδιος: στο σπίτι του πατέρα, την παλιά
του Πέλοπα τη λόγχη, που μ’ εκείνη –στα χέρια παίζοντας την– τον Οινόμαο σκότωσε, κι έτσι γίνηκε δικιά του της Πίσας η παρθένα, η Ιπποδάμεια· μες στην παρθενική σου κάμαρα είναι.
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Ω εσύ, - πώς να σε πω; - ακριβέ, ακριβέ μου Ορέστη, σ’ έχω εδώ, πολύ μακριά από τ’ Άργος, μακριά από την πατρίδα μας, αγαπημένε!
ΟΡΕΣΤΗΣ: Κι εσένα εγώ, που σ’ έλεγαν πεθαμένη. Και βρέχουνε τα μάτια και των δυο μας δάκρυα, μαζί με τη χαρά και θρήνοι.
ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ: Μωρούλι ακόμη, μωρούλι τρυφερό, στο σπίτι στης βάγιας του την αγκαλιά τον είχα αυτόν αφήσει. Ψυχή μου, λόγια δεν τη λεν την ευτυχία σου, τι να πω; Αυτά όλα πια τα ξεπερνούν, και θάματα και λόγια.
ΟΡΕΣΤΗΣ: Εδώ κι εμπρός οι δυο μας να ευτυχούμε.
 

3. Η Αναγνώριση Ελένης-Μενέλαου. Ευριπίδης, Ελένη 563-565 και 623-631.

Μενέλαος: Εσύ άγνωστη μου γυναίκα, μοιάζεις πολύ με τη γυναίκα μου την Ελένη.

Ελένη: Τι να πω δεν ξέρω. Εσύ άγνωστε άνδρα είσαι ίδιος με τον άντρα μου τον Μενέλαο.

Μενέλαος: Έγνως άρ’ ορθώς άνδρα δυστυχέστατον.

Μενέλαος: Ω! πολυπόθητη μέρα, μέρα λαμπρή αφού στην αγκαλιά μου πάλι σε κρατώ Ελένη.
Ελένη: Αγαπημένε μου πόσο καιρό πέρασα με στενοχώριες και πίκρες. Τώρα όμως ήρθε η χαρά για μένα. Έπρεπε χιλιάδες ανατολές και δύσεις να κάνει ο λαμπρός ήλιος για να ξαναβρώ τον άντρα μου που με τόση χαρά αγκαλιάζω τώρα εδώ μπροστά σας φίλες μου.

Μενέλαος: Με πνίγουν τα λόγια. Από πού ν’ αρχίσω...

4. Η Αρετούσα αναγνωρίζει τον Ερωτόκριτο.

Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου, ε 1413- 1416

Πάντα ’χεν εις το πρόσωπο το μαγικό μελάνι.

Ξένο τον ελογιάζαμε και ξένο τον ελέγα

κ’ ετούτος ειν’ ο Ρώκριτος της αντρειάς η φλέγα

Κι’ απείτις μαύρος σου ‘ρεσε σαν όλοι μου το λέσι,

εδά που ν’ άσπρος και ξαθός, καλύτερα σ’ αρέσει.

5. Η Αναγνώριση στο Δημοτικό τραγούδι.

Ο γυρισμός του ξενιτεμένου συζύγου.

Η Αναγνώριση πέρασε στο δημοτικό τραγούδι ως ομηρική επιβίωση. Ένας ξενιτεμένος, ύστερα από πολλά χρόνια, επιστρέφει στον τόπο του. Βρίσκει τη γυναίκα του στη βρύση και την αναγνωρίζει. Η γυναίκα όμως δεν αναγνωρίζει τον εξαφανισμένο για πολλά χρόνια άντρα της. Τότε αυτός της διηγείται μια φανταστική ιστορία: Της λέει ότι ο άντρας της πέθανε στην ξενιτιά και ότι αυτός του συμπαραστάθηκε και όταν πέθανε τον έθαψε. Της ζητάει να του πληρώσει όσα  πρόσφερε στο νεκρό της άντρα, και ένα φιλί. Όταν η γυναίκα δηλώνει ότι είναι πρόθυμη να τα ξεπληρώσει όλα εκτός από το φιλί, ο ξενιτεμένος αποκαλύπτει  την ταυτότητά του:  

―Κόρη  εγώ ’μαι, ο άνδρας σου, εγώ ’μαι ο καλός σου.

―Αν είσ’ εσύ ο άνδρας μου, αν είσαι ο καλός μου, δείξε σημάδια του σπιτιού κι απέκει να σ’ ανοίξω. 

―Μηλιάν έχεις στην πόρταν σου και κλήμα στην αυλήν σου, κάμνει σταφύλια ροζακιά και το κρασί του μέλι. Το πίνει η Γιανιτζαριά και πά’ να πολεμήσει. Tο πίνει κι η φτωχολογιά και λησμονά τα χρέη.  

―Αυτά τα ξεύρει η γειτονιά, τα ξεύρει ο κόσμος όλος· δείξε σημάδια του κορμιού κι απέκει να σ’ ανοίξω. 

―Ελιάν έχεις στο μάγουλο, ελιάν εις την μασχάλην. 

― Βάγιες, τρεχάτε ανοίξατε· αυτός είν’ ο καλός μου!

Η γυναίκα όπως λέει το τραγούδι, στην αρχή δεν πείθεται· δυσπιστεί και ζητάει αποδείξεις, ζητά τα περίφημα σημάδια. Tα σημάδια αναπτύσσονται σε τρεις διαδοχικές αφηγήσεις: πρώτα ακούγονται τα σημάδια της αυλής, μετά του σπιτιού και τέλος τα κρυφά σημάδια του κορμιού: Τα σημάδια της αυλής και του σπιτιού δεν είναι αρκετά. Όταν όμως θα ακουσθούν τα κρυφά σημάδια του σώματος, η γυναίκα  αναγνωρίζει, τον αγαπημένο της. 
 

6. Η Αναγνώριση στα ριζίτικα (δημοτικά τραγούδια της Κρήτης).

Ο πραματευτής.

Η μοιραία Αναγνώριση.

Το ριζίτικο αυτό το έχουν πει πολλοί. Ο Ψαραντώνης( Αντώνης Ξυλούρης) το λέει με τον δικό του, ιδιαίτερο, σπαρακτικό τρόπο.

Πραματευτής κατέβαινε από ένα βουνί απάνω
λαλεί μουλάρια δώδεκα, μουλίτσες δεκαπέντε
σε μια μουλίτσα ταπεινή μόσχο `χε φορτωμένο.

Κι από τον μόσχο τον πολύ κι από τη μυρωδιά του
ο νιός εποκοιμήθηκε εις τη μουλίτσα απάνω,
μουλίτσες παραστράτησαν σ’ άγρια μονοπάτια.

Χαρά σε τούτα τα βουνά που κλέφτες δεν υπάρχουν
ο νιος δεν το `χε να το πει. Άλλοι του ξεφορτώναν
κι άλλος βαρά με το σπαθί κι άλλος με το μαχαίρι
και τ’ αδερφάκι τον βαρά με κοφτερή φαλτσέτα.

Μα αφήστε μωρέ παιδιά κι εμένα τον καημένο,
έχω κι εγώ έναν αδερφό στους κλέφτες καπετάνιο.
Για πες μας βρε πραματευτή σουσούμια του σπιτιού σας
 

Μηλιά έχω μες στην πόρτα μας και κλήμα στην αυλή μας.
Και τότες τ’ αδερφάκι του έσυρε το μαχαίρι
και το βαρά στο στήθος του.


7. Παραστάσεις Αναγνώρισης σε ερυθρόμορφα αγγεία

α) Αττικός ερυθρόμορφος σκύφος, από το Chiusi (Τοσκάνη).

Αποδίδεται στον «Ζωγράφο της Πηνελόπης», ~440 π.Χ.
Στη β' όψη η οικονόμος του Οδυσσέα αναγνωρίζει τον κύριο της, που είναι μεταμορφωμένος σε ζητιάνο, ενώ πλένει το πόδι με την ουλή. Ο Εύμαιος ντυμένος με μανδύα παρακολουθεί τη σκηνή.

β) Ποσειδωνιακός ερυθρόμορφος αμφορέας με λαιμό, από το Paestum της Κάτω Ιταλίας.

Αποδίδεται στον «Ζωγράφο του Ορέστη της Βοστόνης». ~330 π.Χ.

Σκηνή από τις Χοηφόρες του Αισχύλου. Η συνάντηση της Ηλέκτρας και του Ορέστη στον τάφο του Αγαμέμνονα. Η Αναγνώριση Ηλέκτρας και Ορέστη.

* Αρχιτέκτων, Ιστορικός Αρχιτεκτονικής, Ιστορικός Τέχνης.

** Στην φίλη Μαριέττα Πεπελάση, αναγνώστρια των ανθρώπινων ψυχών, την ψυχοθεραπεύτρια με τις λεπταίσθητες ανθρώπινες και καλλιτεχνικές κεραίες.

Η Μαριέττα πραγματοποιεί την Εσωτερική Αναγνώριση για κάθε άνθρωπο που προσφεύγει στη βοήθεια της. Η Αναγνώριση αυτή του άγνωστου μας «απομέσα εαυτού» επιτυγχάνεται με την παρέμβαση της καλής μας Μαριέττας. Η Αναγνώριση της Ζωής και του Βίου, η Αναγνώριση του απέξω μας με το απομέσα μας. Η πράξη αυτή της άδολης αγάπης, συνοδεύεται από υπέροχη αυτοσχεδιαστική μουσική και εικόνες με πάμφωτα χρώματα.


 


 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ονειροντυμένες λέξεις: Οι ομορφοκαμωμένες, πρωτότιμες «κόρες» του Νίκου Καζαντζάκη
Οι λέξεις στο έργο του Καζαντζάκη είναι σεβαστές, αφέντρες, καπετάνισσες, κοσμοδέσποινες, πρωτότιμες, χρυσοβουλάτες, ευγενικές και γνωρίζουν την τέχνη του αυτοσχεδιασμού.
Ονειροντυμένες λέξεις: Οι ομορφοκαμωμένες, πρωτότιμες «κόρες» του Νίκου Καζαντζάκη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η διονυσιακή λατρεία και πώς επιβιώνει στις μέρες μας
Ο Διόνυσος είναι παρών και σήμερα σ` όλη την ελληνική επικράτεια μόνο που δεν γιορτάζεται, δεν έχει ναούς, ακολούθους και μαινάδες. Του έχουν μείνει, τα υπέροχα και μοναδικά αρχαία θέατρα και τα ερείπια των...
Η διονυσιακή λατρεία και πώς επιβιώνει στις μέρες μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ομηρικές μάχες: Ιστορίες από την Ιλιάδα
Πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστί, πάντων δε βασιλεύς. Και τους μεν θεούς έδειξε, τους δε ανθρώπους, τους μεν δούλους εποίησε, τους δε ελευθέρους.
Ομηρικές μάχες: Ιστορίες από την Ιλιάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η αειθαλής νεότητα του κόσμου, η ελληνική αρχαιότητα
O Παν, ένας όρθιος τράγος με ανθρώπινα τα άνω άκρα και τον κορμό άνωθεν του ομφαλού. Η γενεαλογία του μειξογενούς αυτού θεϊκού όντος παρέμεινε συγκεχυμένη.
Η αειθαλής νεότητα του κόσμου, η ελληνική αρχαιότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τέχνη και λογοΤΕΧΝΙΑ, διάλεκτος και γλώσσα
Xαρακτηριστικό της λογοτεχνίας είναι η συγχρονικότητα (σε αντίθεση με την α-χρονικότητα της τέχνης): η αξία της βρίσκεται λοιπόν μόνο στον χώρο του ιστορικού χρόνου όπου γεννιέται και απευθύνεται, και στον...
Τέχνη και λογοΤΕΧΝΙΑ, διάλεκτος και γλώσσα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας