Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Παλίρροιες ευθυνών
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Παλίρροιες ευθυνών

  • A-
  • A+

«Μπορείς, αλλά όχι μόνος!». «Eυθύνεσαι, αλλά όχι μόνο εσύ». Και αντίστροφα: «Μπορούν οι άλλοι, όχι όμως αν κι εσύ δεν κινηθείς. Φταίει το κράτος, αλλά κι εσύ δεν είσαι ανεύθυνος». Αυτή είναι η φιλοσοφία των στεγνών προγραμμάτων απεξάρτησης από τα ναρκωτικά, που εδώ και δεκαετίες, στη χώρα μας και αλλού, προσπαθούν να εξηγούν και να συμβάλλουν στην αλλαγή συμπεριφορών, επώδυνων και βαθιά ριζωμένων.

Γνωστή η αφορμή να ασχολούμαστε με ατομικές ευθύνες. Η χρήση της μάσκας, η τήρηση των κοινωνικών αποστάσεων, η ίδια η διάδοση του θανατηφόρου κορονοϊού χαρακτηρίστηκαν από την τηλεοπτική και την επιστημονική-τεχνοκρατική ρητορεία ως θέματα ατομικής ευθύνης. Πρόκειται για τη συγκυριακή υπενθύμιση ενός κεντρικού θέματος της νεωτερικής φιλοσοφίας, ιδίως της δυτικής, που θεμελιώνει την ιδέα της ατομικής ευθύνης στην ελευθερία βούλησης και δράσης του ανθρώπου. Στον άνθρωπο-υποκείμενο. Μπορώ να μην επεκταθώ, άλλωστε προ ημερών εδώ άλλος αρθρογράφος θύμισε τις ιστορικές και κοσμοθεωρητικές διαστάσεις του θέματος (βλ. Α. Παυλόπουλου, «Γιατί η ευθύνη είναι πρωτίστως κρατική», «Εφ.Συν.», 24/8).

Σε αντίθεση πάντως με τις κοσμοθεωρίες, οι συγκυρίες αλλάζουν άρδην τις κατευθύνσεις. Πλημμυρίδα και άμπωτη. Αλλοτε η έμφαση δίνεται στην ανάγκη της άνωθεν διαχείρισης και της κρατικής ευθύνης, άλλοτε κυριαρχούν (όπως τώρα) οι ιδέες και τα κελεύσματα της ατομικής ευθύνης. Συνήθως δεν είναι η ισορροπία το ζητούμενο των ρητόρων, αλλά η επικράτηση κάποιου ιδεολογικού -σε τελική ανάλυση εξουσιαστικού- ρεύματος. Σήμερα, η ισοπεδωτική κυριαρχία του λόγου περί ατομικής ευθύνης στα καλώς κουρδισμένα Μέσα δεν έχει μόνο τα νεοφιλελεύθερα κίνητρα για εξατομίκευση του πολίτη-πελάτη. Πάνω απ’ όλα επιδιώκει τον αποπροσανατολισμό. Επιβάλλεται να ξεχαστεί η ευθύνη του κράτους- οργανωμένης κοινωνίας να στηρίξει το κράτος πρόνοιας: να οργανώσει τις δημόσιες δομές περίθαλψης, να προσλάβει προσωπικό, να χρηματοδοτήσει την έρευνα, να διαθέτει εξοπλισμό αλλά και αναλώσιμα για τους μη έχοντες, να πυκνώσει τα δρομολόγια των μέσων μαζικής μεταφοράς.

Κι έτσι ο ένας φτάνει να δείχνει με το δάχτυλο τον άλλο αποσιωπώντας τις ευθύνες της πλευράς του. Από τη μια ο πολίτης αγνοεί στην κυκλοφορία και στις κοινωνικές συγκεντρώσεις τη μάσκα και παράγει στριμώγματα. Φορτώνει τα αίτια όλων των δεινών στο κράτος και σε φανταστικές συνωμοσίες. Από την άλλη τα φερέφωνα της άνωθεν εξουσίας απαλλάσσουν αγορές, διαπλοκές και υπηρεσίες, υποθάλπουν στοργικά τα κέρδη και ενοχοποιούν τα άτομα. Ενώ, διέξοδοι θα μπορούσαν να φανούν μόνο αν όλοι καταλάβουν ότι η αλλαγή αφορά μια σχέση που καλύπτει τους πάντες, ότι τόσο το σύστημα όσο και το άτομο πρέπει να αλλάξουν κι ότι την προτεραιότητα και το κύριο βάρος τα έχει ο ισχυρότερος. Δηλαδή το σύστημα.

* ομ. καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί ατομικής ευθύνης και άλλων… δαιμονίων
Η ατομική ευθύνη δεν έρχεται σε σύγκρουση με τη συλλογική ή κοινωνική ευθύνη, ούτε με την ευθύνη της πολιτείας και των θεσμών απέναντι στον πολίτη. Δεν αποτελεί μια «μετάθεση» της ευθύνης στον έναν.
Περί ατομικής ευθύνης και άλλων… δαιμονίων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εξι θέσεις για την Αριστερά του 21ου αιώνα
Τι σημαίνει σήμερα η Αριστερά ως ιδεολογία και όραμα, ως κόμμα και κίνημα; Δεν υπάρχει απλή απάντηση στο ερώτημα. Εντούτοις, ως η μεγάλη Ευρωπαϊκή Αριστερά, έχουμε ευθύνη να αρχίσουμε τη συζήτηση,...
Εξι θέσεις για την Αριστερά του 21ου αιώνα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αντίδοτο ή πανάκεια;
Αν θελήσουμε να βάλουμε σε τάξη όσα –ων ουκ έστιν αριθμός– έγιναν, γράφτηκαν ή ακούστηκαν τα χρόνια της κρίσης, πρέπει να επιλέξουμε μια οπτική γωνία. Νομίζω λοιπόν ότι όλοι σχεδόν θα συμφωνήσουμε πως η κόντρα...
Αντίδοτο ή πανάκεια;
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Δεν υπάρχει κράτος»... λένε μερικοί...
«Δεν υπάρχει κράτος...», αυτήν τη φράση την ακούμε και θα την ακούσουμε πολλές φορές. Τελευταία την ακούσαμε συχνά με τις καταστροφές στη Μάντρα όταν χάθηκαν σε λίγες ώρες 24 άνθρωποι και δεκάδες σπίτια...
«Δεν υπάρχει κράτος»... λένε μερικοί...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δίλημμα ή μονόδρομος;
Αν η Γαλλική Δημοκρατία δεν περιλαμβάνει τους θύλακες κοινωνικού αποκλεισμού, οι αποκλεισμένοι προσδιορίζουν την ταυτότητά τους αρνητικά και επιθετικά σε σχέση με το κοσμικό κράτος.
Δίλημμα ή μονόδρομος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η φιλαυτία ως ευεργεσία
Οσον αφορά την προκλητική αντίληψη υπέρ ενός ατομισμού που ως «φιλαυτία αποτελεί πηγή ευεργεσίας για τους εργαζόμενους» θαυμάζει κανείς τη θρασύτητα αυτής της «εγωιστικής» πολιτικής ανθρωπολογίας, όπου η ζωή...
Η φιλαυτία ως ευεργεσία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας