Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δυστοπίες του τεχνο-καπιταλισμού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δυστοπίες του τεχνο-καπιταλισμού

  • A-
  • A+

Αποτελεί ήδη ιστορικό δεδομένο ότι η επιστημο-τεχνολογική εξέλιξη επικαθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την οικονομικο-παραγωγική εξουσία η οποία συναρθρώνεται βέβαια με την αντίστοιχη πολιτικο-στρατιωτική. Με άλλα λόγια ο τεχνο-καπιταλισμός ουσιαστικά αποφασίζει και κατευθύνει τις έρευνες. Είναι γνωστό επίσης εδώ και πολλά χρόνια ότι η κυρίαρχη υποκείμενη δομή καλύπτεται με το επιχείρημα ενός δήθεν αδήριτου τεχνολογικού ντετερμινισμού τον οποίο απλώς ακολουθεί, ενώ είναι γνωστό ότι σε μεγάλο βαθμό μπορεί και τον διαμορφώνει ανάλογα με τις «χρησιμότητες», δηλαδή τα συμφέροντά της.

Παράλληλα προπαγανδίζει πάντα τα θετικά κάθε νέας ανακάλυψης αποσιωπώντας τη δυστοπική πλευρά του «Ιανού» της τεχνολογίας, δηλαδή τις αρνητικές επιπτώσεις. Παράδειγμα εμφανές της κερδοσκοπικής φύσης του κεφαλαίου που ισχύει πολλά χρόνια είναι η λεγόμενη «ενσωματωμένη εξαχρήστευση» την οποία εμπεριέχουν κυρίως όλα τα λεγόμενα καταναλωτικά-εμπορικά προϊόντα με τις γνωστές οικολογικές-καταστροφικές συνέπειες.

Ο τεχνο-καπιταλισμός συχνά βέβαια προσαρμόζει τα ερευνητικά-κερδοσκοπικά του πλάνα επενδύοντας σε «θεραπείες» των καταστροφών που ο ίδιος προκάλεσε ή/και συνεχίζει να προκαλεί (!), οι οποίες με τη σειρά τους περιέχουν τις δικές τους «ζημιές» συνήθως εκ των προτέρων άγνωστες κ.ο.κ. σε μια σειρά φαύλων κύκλων. Τοπικός και παγκόσμιος κοινωνικός έλεγχος αυτών των δράσεων είναι ανύπαρκτος και οι μεμονωμένες φωνές ατόμων ή οργανώσεων είναι αδύναμες.

Σήμερα, προχωρώντας γρήγορα στην περίφημη τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, υπάρχουν δύο εξέχοντες παράγοντες που αυξάνουν κατακόρυφα την επικινδυνότητα των τεχνολογικών εξελίξεων: Α) ο πρώτος απορρέει από τη σημερινή κυριαρχία της χρηματιστικής μορφής του κεφαλαίου, δηλαδή του ραντιέρικου νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, όπου η κερδοσκοπολατρία απολυτοποιείται.

Ετσι ο χρόνος που αποτελεί εξέχον χαρακτηριστικό της φύσης και λειτουργίας του κεφαλαίου συμπιέζεται περαιτέρω, παρασύροντας βέβαια και τους χρόνους τεχνοεπιστημονικής παραγωγής και ελέγχου των νέων τεχνημάτων. Β) ο δεύτερος παράγοντας που συνδυαστικά μπορεί να οδηγήσει σε δραματικές καταστάσεις είναι η πρωτοφανής εξέλιξη της βιοτεχνολογίας που χαρακτηρίζει τον 21ο αιώνα και προαναγγέλθηκε ήδη από τα τέλη του ΄90 (π.χ. J. Rifkin). Καθημερινά μαθαίνουμε για νέα πειράματα και ερευνητικές τεχνικές, όπως πχ. την «κοπτοραπτική» του γονιδιώματος, που εισήλθε εδώ και καιρό σε πεδία εφαρμογής, αλλά και σε συνδυασμό με άλλους τεχνολογικούς τομείς κατά το ιδεώδες της ένωσης «σάρκας-μηχανής» σε πολλές εκδοχές της, ενώ ευαγγελίζονται θαυμαστές εφαρμογές και όχι μόνο για την ιατρική.

Διαφωτιστικό παράδειγμα των σχέσεων που αναφέραμε αποτελεί η πρόσφατη κατασκευή βιο-ρομπότ, των «xenobots». Πρόκειται για σχεδιασμένη μέσω προσομοιώσεων σε υπερ-υπολογιστή κατασκευή μικροδομών αλλά με βιολογικό υλικό από κύτταρα βατράχου.

Τα νέα όντα, αν και στερούνται μεταβολισμό και αναπαραγωγή, εμφανίζουν κάποιες στοιχειώδεις ιδιότητες ζωής διότι κινούνται, και πολλά μαζί σε έναν χώρο επιδεικνύουν κάποια συνεργατική συμπεριφορά. Εκτός από την ιατρική κ.ά., έντονα διαφημίζεται -λόγω εκλεκτικής δράσης- η χρήση τους στην απορρύπανση από τα πλαστικά. Στο παράδειγμα των xenobots η συνεργασία των δύο παραγόντων που προαναφέραμε είναι εμφανής.

Ο τεχνο-καπιταλισμός θα αναλάβει -με το αζημίωτο βέβαια- τη θεραπεία αυτού που ο ίδιος ήταν και εξακολουθεί να είναι κύριος υπαίτιος, δηλαδή ενός πλανήτη που μετατράπηκε σε σκουπιδότοπο πλαστικού. Το παιχνίδι αυτό είναι ήδη γνωστό και το βιώνουμε σε μεγάλη κλίμακα που αφορά την κλιματική αλλαγή με τη σταδιακή μεταστροφή του διεθνούς κεφαλαίου σε μη ρυπογόνους ενεργειακούς τομείς.

Στην περίπτωσή μας όμως η καπιταλιστική αξιοποίηση π.χ. των xenobots καθιστά το ανάλογο παιχνίδι με τη φύση και ιδιαίτερα τη βιο-φύση εξόχως παρακινδυνευμένο, αφού η τελευταία αποτελεί προϊόν εξέλιξης εκατομμυρίων ετών -φυσική επιλογή- και είναι ένα εν πολλοίς ακόμη ανεξερεύνητο πεδίο. Δεν μπορούμε να μην ανατριχιάσουμε, αν φανταστούμε ένα σχήμα του τύπου «τεχνο-καπιταλιστική επιλογή versus φυσική επιλογή» που, εξαιτίας των παραγόντων που αναφέραμε, θα μπορούσε εν προκειμένω να γεννήσει «τέρατα».

Γενικά, κριτικές σκέψεις όπως αυτές δεν απηχούν τεχνοφοβία, απλώς απορρίπτουν ωραιοποιημένες συγκαλύπτουσες εκφράσεις, όπως «αδυναμίες του ανθρώπινου τεχνοπολιτισμού» ή «ανθρώπινη αλαζονεία». Παρόμοια, στην περίπτωση της σημερινής πανδημίας δεν αποδίδουν την αιτία μόνο στη φυσιολογική μετάλλαξη ενός ιού, όπως συμβαίνει με κάποιους αφελείς τεχνολάγνους, αλλά κυρίως στην παγκόσμια πρωτοφανή εισβολή του διεθνούς κερδοσκοπικού κεφαλαίου σε ευαίσθητα οικοσυστήματα. Είναι σαν να εξαντλούμε την αιτιολόγηση του «φαινομένου του θερμοκηπίου» μόνο στη χημική αλληλεπίδραση άνθρακα και οξυγόνου που παράγει διοξείδιο του άνθρακα!

Η επιστημο-τεχνολογική εξέλιξη στην Ανθρωπόκαινο εποχή μας μετατρέπεται γρήγορα σε απόλυτο κριτήριο για το μέλλον του ανθρώπου, του πλανήτη, της ίδιας της ζωής. Δεν μπορεί να αφήνεται στα χέρια κερδοσκόπων, παγκόσμιων ολιγαρχών του πλούτου. Η αντιστροφή της σημερινής σχέσης, που θέτει το κέρδος πάνω από τον άνθρωπο και τον πλανήτη, αποτελεί το βασικό, επείγον παγκόσμιο πολιτικο-κοινωνικό επίδικο.

* φυσικός, δρ. Φιλοσοφίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η απατηλή λάμψη της Κεντροαριστεράς
Τα τελευταία τουλάχιστον είκοσι χρόνια, η παγκόσμια οικονομία προσδιορίζεται κυρίαρχα από το μοντέλο του οικονομικού φιλελευθερισμού. Αυτό, πολύ γενικά, σημαίνει ότι ως υποκείμενο της οικονομικής...
Η απατηλή λάμψη της Κεντροαριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ρομαντισμός ή ρεαλισμός;
Οταν ξεκινάω να γράφω, κάθε φορά βάζω στόχο να μιλήσω για κάτι ευχάριστο. Για καινούργιες μουσικές και στέκια ή για την ελπίδα για το μέλλον. Ομως, κάθε φορά, στον δρόμο το χάνω.
Ρομαντισμός ή ρεαλισμός;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενας Οδυσσέας
Αυτόν τον Οδυσσέα πιθανότατα δεν θα τον κάνει ήρωα του βιβλίου του κανένας συγγραφέας. Αλλά να, εδώ που στέκομαι, όπως κάθε πρωί για να πάρω εφημερίδα, και τον βλέπω να φεύγει για τη δουλειά, μου έρχεται να...
Ενας Οδυσσέας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απλότητα
Η πιο σαγηνευτική στρατηγική με την οποία το μοντέλο της αγοράς διαχέει την ολέθρια επιρροή της είναι να προσκαλεί τα θύματά της (και κυρίως τα πιο ευάλωτα: νήπια, εφήβους, νοικοκυρές, συνταξιούχους, ανέργους)...
Απλότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γνώση και κοινωνία στο σύστημα του νεοφιλελευθερισμού
Η σύγχρονη κριτική επιστημολογία υποστηρίζει ότι η γνώση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις κοινωνικές διαδικασίες συγκρότησης και αναπαραγωγής της πρακτικής ζωής του ανθρώπου.
Γνώση και κοινωνία στο σύστημα του νεοφιλελευθερισμού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελλάδα, λοιπόν...
Η χώρα των αντιφάσεων και της συνύπαρξης των πάντων. Εκεί που συγκρούονται το ευκαιριακό με το μακρόπνοο, η ευθυνοφοβία με τη μπεσαλίδικη ανάληψη ευθύνης.
Ελλάδα, λοιπόν...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας