• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 14.5°C
    2 BF
    93%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.2°C / 12.8°C
    5 BF
    85%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.8°C
    4 BF
    83%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    1 BF
    62%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    5 BF
    76%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 10.4°C
    1 BF
    95%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 6.8°C
    2 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.0°C / 11.0°C
    2 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.3°C / 16.4°C
    3 BF
    88%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 16.2°C
    2 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 13.8°C / 16.4°C
    3 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    4 BF
    90%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.2°C / 14.2°C
    2 BF
    93%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 11.7°C
    1 BF
    92%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.8°C / 18.2°C
    1 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 13.8°C
    2 BF
    88%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    4 BF
    86%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 12.8°C
    3 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 5.0°C / 5.0°C
    2 BF
    94%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κρίση, ψήφος, συλλογική δράση

  • A-
  • A+

Κοινωνική κατάσταση και θρησκεία αποτέλεσαν παραδοσιακά τα δύο βασικότερα κριτήρια της ψήφου. Οι φτωχότεροι ψήφιζαν και ψηφίζουν πιο αριστερά, οι θρησκευόμενοι πιο συντηρητικά, κόμματα με δεσμούς με τους θρησκευόμενους. Διόλου τυχαίο ότι αρκετά κόμματα καλούνται εργατικά ή χριστιανικά - συνήθως χριστιανοδημοκρατικά. Εξαιρέσεις υπάρχουν. Μη εύποροι, όπως οι αγρότες, ψήφιζαν και ψηφίζουν συντηρητικά. Από την άλλη θρησκευόμενοι, ακόμα και κληρικοί, ψηφίζουν αριστερά με στόχο τη ριζική αλλαγή της κοινωνίας.

Τα πράγματα έγιναν συνθετότερα με την ανάδυση και συγκρότηση από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα της λεγόμενης μεσαίας τάξης και την έντονη ανοδική κοινωνική κινητικότητα μετά τη δεκαετία του 1950. Οι απόπειρες κατασκευής κοινωνικών επιστημόνων, όπως ο Ν. Πουλαντζάς, των κοινωνικών τάξεων μαρτυρά τη σύνθετη πραγματικότητα της νέας αυτής τάξης. Σε κάθε περίπτωση η παρουσία της, λόγω και του μεγάλου αριθμητικού της βάρους, κατέστησε συνθετότερο τον κομματικό ανταγωνισμό. Η ψήφος τους αποτέλεσε διακύβευμα και έκρινε αρκετά συχνά τις εκλογές.

Ταυτόχρονα η ανοδική κοινωνική κινητικότητα στις δυτικές χώρες, κυρίως την τριακονταετία 1950-1980, άλλαξε τα κοινωνικά και εκλογικά δεδομένα. Παρότι το σχολείο έμεινε σε μεγάλο βαθμό ταξικό, η διεύρυνσή του κατέστησε δυνατές τις σπουδές σε παιδιά φτωχότερων τάξεων. Τα πτυχία, σε συνδυασμό με τη διεύρυνση των κρατικών υπηρεσιών και την ανάδυση νέων επαγγελμάτων, επέτρεψαν την κοινωνική άνοδο παιδιών αγροτών και εργατών, αγοριών και κοριτσιών.

Αλλάζοντας κοινωνική θέση οι άνθρωποι αυτοί άλλαξαν εκλογικές συμπεριφορές. Κατά τεκμήριο η αλλαγή είναι αργή και σημαδεύεται από τη στήριξη αρχικά όμορων πολιτικών χώρων για να καταλήξει, ανάλογα με τις κοινωνικές διαδρομές, ακόμη και στην άλλη άκρη του κομματικού συστήματος.

Σε περιόδους κρίσης η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη. Οι αλλαγές στην εκλογική συμπεριφορά είναι εντονότερες αλλά δεν είναι δεδομένη η κατεύθυνσή τους. Γράφεται και λέγεται ότι πολλοί ψηφοφόροι, ιδιαίτερα οι λιγότερο εύποροι, στρέφονται τα τελευταία χρόνια σε λαϊκίστικα κόμματα, όρος χρησιμοποιούμενος συχνά κατά το δοκούν. Αντίθετα, οι εν λόγω ψηφοφόροι στρέφονται κυρίως σε κόμματα και πρόσωπα που καλλιεργούν το αίσθημα ασφάλειας σε ένα περιβάλλον, διεθνές και εθνικό, αυξανόμενης ανασφάλειας και επισφάλειας. Ετσι, οι λευκοί, άντρες, ψηφοφόροι στις ΗΠΑ στράφηκαν στον Τραμπ, τα λαϊκά στρώματα στην Αγγλία ψήφισαν brexit, οι Νοτιοκορεάτες ψήφισαν πρόσφατα τον «προοδευτικό» Μουν για τη χαρακτηρισθείσα διεθνώς υποδειγματική διαχείριση του κορονοϊού.

Διαδεδομένη στο παρελθόν και σήμερα είναι η άποψη ότι οι κρίσεις ενεργοποιούν τον κόσμο, τροφοδοτούν και πυροδοτούν τη συλλογική δράση. Λάθος. Η κρίση συγχέεται με την κριτική κατάσταση, την εξαιρετική δηλαδή κατάσταση (μια σημαντική πολιτική ανατροπή, πανδημία…) που αλλάζει, έστω και για λίγο, τους ρυθμούς της καθημερινότητάς μας. Μια κρίση μπορεί να μετατραπεί σε κρίσιμη κατάσταση, αλλά μπορεί και όχι. Εξαρτάται από την κρίση και τη διαχείρισή της.

Αντίθετα απ’ ό,τι πιστεύεται λοιπόν μια κρίση μπορεί όχι μόνο να μην πυροδοτήσει τη συλλογική δράση, αλλά να την αποδυναμώσει. Με άλλα λόγια μια κρίση δεν αποτελεί αναγκαστικά τον προάγγελο μιας επαναστατικής κατάστασης. Οι κοινωνίες μας είναι πολύ πιο σύνθετες σήμερα για κάτι τέτοιο. Κυρίως όμως δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι τα κοινωνικά υποκείμενα, οι πληγέντες, θα οδηγηθούν σε συλλογικές αντιδράσεις και δράσεις.

Αντίθετα... Μελέτη σε εκπαιδευτικούς που τέθηκαν σε διαθεσιμότητα το 2014 από την κυβέρνηση Σαμαρά δείχνει ότι οι θιγμένοι κατέφυγαν σε ατομικές μορφές δράσης. Πέρα από το προσωπικό σοκ, σ’ αυτό συνέτεινε η δυσπιστία για τους άλλους, τους γύρω, τους συναδέλφους, οι οποίοι αίφνης έγιναν ανταγωνιστές. Και βέβαια τους κυβερνώντες οι οποίοι θεωρήθηκε ότι ενεργούν όχι με δίκαιους, απρόσωπους κανόνες, αλλά με κριτήρια πελατειακά. Γι αυτό προτίμησαν είτε να αποσυρθούν είτε να παίξουν με τους κανόνες των κυβερνώντων αναζητώντας -παρότι γνωρίζουν πώς να συντάξουν βιογραφικό- κυβερνητικούς βουλευτές και κομματικά γραφεία.

Με δυο λόγια, μια κρίση δεν οδηγεί αναγκαστικά στην αλλαγή εκλογικής συμπεριφοράς, πολύ δε περισσότερο στη συλλογική δράση. Αυτό μπορεί να γίνει υπό προϋποθέσεις. Με την ανάκτηση της εμπιστοσύνης στα πρόσωπα και στους θεσμούς που τους εκπροσωπούν, πολύ δε περισσότερο στα πολιτικά κόμματα που θέλουν να τους εκφράσουν. Με λίγα λόγια δεν φτάνει η μη θετική εικόνα ή η απαξίωση του ανταγωνιστή. Βοηθά μάλιστα πολύ η θετική μας εικόνα.

* καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ηγεμονία και Αριστερά
Οι εκλογές δεν είναι παρά η αποτύπωση πολιτικών, ιδεολογικών και, κυρίως, κοινωνικών διεργασιών που προηγούνται πολύ της ψηφοφορίας.
Ηγεμονία και Αριστερά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μεταξύ ωρίμανσης και σήψης
Η αντιπολιτευτική τακτική που αμβλύνει τις γωνίες, η «θεσμική» αντιπολίτευση, προσλαμβάνεται από ένα μέρος του εκλογικού σώματος ως ανοχή ή ακόμα και ως συναίνεση.
Μεταξύ ωρίμανσης και σήψης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι προοδευτικές δυνάμεις μετά τις εκλογές
Συζητάμε περισσότερο για τον χρόνο των εκλογών και λιγότερο για το πολιτικό σκηνικό που θα προκύψει από αυτές - όποτε γίνουν. Τη στιγμή που ζητούμενο είναι να τερματιστεί η δεξιά πολιτική, οι συσχετισμοί που...
Οι προοδευτικές δυνάμεις μετά τις εκλογές
ΑΠΟΨΕΙΣ
To βαθύ ρήγμα του Ιράν
Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, έχοντας χάσει το μεγαλύτερο μέρος της νομιμοποίησής του, αιωρείται πάνω από την ιρανική κοινωνία σαν μια διαρκής και βαριά σκιά.
To βαθύ ρήγμα του Ιράν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι αναποφάσιστοι νέοι θα κρίνουν τις εκλογές
Το ηλικιακό χάσμα δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Ισχύει σε αρκετές χώρες και χρήζει ενδελεχέστερης μελέτης. Οι νέοι ψηφίζουν πιο αριστερά από τους γονείς, τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους.
Οι αναποφάσιστοι νέοι θα κρίνουν τις εκλογές
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πληθωρισμός και ψηφοθηρία
Γι’ αυτούς που βλέπουν τους άλλους από ψηλά, ο πληθωρισμός δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα ποσοστό, ένα εργαλείο που θα τους επιτρέψει να μεγαλώσουν τον πλούτο και την ισχύ τους και γι’ αυτό θα πρέπει να...
Πληθωρισμός και ψηφοθηρία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας