Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σημεία των καιρών
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σημεία των καιρών

  • A-
  • A+

Στην «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» του Λ. Πολίτη, γίνεται αναφορά στον Επτανήσιο εκπρόσωπο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού Ηλία Μηνιάτη (1669-1714) με μεγάλη φήμη στην Πελοπόννησο που τον έχρισε Επίσκοπο Κερνίκης και Καλαβρύτων.

Εικοσαετής μόλις, και τρόφιμος ακόμη του Φλαγγινιανού Σχολείου της Βενετίας, αφιερώνει για την απελευθέρωση του ελληνικού έθνους μιαν υμνητική αποστροφή στη Θεοτόκο που εντοπίσθηκε αυτούσια στην τυπωμένη, ήδη, «Τέχνη της Ρητορικής», έργο του καθολικού Φραγκίσκου Σκούφου (1644-1697), ο οποίος, μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Τούρκους, το 1669, κατέφυγε στην Ιταλία, σπούδασε στο Κολέγιο της Ρώμης και έδρασε εκεί και στα Επτάνησα.

Ο Λίνος Πολίτης διερωτάται: Πρόκειται για φόρο τιμής του μαθητή Μηνιάτη στον δάσκαλο Σκούφο. Ή μήπως για ρητή δήλωση της εξάρτησής του από τη δημοτική και το ωραίο ύφος του Σκούφου, τα οποία ο Μηνιάτης αναπαράγει επί το θερμότερο; Ή μήπως απλώς και μόνο για λογοκλοπή; (ό.π., σ. 89).

Παραδείγματα λογοκλοπής είναι πολλά και ακόμη περισσότερα όσα δεν πρόκειται να εντοπισθούν, μια και στις μέρες μας, η άνομη λογοκλοπή επιδιώκει νομιμότητα, ταυτιζόμενη με τη διακειμενικότητα, όπως, πριν από λίγα χρόνια, η αποστέρηση σε καιρό πολέμου ταυτίσθηκε με λιτότητα εν καιρώ ειρήνης.

Συγγραφείς, που εντοπίσθηκαν ως λογοκλόποι, για να συγκαλύψουν την αθέμιτη ιδιοποίηση αποσπασμάτων από έργα δημιουργών του έντεχνου ή θεωρητικού λόγου, επικαλούνται τη διακειμενικότητα, η οποία, όμως, δεν έχει καμία σχέση με τη λογοκλοπή, αφού όσοι συγγραφείς την ασκούν, χάρη στην παιδεία και την τριβή τους, είναι ικανοί για ανοιχτό διάλογο με έργα που ρητώς επιλέγουν να ανασύρουν από την ιστορία της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας, της επιστήμης.

Φυσικά, κίνδυνος εξακριβωμένοι λογοκλόποι να ασκήσουν επιδράσεις, αφήνοντας πίσω τους κάποια λογοτεχνική παράδοση ως γνήσιοι δημιουργοί, δεν υπάρχει. Ο μόνος πραγματικός κίνδυνος είναι μήπως με την περίοπτη θέση που αποκτούν στον κύκλο των γραμμάτων και στη δημόσια σφαίρα γενικότερα, υπογράφοντας ξένες ως δικές τους δημιουργίες, απενοχοποιηθεί το αδίκημα, σιωπηρά καταργώντας τις όποιες κυρώσεις προβλέπονται για τη διάπραξή του.

Ετσι, φυσικά, καθοσιώνεται η παράδοση που σιωπηρά δημιούργησε, στα καθ’ ημάς, η εκτεταμένη αντιγραφή στις εξετάσεις του πανεπιστημίου και υποθέτω και άλλων εκπαιδευτικών βαθμίδων, με τα γνωστά «σκονάκια», όπως και η ανεξέλεγκτη χρήση του ηλεκτρονικού διαδικτύου στην αντιγραφή μεταπτυχιακών και διδακτορικών εργασιών που κατατίθενται για να δοθεί από τις αρμόδιες επιτροπές ο τίτλος του αριστούχου διδάκτορα, σε κατασκευαστές συμπιλημάτων από παραπομπές και αναφορές πολύ πάνω της μιας και άνω χιλιάδας, τα οποία, βέβαια, δεν θυμίζουν πονήματα των εν τη γενέσει ακαδημαϊκών μελετητών και ερευνητών όσο συρραφές αποσπασμάτων εν είδει κολάζ στην οποία ασκούνται οι υποψήφιοι, ελλείψει αφοσίωσης, φιλοπονίας και καλλιέργειας της ικανότητας.

Ο Πλάτων και Αριστοτέλης απέδιδαν στον όρο αρετή τη σημασία της ικανότητας ή δεξιότητας στο θεωρείν, στο ποιείν, στο πράττειν, ή στο τεύχειν, και ως αγαθόν άνθρωπο εννοούσαν τον ικανό να ποιεί, να πράττει να θεωρεί, να κατασκευάζει, ανοίγοντας διάλογο με τα έργα που άφησαν προγενέστεροι ή σύγχρονοί τους δημιουργοί. Χωρίς τον διάλογο, υπό μορφή μελέτης έργων των προγενέστερων ή συγχρόνων τους, θεωρούνταν βέβαιο ότι οι διαλεγόμενοι δεν θα είχαν τη δυνατότητα να γίνουν κι αυτοί με τη σειρά τους αγαθοί, ικανοί δηλαδή να ασκήσουν τις δεξιότητες-χαρίσματα που με πολύ μόχθο, κόπο και μανική αφοσίωση, αποκτούσαν προκειμένου να τις αξιοποιήσουν, με τη σειρά τους, κατά την ανάγκη, κατά το χρέος των δικών τους καιρών.

Γι’ αυτό, άλλωστε, οι αρχαίοι απέδωσαν τη μάθηση και γενικότερα την αγωγή-διάπλαση με τον όρο παιδεία, υπογραμμίζοντας τον παιδεμό που προϋποθέτει η απόκτηση γνώσης και ικανοτήτων.

Τη γνωστή φράση «O tempora o mores!», με την οποία καταδίκαζαν την ευτέλεια και τη σαθρότητα των ηθών, σε κάποιες φάσεις της ρωμαϊκής εποχής, άνθρωποι των γραμμάτων της εποχής τους, όπως ο Κικέρωνας, δεν ακούμε να αναφωνούν οι γραμματικοί του καιρού μας, γιατί το σύγχρονο εθιμικό φρόντισε να εξισώσει τον ψόγο ή την κατακραυγή που ξεσηκώνουν τέτοια ατοπήματα με αφελείς αντιδράσεις, κατατάσσοντάς τα στα κατακριτέα και εξοβελιστέα αποκυήματα της επικατάρατης ηθικολογίας και του επάρατου διδακτισμού.

Για την ιδιοποίηση ξένης δημιουργίας δεν ευθύνεται η τεχνολογία, όσο η απουσία αξιολόγησης των έργων που κατατίθενται στο πεδίο του δημόσιου λόγου. Το κριτήριο του «ποιος μιλά;» και του «το λέει;» που ίσχυε κάποτε, προϋποθέτει γνώση και κριτική ικανότητα ανάλογες με αυτές του κρινόμενου δημιουργού.

Σήμερα, καθώς προέχει η ιδιαίτερη αναγνώριση συγγραφέων, αρθρογράφων, ποιητών κ.ά. συνεπαρμένων από την ηθική εξίσωση γοήτρου και ισχύος, κριτήριο αξιολόγησης είναι το μέγεθος των διασυνδέσεών τους με δημοσιογραφικούς, λογοτεχνικούς, ακαδημαϊκούς κύκλους, οι οποίοι αποκλείουν δημιουργούς, που την αξία των έργων τους δεν θέλουν ή δεν είναι σε θέση να αποτιμήσουν. Η εντεινόμενη καχεξία της πνευματικής ζωής οφείλει πολλά, ίσως τα περισσότερα, σε αυτού του είδους την «αξιολόγηση».

* συγγραφέας, ομ. καθηγήτρια Φιλοσοφίας

ΑΠΟΨΕΙΣ
«To Σύνταγμα της Ηδονής»
Ο Κωνσταντίνος Καβάφης, με το ποίημα «Το Σύνταγμα της Ηδονής» (που έχει συμπεριλάβει ο Γ.Π. Σαββίδης στον τόμο με τίτλο «Κρυμμένα Ποιήματα 1877-1923», εκδόσεις Ικαρος), ίσως πριν από την ψυχανάλυση...
«To Σύνταγμα της Ηδονής»
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Να δώσουμε μάχη για να διατηρήσουμε τον πολιτισμό»
Τρία χρόνια μετά την τελευταία του επίσκεψη στην Αθήνα και μόλις λίγα εικοσιτετράωρα μετά τα τραγικά γεγονότα στο Παρίσι που άλλαξαν τη σύγχρονη Ιστορία, ο Πασκάλ Μπρικνέρ επισκέφτηκε την Ελλάδα για μια...
«Να δώσουμε μάχη για να διατηρήσουμε τον πολιτισμό»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Le parole maladette… (*)
Για να γράψεις, δεν χρειάζεται να πιστεύεις σε μια μυθική «έμπνευση». Επειδή η γραφή δεν γεννιέται από την έμπνευση αλλά, ίσως, την γεννά∙ δεν εμπνέεται, αλλά εμπνέει. Το πραγματικό όνομα της έμπνευσης; Η...
Le parole maladette… (*)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Συγγραφείς του ιβηροαμερικανικού τόξου σε καιρούς κορονοϊού
Σήμερα Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου, αφού κουβέντιασα όλα όσα είχα να πω με τα αγαπημένα μου βιβλία, άρχισα να φαντάζομαι το πώς θα αντιμετώπιζαν οι αγαπημένοι μου συγγραφείς την πανδημία.
Συγγραφείς του ιβηροαμερικανικού τόξου σε καιρούς κορονοϊού
ΑΠΟΨΕΙΣ
Υφος και λογοτεχνική γραφή
Η λογοτεχνική γραφή δεν είναι λειτουργικός κώδικας επικοινωνίας, αλλά δημιουργική γλώσσα διακεκριμένων και συγκεκριμένων εμπειριών, που μετατρέπονται σε πραγματικότητα. Δημιουργία αυτών που δεν γνωρίζεις αλλά...
Υφος και λογοτεχνική γραφή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενθύμηση αγαπημένη*
Σε είδα να ανεβαίνεις στα μπεντένια του κάστρου. Αέρινη παρουσία, σαν τις κοπέλες στις ζωγραφιές της φίλης σου, της Νίκης. Δεν γινόταν να...
Ενθύμηση αγαπημένη*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας