Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από τον Ανθρωπο στον άνθρωπο
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τον Ανθρωπο στον άνθρωπο

  • A-
  • A+

Οποιον δρόμο και να ακολουθήσει κανείς για να προσεγγίσει την έννοια της Αριστεράς, μοιραία θα διασταυρωθεί με την ιδέα της δικαιοσύνης. Μέχρις εδώ βεβαίως δεν θα έχει φωτιστεί επαρκώς, καθώς τη δικαιοσύνη είναι δυνατόν να τη συναντήσει κανείς περιφερειακά αρκετών πολιτικών συστημάτων. Μόλις όμως προσπαθήσουμε να διακρίνουμε τα ειδικά χαρακτηριστικά της, η ιδέα της δικαιοσύνης θα μας αποκαλυφθεί ως ο κεντρικός αξιακός οικισμός της Αριστεράς.

Η δικαιοσύνη λοιπόν στον σοσιαλισμό είναι κοσμική, θύραθεν, πάει να πει υλική, κοινωνική, βρίσκεται στα πράγματα, ούτε πριν από αυτά, ούτε μετά, ούτε εκτός τους, ούτε πέραν αυτών. Η δικαιοσύνη στον σοσιαλισμό δεν είναι η προσμονή της Κρίσης, δεν είναι μια προσταγή του Λόγου, δεν είναι η κοινωνική διάχυση της ωφέλειας· και δεν είναι ιδανικό, ούτε ο στόχος της κοινωνικής προόδου. Η δικαιοσύνη στον σοσιαλισμό είναι ο μοναδικός όρος αναπαραγωγής της κοινωνίας.

Αυτή είναι μια σύλληψη, φυσικά, διαφωτιστική. Διότι, ας μη γελιόμαστε, ο Διαφωτισμός δεν διαπιστώνει την ανθρώπινη προόδευση, ούτε και κηρύττει την αναγκαιότητά της· ελέγχει απλώς, με τον γνώμονα του Λόγου, τις συνέπειες των παραδεδομένων ιδεών, ηθών, αντιλήψεων, θεσμίσεων και πρακτικών στην προοδευτική αναπαραγωγή της ανθρωπότητας. Που σημαίνει την αναπαραγωγή της με τον πλέον ευμενή, φιλικό και αρμονικό ως προς τις ζωές των ανθρώπων τρόπο. Δηλαδή, με τον πλέον δίκαιο τρόπο.

Ο ασυμφιλίωτος έλεγχος όλων των ανθρώπινων δημιουργημάτων με αμείλικτο γνώμονα τις συνέπειές τους για την πραγματική ζωή των ανθρώπων· αυτή ήταν μια τρομερή ιδέα και τα πιο αποφασισμένα τέκνα του Διαφωτισμού την ακολούθησαν ώς το τέλος της, ξαπλώνοντας τον ίδιο τον Διαφωτισμό στο τραπέζι του ελέγχου. Μετά από αυτό κανείς δεν μπορούσε να γυρίσει πίσω. Τίποτα δεν ήταν πλέον σεβαστό, παρά μόνο ό,τι κατάφερνε να περάσει τον έλεγχο. Και αν στον έλεγχο αυτό απέτυχε η θρησκεία, η πλέον ιερή από τις κατασκευές του ανθρώπου, πολύ δύσκολα θα μπορούσε να το κάνει κάποιος άλλος.

Οι εχθροί του Διαφωτισμού προσπάθησαν να τον χτυπήσουν εκεί όπου εντόπισαν τη δομική του αδυναμία, στον αφαιρετικό χαρακτήρα της έννοιας του Ανθρώπου. Είχαν εντοπίσει τον πυρήνα του, παρ’ όλα λάθευαν. Γιατί η έννοια του Ανθρώπου δεν ήταν αφηρημένη· ήταν η εννοιακή κωδικοποίηση της αναντίρρητης διαπίστωσης ότι η δικαιοσύνη, δηλαδή η προοδευτική αναπαραγωγή της κοινωνίας, είναι δυνατή μόνο υπό την προϋπόθεση ότι αυτή συμβαίνει στην πραγματική ζωή όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων.

Ο Ανθρωπος του Διαφωτισμού, δηλαδή, είναι όλοι οι συγκεκριμένοι, υπαρκτοί άνθρωποι στις ζωές των οποίων πραγματοποιείται η προοδευτική αναπαραγωγή της ανθρωπότητας. Αυτός είναι ο διαφωτιστικός κοσμοπολιτισμός δίχως τον οποίο ο ίδιος ο Διαφωτισμός, συνεπώς και ο σοσιαλισμός, καταρρέουν. Ο αντίπαλος του Διαφωτισμού, εδώ, θα εξεγερθεί ξανά: ακριβώς, είναι οι συγκεκριμένοι, υπαρκτοί άνθρωποι, καθορισμένοι από τις παραδεδομένες ταυτίσεις, οι οποίοι δεν υπάρχουν πουθενά στον αφηρημένο ανθρωπισμό του κοσμοπολιτισμού. Οπως το είχε πει ο δαιμόνιος Μπερκ, «βλέπω Αγγλους, Γάλλους και Ισπανούς, δεν βλέπω όμως πουθενά τον Ανθρωπο». Ο Μπερκ όμως και οι σύντροφοί του παγιδεύτηκαν από το ίδιο τους το επιχείρημα.

Διότι ο κοσμοπολιτισμός ήταν απλώς η συνεπής μορφή της κοινωνικής δικαιοσύνης, δηλαδή της προοδευτικής αναπαραγωγής της ανθρωπότητας, δηλαδή του αξιοπρεπούς βίου όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων. Τι μπορεί να σήμαινε αυτό; Οτι, για παράδειγμα, όσο ασφαλής και ήσυχος και να ένιωθε ο Αγγλος δουλέμπορος που πλούτιζε από την ανόσια υπερπόντια δραστηριότητά του, η κοινωνική ζωή της ίδιας της μητρόπολης, αργά ή γρήγορα, θα διαταρασσόταν δομικά από τις συνέπειες της δουλείας.

Συνέπειες καταστροφικές, οι οποίες εκβάλλουν εμπρηστικά ακόμη και σήμερα, διαλύοντας την κοινωνική ζωή των ΗΠΑ, δηλαδή, καταστρέφοντας τις πραγματικές ζωές συγκεκριμένων, υπαρκτών ανθρώπων. Εδώ εφαρμόζεται ο διαφωτιστικός έλεγχος. Με μοναδικό γνώμονα την κοινωνική δικαιοσύνη, δηλαδή την προοδευτική κοινωνική αναπαραγωγή, ποιες είναι οι συνέπειες των παραδεδομένων αντιλήψεων και πεποιθήσεων, ηθών και θεσμίσεων, αξιών και ιδανικών, στις πραγματικές ζωές των ανθρώπων -για παράδειγμα στις ΗΠΑ με το φυλετικό ζήτημα; Ή στην Ελλάδα με το εθνικό ζήτημα; Ή με το μεταναστευτικό;

Τέλος, η κοσμοπολίτικη έννοια του Ανθρώπου εγγυάται ότι ο συγκεκριμένος, καθορισμένος από τις παραδεδομένες ταυτίσεις άνθρωπος θα γίνει σεβαστός. Διότι η μετάβαση από τον Ανθρωπο στον συγκεκριμένο άνθρωπο είναι εγγεγραμμένη στην ίδια αυτή έννοια, το αντίθετο όμως όχι. Είναι ένα πολύτιμο κληροδότημα του Διαφωτισμού: δεν σέβεσαι τον εκάστοτε συγκεκριμένο άνθρωπο λόγω, ή μέσω, των θρησκευτικών, εθνικών, φυλετικών ταυτίσεών του -τουναντίον- αλλά μόνο επειδή είναι δίκαιο να το κάνεις.

* μεταδιδακτορικός ερευνητής Παντείου Πανεπιστημίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Για το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς
Ακόμη και αν δεχτούμε ότι οι νεωτερικές δυτικές κοινωνίες οικοδομήθηκαν επί λίγο-πολύ κοινών ηθικών αρχών, που και εκείνες προέκυψαν ιστορικά από τον Διαφωτισμό και τη Γαλλική Επανάσταση, όπως το γνωστό...
Για το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Αριστερά και τα όρια
Από την κατάληψη των αριστερών εδράνων στη Γαλλική Επαναστατική Εθνοσυνέλευση, η «Αριστερά» κινείται διαχρονικά εκτός των κατεστημένων ορίων, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών. Η προσπάθεια υλοποίησης...
Η Αριστερά και τα όρια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το νέο σήμα του ΣΥΡΙΖΑ
Δημοκρατία. Η δημοκρατία είναι το κύριο όπλο της στρατηγικής της Αριστεράς αλλά και ο τελικός στρατηγικός της στόχος. Η αληθινή δημοκρατία και ο...
Το νέο σήμα του ΣΥΡΙΖΑ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αν ο ΕΛΑΣ καταλάμβανε την Αθήνα
Αν είχε επιτραπεί στον EΛAΣ να μπει τον Οκτώβριο του '44 στην Αθήνα, θα είχαμε μια εντελώς διαφορετική εξέλιξη της χώρας. Δεν θα υπήρχε λόγος για το αιματοκύλισμα που ακολούθησε, ούτε θα πρωταγωνιστούσαν...
Αν ο ΕΛΑΣ καταλάμβανε την Αθήνα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ακηδία με όρους κοινωνικού κόστους
Η ακηδία βγαίνει από το «α» στερητικό και το «κήδος» (που σημαίνει φροντίδα, νοιάξιμο, σεβασμός για τον άλλο, π.χ. κηδεμόνας, κηδεία κ.α.).
Η ακηδία με όρους κοινωνικού κόστους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χούλιο Αγκίτα, πρόδρομος της Νέας Αριστεράς
Μεγαλωμένος πολιτικά μέσα στον ευρωκομμουνισμό, «παιδί» της θρυλικής Πασιονάρια και του Καρίγιο, ο Χούλιο Αγκίτα διακρινόταν για την ευρύτητα του πνεύματός του και της μόρφωσής του, παραπέμποντας συχνά στις...
Χούλιο Αγκίτα, πρόδρομος της Νέας Αριστεράς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας