Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διαψεύσεις από το μέλλον
AP Photo/Aaron Favila
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διαψεύσεις από το μέλλον

  • A-
  • A+

…είπα στην ψυχή μου, μείνε ακίνητη, και περίμενε
χωρίς ελπίδα, γιατί ελπίδα θα ’ταν ελπίδα για το λάθος πράγμα∙
    Τ. Σ. Ελιοτ, Τέσσερα κουαρτέτα, μτφρ. Χάρης Βλαβιανός

Η οικονομική πτώση −πρωτόγνωρη, όπως εκδηλώνεται στις οικονομίες του κόσμου− δεν είναι τόσο ουδέτερο γεγονός όσο ακούγεται. Ούτε ο αριθμός των κρουσμάτων είναι κάτι που έχει να κάνει μόνο με το στατιστικό αποτύπωμα της πανδημίας. Το πρώτο σημαίνει συνεχόμενη μείωση του εγχώριου πλούτου (όπως καταγράφεται στο ΑΕΠ), άρα, αύξουσα ανεργία, φτώχεια και φαινόμενα που πλήττουν τους πιο ευάλωτους. Το δεύτερο εμπεριέχει την απειλή του θανάτου – ένα θέμα που είναι ταμπού ακόμα στις αναπτυγμένες χώρες που έχουν επενδύσει τόσα στην αιώνια νεότητα, στις τεχνικές διατήρησης στη ζωή, στην καθυστέρηση της θνητότητας.

Οικονομία και πανδημία είναι ο πιο δύσκολος συνδυασμός. Η όποια πολιτική λύση θα προκύψει από το πάντρεμα δύο πανίσχυρων Λόγων (discourses): των τεχνοκρατών της οικονομίας και των επίσης ειδικών της υγείας − που, μεταξύ τους, συγκρούονται.

Συνεπώς, η λύση θα έχει να κάνει αναγκαστικά με διαψεύσεις. Οι πρώτοι ασυμφιλίωτοι με την εξέλιξη του πράγματος είναι οι πολιτικοί. Δεν τους είναι εύκολο, γιατί οι κυβερνώσες ελίτ παντού ανά τον κόσμο είναι στοιχειωμένες από μελλοντικά συμβόλαια ευημερίας. Τα συμβόλαια –αυτά που κλείνει κάποιος με τον λαό− αυτοδιαψεύδονται. Οι μελλοντικές εκπληρώσεις αποτυγχάνουν να υλοποιηθούν. Αλλά, κι έτσι, συνεχίζουν να υποθηκεύουν το μέλλον.

Μέλλον, λέει το λεξικό, είναι αυτά που πρόκειται να συμβούν∙ η εξέλιξη των πραγμάτων. Ο Τ. Σ. Ελιοτ είχε διατυπώσει με μοναδικό τρόπο την αλληλουχία του χρόνου: «Ο παρών χρόνος και ο παρελθών χρόνος είναι ίσως και οι δύο παρόντες στον μέλλοντα χρόνο και ο μέλλων χρόνος να περιέχεται στον παρελθόντα χρόνο…». Ο,τι έχει απολεσθεί πλέον από τις χρυσές κατακτήσεις των μικρών (πλην ισχυρών και υπερήφανων κ.λπ. κ.λπ.) κρατών θα επιδιώκεται να ανακτηθεί στο επίπεδο της ζωής −σταθερά, έναντι του θανάτου− αλλά και στο επίπεδο του εθνικού συμφέροντος − σταθερά μέσω της ατομικής ευθύνης. Ωστόσο, ο αυγουστιάτικος τριψήφιος αριθμός καθημερινών κρουσμάτων επιβεβαιώνει τον κανόνα: «όλα αυτά που είναι στερεά, λιώνουν στον αέρα».

Αρα, η ζωή στην εποχή των πολλαπλών κρίσεων θα ορίζεται από μια ελπιδοφόρα −πάντα− προσδοκία, όμως, μη δεσμευτική, που θα περικλείει τη μνήμη ενός χαμένου φαντασιακού: «…Ο,τι θα μπορούσε να συμβεί είναι μια αφαίρεση που παραμένει μια διαρκής δυνατότητα μόνο σ’ έναν κόσμο από εικασίες…» (Τ. Σ. Ελιοτ). Κάτι που θα βιώνεται στο παρόν σαν ένα διαρκές κοινωνικό πείραμα∙ σαν ένας ατομικιστικός και υπεύθυνος τρόπος ζωής.

Ας μην ξεχνάμε ότι ένας οξυδερκής παρατηρητής, πολύ ευαίσθητος και απαράμιλλος καταγραφέας του καιρού του, ο Βικτόρ Ουγκό, διαψεύστηκε από το μέλλον, όταν έλεγε: «Πολίτες, ο 19ος αιώνας είναι μεγάλος, αλλά ο 20ός θα είναι ευτυχισμένος» (Οι άθλιοι). Επίσης διαψεύστηκαν οι προσδοκίες του Τζον Μέιναρντ Κέινς στο φουτουριστικό δοκίμιο του 1930 με αντικείμενο «Οι οικονομικές δυνατότητες για τα εγγόνια μας» − μια υπόθεση με υψηλή αίσθηση διαγενεακής αλληλεγγύης.

Αλλά αυτές οι διαψεύσεις από το μέλλον δεν ήρθαν, τυχαία, επειδή προέκυψαν η πανδημία ή οι κρίσεις. Ο κόσμος του μέλλοντος είχε ήδη χαθεί –παρότι από το τέλος του 1980 κατέστρεφε τον κόσμο που γνωρίζαμε− επειδή υποσχόταν περιπέτειες, ουρανούς με τ’ άστρα, διαρκή ανάπτυξη και νεοφιλελεύθερους κοινωνικούς μετασχηματισμούς.

Ο Φουκουγιάμα επίσης απέτυχε όταν κατασκεύασε την εικόνα του τελευταίου ανθρώπου ως πλάσματος του οποίου ο σκοπός θα περιοριζόταν «στη διαρκή φροντίδα του μουσείου της ανθρώπινης ιστορίας». Απέτυχε, αφού αρκετές χώρες βρέθηκαν σε χειρότερη κατάσταση μετά το άνοιγμά τους στις ελεύθερες αγορές. Εάν μπορούσε, θα έβλεπε τον σημερινό άνθρωπο ως πλάσμα που ακούει το «Κυβερνητική Επιτυχία» σε διαρκή επανάληψη από ένα μεγάλο κεντρικό στούντιο.

Η υποτιθέμενη πολιτική λύση εμπεριέχει την αργή ακύρωση του μέλλοντος. Δεν θα είναι παρά «συνταγή αποτυχημένης κοινωνίας». Αλλά και κλειδί αυθεντίας των κυρίαρχων Λόγων, μέσω των συνεχών επιβεβλημένων ασυνάρτητων παρεμβάσεων που θα οδηγούν σε έναν «παράδεισο ασφάλειας» όπου οι περισσότεροι θα λιμοκτονούν.

Προφανώς, δεν μιλάμε για λύση. Υστερα από τη δεκαετία κρίσης, η λύση φαντάζει σαν ξεπερασμένος πολιτικός στόχος. Μιλάμε για αναγκαστική αναστολή των κανονικών δραστηριοτήτων και θεσμικών λειτουργιών. Η οργάνωση των υποθέσεων έχει στραφεί πλέον στη φάμπρικα πολιτικών αναστολών και ματαιώσεων − το είδος των ετερογενών ανισόρροπων μιγμάτων που πλασάρονται ως λύσεις, αρκεί να νομιμοποιούνται και να γίνονται αποδεκτές μαζί με την απουσία του κράτους στα πεδία (παιδεία, υγεία, έρευνα, απασχόληση, δημόσια αγαθά κ.ά.), εκεί όπου θα έπρεπε να είναι παρόν.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενας δημοσιονομικός ελέφαντας στο σαλόνι μας
Η οικονομική κρίση του COVID-19 εδραιώνει μια μακρά περίοδο κατά την οποία οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονται στην ευρωζώνη, και πρόκειται να αυξηθούν περισσότερο.
Ενας δημοσιονομικός ελέφαντας στο σαλόνι μας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πλούσιοι είναι πλούσιοι επειδή οι φτωχοί είναι φτωχοί
Ολοι. Και εμείς και αυτοί. Και αυτοί που είναι άνεργοι και κατεστραμμένοι και εκείνοι που έχουν πολλές εκατοντάδες δισεκατομμύρια στο εξωτερικό. Και οι μισθωτοί που πληρώνονται, αν πληρώνονται, στη χάση και...
Οι πλούσιοι είναι πλούσιοι επειδή οι φτωχοί είναι φτωχοί
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ρέκβιεμ των αριθμών
Οι αριθμοί ευδοκιμούν και δίνουν κάποια ψήγματα της κοινωνικής πραγματικότητας, αποκαλύπτοντας συγχρόνως τη διαχρονική ψευτιά των κρατούντων, που δίνουν ρεσιτάλ στις μέρες της ανθρωπιστικής κρίσης. Και...
Το ρέκβιεμ των αριθμών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το βαλσάκι του γάμου
Ο έρωτας πάνω απ’ όλα. Και στα χρόνια της κρίσης και στα χρόνια του πολέμου και στα χρόνια της χολέρας, ο έρωτας δεν το βάζει κάτω. Εκείνος που λύγισε λίγο από την κρίση είναι ο γάμος, γιατί πια τα νέα παιδιά...
Το βαλσάκι του γάμου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το βίωμα της ανεργίας: άνθρωποι πίσω από αριθμούς
Η Ελλάδα διανύει τον έκτο χρόνο οικονομικής ύφεσης και οι συνέπειές της είναι εμφανείς σε πολλές πτυχές της καθημερινότητας των πολιτών. Ενα διαχρονικό ελληνικό πρόβλημα, το οποίο έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις...
Το βίωμα της ανεργίας: άνθρωποι πίσω από αριθμούς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πολιτικές της... πείνας
Η μόνιμη βλάβη που θα προκαλέσει η υγειονομική κρίση δεν θα είναι στους πνεύμονες και στην καρδιά, αλλά στο... στομάχι εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων που είτε θα πρήζεται από την πείνα είτε θα γουργουρίζει...
Οι πολιτικές της... πείνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας