Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η έννοια της πρόληψης των εξαρτήσεων στην εποχή της καραντίνας

Οι αρχές της Καμπότζης πυρπόλησαν δημόσια σωρό με 500 κιλά ναρκωτικών ουσιών στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας κατά των Εξαρτήσεων

ΑP PHOTO / HENG SINITH
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η έννοια της πρόληψης των εξαρτήσεων στην εποχή της καραντίνας

  • A-
  • A+

ΑΡΘΡΟ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΣΤΙΣ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ

Μέχρι τις 24 Ιουνίου 2020 ο συνολικός αριθμός των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων στην Ελλάδα από τον Covid-19 ήταν 3.302 με 190 θανάτους, ενώ ο συνολικός αριθμός των θυμάτων παγκοσμίως ξεπερνάει τις 500.000 ανθρώπους.

Η παγκόσμια πανδημία συνεχίζει να επηρεάζει ολόκληρη την ανθρωπότητα και οι επιπτώσεις της έχουν διαταράξει όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, αν και ακόμη δεν έχουμε πλήρη εικόνα για τις μελλοντικές παρενέργειες.

Το κυριότερο αποτελεσματικό μέτρο που κλήθηκαν οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο να πάρουν, με διαφορετικό τρόπο και ένταση η κάθε μία από αυτές, ήταν ο περιορισμός των μετακινήσεων, ο εγκλεισμός και η καραντίνα. Μέτρα που επιλέχθηκαν από επιστήμονες και που κρίθηκαν αναγκαία για τον περιορισμό της διασποράς της νόσου, αλλά κυρίως για να μπορέσουν τα –ευάλωτα- συστήματα υγείας να ανταποκριθούν. Σε πολλές περιπτώσεις οι παλινωδίες κάποιων κυβερνήσεων σχετικά με την αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων έδειξαν τις αδυναμίες των συστημάτων υγείας, αλλά και την αναγκαιότητα της έγκαιρης πρόληψης.

Σε αυτήν την περίοδο η έννοια της «πρόληψης» αναδείχθηκε κεντρικής σημασίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Χρησιμοποιήθηκε δε με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο από αυτόν που χρησιμοποιείται στην πρόληψη των ναρκωτικών. Η πρόληψη από εξαρτητικές συμπεριφορές είναι εκείνη η επιστημονική μέθοδος που ενημερώνει, ευαισθητοποιεί και κινητοποιεί το σύνολο της κοινωνίας. Είναι εκείνη η επιστημονική μέθοδος που αποτυπώνει τις ιδιαίτερες σχέσεις που υπάρχουν σε κάθε τοπικό επίπεδο, τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά τους και τις νόρμες τους. Με κύριες τεχνικές τη βιωματική μάθηση και την ενεργητική συμμετοχική εκπαίδευση, τα μέλη της κοινότητας αντιλαμβάνονται τη θέση τους, συνειδητοποιούν όλα εκείνα που μπορεί να τους δυσκολεύουν και επαναπροσδιορίζουν τους ρόλους τους, πάντα ως μέλη μιας μεγαλύτερης κοινότητας. Η πρόληψη των εξαρτήσεων συνεπώς είναι η ανθρώπινη επαφή, η επικοινωνία, τα συναισθήματα.

Κατά τη διάρκεια όμως της πανδημίας οι ανθρώπινες επαφές περιορίστηκαν στην εξ αποστάσεως διαμεσολαβημένη επικοινωνία, η οποία είναι ημιτελής και δεν μπορεί να αποτυπώσει σε καμία περίπτωση το εύρος των συναισθημάτων των ανθρώπων. Για τον λόγο αυτό, οι επιστημονικοί φορείς και οι κυβερνήσεις γνώριζαν ότι οι ψυχικές επιπτώσεις από τον εγκλεισμό θα είναι σημαντικές και για τον λόγο αυτό από την πρώτη κιόλας στιγμή πρόβαλαν τρόπους αντιμετώπισης. Οι περισσότεροι όμως από αυτούς τους τρόπους αφορούσαν είτε την εξατομικευμένη αντιμετώπιση, είτε την εξ αποστάσεως επικοινωνία, και ουσιαστικά δεν λάμβαναν υπόψη τους ότι μία από τις αιτίες των ψυχικών διαταραχών είναι η απουσία ανθρώπινης επαφής.

Ιδιαίτερα στην Ελλάδα όπου η πανδημία τη βρίσκει ήδη ευάλωτη ύστερα από μία μεγάλη κοινωνική και οικονομική κρίση, όπου από την έναρξή της το 2009 τα ψυχικά νοσήματα και οι αντίστοιχες αιτήσεις νοσηλείας κατέγραψαν αυξήσεις, οι απόπειρες αυτοκτονίας και η χρήση φθηνών ναρκωτικών αυξήθηκαν. Ταυτόχρονα, έρευνα κατά τη διάρκεια της πανδημίας έδειξε κατακόρυφη αύξηση της χρήσης μιας σειράς ψυχοτρόπων φαρμάκων, όπως η κοκαΐνη και οι αμφεταμίνες, αλλά και αύξηση των αντιβιοτικών, αντιικών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων.

Πώς λοιπόν μπορεί να διατηρηθεί η ανθρώπινη επαφή με όρους συναισθηματικής εμπλοκής ως μέτρο για την αντιμετώπιση χρήσης ουσιών όταν η εννοιολόγηση της πρόληψης έχει μετατοπιστεί από τη διά ζώσης συλλογική επαφή στην εξατομικευμένη απομόνωση; Πώς μπορούν να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν με επιστημονικό τρόπο «εργαλεία» για την ενεργοποίηση της κοινότητας ώστε να αποτελέσει φορέα πρόληψης από ναρκωτικά;

Πολλοί φορείς αντιμετώπισης των εξαρτήσεων ενεργοποιήθηκαν άμεσα για την αντιμετώπιση των έκτακτων συνθηκών και προτάθηκαν διάφοροι τρόποι, όπως τα προγράμματα πρόληψης εξ αποστάσεως, πολλά από τα οποία είναι εμπνευσμένα, με φαντασία, από επιστήμονες που δουλεύουν πολλά χρόνια στο πεδίο της πρόληψης των εξαρτήσεων. Υπάρχει όμως διάχυτος προβληματισμός σχετικά με το κατά πόσο τα προγράμματα πρόληψης από εξαρτήσεις αλλά και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας είναι έτοιμα για να αντιμετωπίσουν τέτοιες συνθήκες.

Οι φορείς που έχουν κληθεί από την Πολιτεία για την πρόληψη των εξαρτήσεων, όπως τα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας, έχουν κύριο μέλημα να ενεργοποιήσουν συλλογικά ένα μέρος της κοινωνίας. Οι δράσεις τους υλοποιούνται με βιωματική μέθοδο, ως την πλέον κατάλληλη, όμως σε συνθήκες εγκλεισμού, απομόνωσης και καραντίνας είναι αρκετά δύσκολο να εφαρμοστεί. Μήπως η εύκολη λύση θα είναι η εξατομικευμένη, η επικεντρωμένη και ενδεδειγμένη εφαρμογή προγραμμάτων για όσους ανήκουν στις λεγόμενες «ευάλωτες ομάδες πληθυσμού»; Ενδεχομένως να είναι ακόμη ένας τρόπος ώστε να αιτιολογηθεί η χρήση ναρκωτικών ουσιών ως μία ατομική επιλογή και όχι ως ένα κοινωνικό πολυπαραγοντικό φαινόμενο και έτσι να αποσυρθεί η Πολιτεία από τον ρόλο της και τις ευθύνες της. Κάπως έτσι θα δικαιωθούν όλοι όσοι θεωρούν ότι οι εξαρτήσεις και τα ναρκωτικά είναι μία «χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος του εγκεφάλου» και θα μπορέσουν να ψάξουν να βρουν το «φάρμακο» κάποιες εταιρείες.

Η ίδια η κοινωνία και ο τρόπος που αυτή είναι οργανωμένη θα εξαγνιστεί ως «ανεύθυνη» απέναντι στα ναρκωτικά και θα είναι ατομική ευθύνη του καθενός η χρήση, η θεραπεία και η επανένταξη. Αυτός θα μπορούσε να είναι ένας από τους τρόπους ώστε να εφαρμοστούν από ιδιώτες προγράμματα σχεδιασμένα για μεμονωμένα άτομα ή μικρές ομάδες πληθυσμού με σκοπό το κέρδος για όσους θα χαρακτηριστούν «ευάλωτοι». Η πρόληψη που στηρίζεται στην ενεργοποίηση όλης της κοινότητας χωρίς ιδιοτέλειες και αποκλεισμούς θα μείνει ένα ιδεολόγημα. Ο ρόλος της καθολικής πρόληψης και η σημασία της για ολόκληρη την κοινωνία θα εκπέσει και θα απομείνει μόνο ως φαντασιακό. Οι χρήστες θα είναι «ασθενείς» σύμφωνα με το ιατρικό μοντέλο και θα αναζητούν το «φάρμακό» τους και όχι έκφραση της κρίσης του πολιτισμού μιας κοινωνίας.

Χρειάζονται λοιπόν ενεργοποίηση της επιστημονικής κοινότητας, άμεσα ερευνητική δραστηριότητα πάνω στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται, ενίσχυση σε πόρους, θεσμική κατοχύρωση και δημόσιο χαρακτήρα, ώστε να μπορούν να είναι οι φορείς αντιμετώπισης των εξαρτήσεων και όχι εξάρτηση από φορείς αντιμετώπισης με σκοπό το κέρδος.

*Κοινωνιολόγος, Msc, Med Κέντρο Πρόληψης ΦΑΕΘΩΝ, Δήμων Ιλίου, Πετρούπολης, Αγίων Αναργύρων - Καματερού

 


 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
Η έντονα αυξητική τάση των κρουσμάτων Covid-19 τις τελευταίες μέρες και μάλιστα με οριζόντια κατανομή σχεδόν σε όλη τη χώρα, δεν αφήνει κανένα περιθώριο υποτίμησης του κινδύνου ανεξέλεγκτης διασποράς.
Η νέα φάση της πανδημίας και οι προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Είναι η οικονομία της αγοράς «ηλίθιε»
Τις τελευταίες μέρες η κυβέρνηση δείχνει να αλλάζει στρατόπεδο. Μετατοπίζεται στη λογική της «αγέλης», βάζοντας την οικονομία πάνω από τις ζωές.
Είναι η οικονομία της αγοράς «ηλίθιε»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα γίνουμε καλύτεροι: Το μέλλον που θέλουμε, ο ΟΗΕ που χρειαζόμαστε
Τα Ηνωμένα Εθνη γίνονται φέτος 75 χρόνων σε μια περίοδο τεράστιων προκλήσεων. Ο COVID-19 απειλεί τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων, προκαλώντας ανείπωτο ανθρώπινο πόνο και αποσταθεροποιώντας τις κοινωνίες και τις...
Θα γίνουμε καλύτεροι: Το μέλλον που θέλουμε, ο ΟΗΕ που χρειαζόμαστε
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θρησκεία, πανδημία, αξίες
H θρησκευτικότητα εξηγείται τριπλά: α) τι κάνουν οι άνθρωποι, β) σε τι και πόσο πιστεύουν, γ) πώς βιώνουν το ιερό. Αρα, αναφερόμαστε σε λατρευτικές πρακτικές, στον βαθμό προσχώρησης σε μια θρησκευτική ομολογία...
Θρησκεία, πανδημία, αξίες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανδημία και πολιτική
Αυτά τα γενικά και κεντρικά προβλήματα, η επανάκτηση των κοινών αγαθών που αφορούν όλη την κοινωνία, κυρίως το επίκαιρο πρόβλημα της ταλαιπωρημένης και απαξιωμένης Δημόσιας Υγείας, είναι αδύνατον να λυθούν με...
Πανδημία και πολιτική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δικηγορία στον… Λήγοντα
Δυόμιση μήνες με κλειστά τα δικαστήρια, ήτοι πλήρους απραξίας, το σταδιακό άνοιγμα αυτών μόνο άνοιγμα δε θυμίζει
Δικηγορία στον… Λήγοντα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας