Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τέχνη και λογοΤΕΧΝΙΑ, διάλεκτος και γλώσσα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τέχνη και λογοΤΕΧΝΙΑ, διάλεκτος και γλώσσα

  • A-
  • A+

Η δύναμη και η αποτελεσματικότητα της τέχνης είναι να επικαλείται λανθάνουσες στην ψυχή μας συγκινήσεις. Καμιά φορά συμβαίνει, για παράδειγμα, ν’ αρχίσουμε την ανάγνωσή μας σε κατάσταση ηρεμίας ή ευχαρίστησης και να βρισκόμαστε, μετά από λίγες σελίδες ή γραμμές, βουτηγμένοι στο άγχος, σαν να έχει ανοίξει μέσα μας, ξαφνικά, μια πόρτα ξεχασμένη και μας οδηγεί σε ανησυχητικά τοπία.

Παρ' όλα αυτά, μπορεί μια ανάγνωση να επιδράσει έντονα επάνω μας και χωρίς να επικαλείται το λανθάνον (αν γι’ αυτό εννοούμε ότι έχει ρίζες βαθιές στην ανθρώπινη φύση, που είναι έμφυτο και προσωπικό του καθενός, σε κάθε εποχή), αλλά επιδρώντας στο τυχαίο (πάνω σε ό,τι έχει τις ρίζες στην επιφάνεια και τις διαχέει σε κάτι το επίκαιρο, όπου ξυπνούν και λειτουργούν συμφέροντα και πάθη δεμένα μαζί του∙ και που, γι’ αυτόν τον λόγο, αναφέρεται στο ιστορικό εγώ, παρά –ή πριν από– το ανθρώπινο εγώ). Επηρεάζοντας το ήδη υπάρχον, ένας τέτοιος τρόπος ανάγνωσης δεν επικαλείται: υποκινεί.

Δημιουργείται λοιπόν μια νέα και διαφορετική σχέση ανάμεσα στον αναγνώστη και τον συγγραφέα. Το λογοτεχνικό κείμενο δεν είναι κάποιο σώμα που αισθανόμαστε να παίρνει ζωή με την επαφή και τη ζεστασιά της προσωπικότητάς μας, αλλά σκελετός που επάνω του πρέπει να πλάσουμε τις σάρκες για να γίνει, τελικά, σώμα: έχει την ανάγκη ενός αναγνώστη που είναι διατεθειμένος και σε θέση να το συμπληρώσει. Γιατί, όπου δεν είναι πλήρες, παραμένει σε αδράνεια, ανίκανο να υποκινήσει.

Τώρα, για να προσπαθήσουμε να ξεκαθαρίσουμε τι σημαίνει αυτή η διάθεση και να πλησιάσουμε στο συγκεκριμένο, θα πρέπει να ανατρέξουμε σε μια απεικόνιση. Αν δώσουμε στη λέξη «γλώσσα» την περιγραφική αξία του οικουμενικού και α-χρονικού μέσου επικοινωνίας και στη λέξη «διάλεκτο» την έννοια του μέσου επικοινωνίας, περιχαρακωμένου στη στενή κοινωνικότητα μιας επαρχίας του χρόνου, τότε θα μπορούμε να πούμε ότι, εκεί όπου το κείμενο της λογοτεχνίας είναι γραμμένο σε «διάλεκτο», το κείμενο τέχνης επικοινωνεί με τον αναγνώστη μέσα από τη «γλώσσα».

Συντακτικό και λεξικό της διαλέκτου αποτελούνται από ένα πλέγμα προβλημάτων που δεν εκλαμβάνονται κάτω από το είδος του ανθρώπινου, αλλά στη μοναδική ιδιαιτερότητα με την οποία παρουσιάστηκαν σε μια εποχή. Συνεπώς, χαρακτηριστικό της λογοτεχνίας είναι η συγχρονικότητα (σε αντίθεση με την α-χρονικότητα της τέχνης): η αξία της βρίσκεται λοιπόν μόνο στον χώρο του ιστορικού χρόνου όπου γεννιέται και απευθύνεται, και στον οποίο γίνεται κατανοητή γιατί μιλά γι’ αυτήν η διάλεκτος.

* oμότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Παράδοση και δημιουργία
Αν η παράδοση –όλη η παράδοση- ήταν σαν ένας πίνακας στα μάτια του ποιητή, ο ποιητής προσθέτοντας σ’ αυτόν τον πίνακα την πινελιά του (δηλαδή τη δική του parole), όχι μόνο τον αλλάζει στο σημείο που τον...
Παράδοση και δημιουργία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι σλαβικές σπουδές στην Ελλάδα και άλλα ανέκδοτα
Το 2009 άνοιξε τις πύλες του για τους φοιτητές ένα νέο τμήμα με τον τίτλο «Τμήμα Σλαβικών Σπουδών». Σκοπός του ήταν η καλλιέργεια των σλαβικών σπουδών, δηλαδή η επιστημονική ενασχόληση με τις Γλώσσες, τις...
Οι σλαβικές σπουδές στην Ελλάδα και άλλα ανέκδοτα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Διάλεκτος και γλώσσα
Το λογοτεχνικό κείμενο δεν είναι κάποιο σώμα που αισθανόμαστε να παίρνει ζωή με την επαφή και τη ζεστασιά της προσωπικότητάς μας, αλλά σκελετός που επάνω του πρέπει να πλάσουμε τις σάρκες για να γίνει, τελικά,...
Διάλεκτος και γλώσσα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετάφραση και μη μετάφραση
Και μια μάσκα είναι μια μάσκα και, εξ ορισμού, δεν υπάρχει μάσκα που να είναι πιο αληθινή ή πιο ψεύτικη από μια άλλη. Η αλήθεια του πλαστού μάς αποκαλύπτει την αλήθεια της μετάφρασης. Κάθε μετάφραση είναι ένα...
Μετάφραση και μη μετάφραση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περί φωνής
Αναζητώντας την ετυμολογία της λέξης «φωνή», η γλωσσολογία με παραπέμπει στην ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bha, απ’ όπου προέρχεται το αρχαιοελληνικό ρήμα «φημί» που σημαίνει «λέγω», όπως και το ρήμα «φάω», που...
Περί φωνής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ονειροντυμένες λέξεις: Οι ομορφοκαμωμένες, πρωτότιμες «κόρες» του Νίκου Καζαντζάκη
Οι λέξεις στο έργο του Καζαντζάκη είναι σεβαστές, αφέντρες, καπετάνισσες, κοσμοδέσποινες, πρωτότιμες, χρυσοβουλάτες, ευγενικές και γνωρίζουν την τέχνη του αυτοσχεδιασμού.
Ονειροντυμένες λέξεις: Οι ομορφοκαμωμένες, πρωτότιμες «κόρες» του Νίκου Καζαντζάκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας