Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η δημοκρατική άσκηση των δικαιωμάτων (Μια δημοκρατική απάντηση)
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η δημοκρατική άσκηση των δικαιωμάτων (Μια δημοκρατική απάντηση)

  • A-
  • A+

Στο πλαίσιο της δημοκρατικής αρχής, ο δημοκρατικός τρόπος λήψης των αποφάσεων προϋποθέτει πλειοψηφίες και μειοψηφίες.

Οι πλειοψηφίες έχουν την αξίωση να καθορίζουν το περιεχόμενο των αποφάσεων, ενώ οι μειοψηφίες έχουν δικαιώματα ελεύθερης έκφρασης και ισότητας ευκαιριών, ώστε να καθίστανται, ανά πάσα στιγμή πλειοψηφίες.

Στο δημοκρατικό σύστημα, η λήψη των αποφάσεων είναι το αποτέλεσμα μιας ανοικτής και ελεύθερης διαβούλευσης, όπου διατυπώνονται πλειοψηφικές και μειοψηφικές απόψεις.

Βεβαίως, είναι προφανές ότι οι αποφάσεις είναι αποφάσεις της πλειοψηφίας. Μπορεί, όμως, μία δημοκρατικά διαμορφωμένη πλειοψηφία να λάβει κάθε είδους απόφαση στο δημοκρατικό σύστημα; Μπορεί η πλειοψηφία να αποφασίσει την κατάργηση ή τον περιορισμό συνταγματικά κατοχυρωμένων ατομικών, πολιτικών ή κοινωνικών δικαιωμάτων;

Ασφαλώς, όχι. Στη δημοκρατία οι πλειοψηφίες δεν αποφασίζουν και για την προστασία των δικαιωμάτων. Η προστασία των δικαιωμάτων δεν επαφίεται στη βούληση των εκάστοτε πλειοψηφιών, αλλά στη λογική των θεσμικών και δικαστικών εγγυήσεων, στις οποίες οι εκάστοτε πλειοψηφίες πρέπει να «υποτάσσονται».

Αν αυτό δεν συμβαίνει ή αν οι θεσμικές και δικαστικές εγγυήσεις δεν είναι επαρκείς, τότε ενεργοποιούνται οι εγγυήσεις της λαϊκής κυριαρχίας και της λαϊκής αντίστασης.

Στο πλαίσιο της δημοκρατικής αρχής, κυβερνά η πλειοψηφία, αλλά δεν κυβερνά αυθαίρετα, δεν μεταβάλλεται δηλαδή σε τυραννία της πλειοψηφίας. Κυβερνά υπό το «σύστημα» προστασίας μειοψηφιών, προσώπων και δικαιωμάτων. Υπό την έννοια αυτή, η δημοκρατική αρχή αποτυπώνει τις θεωρίες της δημοκρατίας, αλλά και την ουσία του νομικού - δημοκρατικού φιλελευθερισμού.

Η «δημοκρατική νομιμότητα» παράγει τεκμήριο, μαχητό όμως, κοινωνικής συναίνεσης για τις εξουσιαστικές πράξεις των οργάνων του πολιτικού συστήματος, δημιουργεί δηλαδή τη λεγόμενη «δημοκρατική και τυπική νομιμοποίηση». Δημοκρατική νομιμότητα και δημοκρατική τυπική νομιμοποίηση συναιρούνται απολύτως.

Παραμένει όμως πάντοτε το ερώτημα κατά πόσον οι εξουσιαστικές πράξεις των εκλεγμένων πολιτικών οργάνων, εκτός από την τεκμαιρόμενη συναίνεση, συναντούν και την πραγματική συναίνεση του κυρίαρχου λαού, κατά πόσον δηλαδή δημιουργείται και η δημοκρατική ουσιαστική νομιμοποίηση.

Σημειώνεται ότι κυρίαρχος λαός δεν είναι μόνο τα μέλη του εκλογικού σώματος, ούτε μόνο οι αυτόχθονες γηγενείς πολίτες. Είναι όλοι όσοι κατοικούν ή έστω διαμένουν προσωρινά στη συγκεκριμένη χώρα, επομένως και οι πρόσφυγες και οι μετανάστες και γενικά οι αλλοδαποί, ανεξαρτήτως των όποιων «αρμοδιοτήτων» απονέμει τελικά το Σύνταγμα και κατισχύουσας πάντοτε της θεμελιώδους αρχής της λαϊκής κυριαρχίας.

Η απάντηση στο ερώτημά αυτό προκύπτει από τη συνολική κοινωνικοπολιτική δυναμική και αξιολόγηση. Προκύπτει, δηλαδή, ως συνολική κοινωνιοκοπολιτική διεργασία κυρίως από τη διαρκή άσκηση των δικαιωμάτων ομαδικής δράσης (απεργία, συνέρχεσθαι κ.λπ.) εκ μέρους των πολιτών.

Δημοκρατική νομιμότητα και τυπική νομιμοποίηση είναι τυπικά ελέγξιμες και η παραβίασή τους ενέχει νομικές συνέπειες, προβλεπόμενες και καταγραφόμενες στο ευρύτερο κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος.

Αντιθέτως η μη συνδρομή της ουσιαστικής νομιμοποίησης, η έλλειψη της οποίας, για παράδειγμα, αποδείχτηκε πρόσφατα σχετικά με τον νόμο, ο οποίος ακυρώνει τυπικά και ουσιαστικά τον πυρήνα του κορυφαίου δικαιώματος ομαδικής δράσης (συνέρχεσθαι), ελέγχεται σε ουσιαστικό επίπεδο και επιφέρει συνέπειες κοινωνικές και πολιτικές, όπως κοινωνικές αντιδράσεις και αντιστάσεις, πολιτική ανυπακοή, πολιτικό κόστος, καθαίρεση και πτώση αρμόδιων υπουργών, εκλογική ήττα κλπ.

Η σύμπτωση δημοκρατικής νομιμότητας, τυπικής και ουσιαστικής νομιμοποίησης των εξουσιαστικών δράσεων θεμελιώνει τον απαιτούμενο δημοκρατικό και κοινωνικό προσανατολισμό των εξουσιαστικών πολιτικών επιλογών και πράξεων των εκάστοτε φορέων των εκλεγμένων (βλ. «νομιμοποιημένων») πολιτειακών και πολιτικών οργάνων.

Η απουσία ενός εκ των όρων της σύνθετης αυτής σύμπτωσης στη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτικού συστήματος, π.χ. η απουσία του όρου της ουσιαστικής νομιμοποίησης, δημιουργεί τη βάση πολιτικής και ενδεχομένως συνταγματικής κρίσης και, εφόσον προσβάλλει γενικευμένα χαρακτηριστικά, κάτι που συμβαίνει σήμερα στη χώρα, αγγίζει τα όρια ανοχής προς και αντοχής της κυβέρνησης, ακόμα και αν τυπικά δεν αμφισβητείται η προς αυτή «δεδηλωμένη».

* Ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
Το αμερικανικό Σύνταγμα διατυπώνει και θωρακίζει ένα άκρως επιτυχημένο σύστημα εξισορρόπησης των εξουσιών προκειμένου να προστατεύεται η δημοκρατία.
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανατροπή των συμβολισμών
Ως κυρίαρχο θεσμικό στοιχείο του εποικοδομήματος, κάθε Σύνταγμα συμπυκνώνει όχι μόνο τις θεμελιώδεις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και τις πολιτικές ζυμώσεις, οι οποίες εκφράζουν έναν πολιτικό βολονταρισμό και...
Ανατροπή των συμβολισμών
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θεσμική ανατριχίλα
Να τεθεί ενώπιον του λαού το ζήτημα των κινδύνων για τη δημοκρατία και να κληθούν οι πολίτες σε πάνδημη ειρηνική παρουσία και εξέγερση για την προστασία της. Υπέρτατος νόμος η σωτηρία της δημοκρατίας.
Θεσμική ανατριχίλα
Συνταγματική αναθεώρηση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ενα τέλος, μια αρχή
Κάποιος κάποτε έγραψε για τη «Νικηφόρα Επανάσταση που χάθηκε». Και η συνέχεια για μετά αποτύπωσε τη σύγχρονη ελληνική τραγωδία. Η κυβερνώσα «πλειοψηφία» της αναθεωρητικής Βουλής, η οποία και διαμόρφωσε τελικά...
Ενα τέλος, μια αρχή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νέο είδος φακελώματος;
Με τροπολογία δίνεται η δυνατότητα στην ΕΥΠ να συνάπτει μνημόνια συνεργασίας με τον δημόσιο τομέα και την Τοπική Αυτοδιοίκηση προκειμένου οι φορείς αυτοί να συντρέχουν με πληροφορίες το έργο της. Ετσι, μπορεί...
Νέο είδος φακελώματος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δήλωση νομιμοφροσύνης, μεταμέλεια, αυτοκριτική
Η άδεια είναι, σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο, δικαίωμα του Δημήτρη Κουφοντίνα. Η εισαγγελία του Αρείου Πάγου προχώρησε στη δίωξη των δύο εισαγγελέων οι οποίοι ενεργώντας σύμφωνα με το νόμο έδωσαν τις δύο...
Δήλωση νομιμοφροσύνης, μεταμέλεια, αυτοκριτική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας