Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Για την τηλεκπαίδευση ξανά...
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για την τηλεκπαίδευση ξανά...

  • A-
  • A+

Η τηλεκπαίδευση, όταν δεν αποτελεί την αγοραία διείσδυση στον υπό διάθεση χρόνο του σημερινού ανθρώπου, θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια νέα δυνατότητα της «κοινωνίας των πολιτών» που διεκδικεί διαρκή επιμόρφωση και ανανέωση του πνευματικού της ορίζοντα. Αν ο διατιθέμενος χρόνος της ηλεκτρονικής οικοδιδασκαλίας μεταφράζεται απλώς σε έξοδα παραστάσεως στη διαδικασία αναπαραγωγής της εργασιακής δύναμης του ανθρώπου, η προτεραιότητα δίδεται στον εργάσιμο χρόνο. Αν, αντίθετα, αυτός αντιμετωπίζεται ως ριζικά διαφορετικός από τον υπό διάθεση χρόνο της τηλεμάθησης, τότε προτάσσεται ο τελευταίος.

Επιβάλλεται, ωστόσο, να διευκρινίζονται εντελώς συγκεκριμένα οι όροι συνέχειας και ασυνέχειας ανάμεσα στις δύο πλευρές του χρόνου, την πραγματική και την «εικονική», στον οποίο αναλίσκεται ο σημερινός άνθρωπος ως αντικείμενο της αγοραφοβικής πολιτικής των θεσμών που συγκρατούν το κράτος και συνάμα ως φορέας δικαιωμάτων τόσο εργάσιμου όσο και του υπό διάθεση χρόνου. Σε αυτή την περίπτωση, η «αναψυχή» δεν θα εξαντλείται στην αναπαραγωγή της εργασιακής δύναμης του ανθρώπου και, πολύ περισσότερο, δεν θα υποτάσσεται στην αναγκαιότητα του εργάσιμου χρόνου που προφανώς τη χρηματοδοτεί και την ενθαρρύνει.

Είναι επίσης αντιληπτή η πολυσχιδής σήμερα εκμετάλλευση του «ελεύθερου χρόνου» στους κόλπους μιας «μαζικής κουλτούρας» που εμπορευματοποιεί ό,τι θα μπορούσε να αποτελεί αξία χρήσης και επομένως το μετατρέπει σε ανταλλακτική αξία. Η απάντηση στη γενικευόμενη τάση υπαγωγής του υπό διάθεση στον εργάσιμο χρόνο, μολονότι συχνά ελλιπής και αποσπασματική, θα μπορούσε να συνδέεται με τα στοιχεία μιας νέας ευαισθησίας που συνάγονται από νέες μορφές συλλογικότητας μέσα σε «στέκια» ή «περιβόλια» αναψυχής και θα τείνουν να καταστούν εστίες πολιτικής παιδείας και κοινωνικών αντισωμάτων. Μάλλον οι επισημάνσεις αυτές μας φέρνουν πολύ κοντά στην πρόβλεψη των Grundrisse ότι ο «ελεύθερος χρόνος και όχι ο χρόνος εργασίας συνιστά το μέτρο του πλούτου». Συχνά μια τέτοια ανάπαυλα, με την προσδοκία διαρκώς να διευρύνεται, ωθεί στην κριτική της «ανάπτυξης», στην απόρριψη των καταναλωτικών προτύπων, στην απομύθευση του πλέγματος των αναγκών και της θεσμικής τους ιεράρχησης και στην αντικατάσταση του μέλλοντος από το παρόν.

Η τυχόν χειραφετική διάσταση της ηλεκτρονικής οικοδιδασκαλίας έχει μπροστά της, με μεγαλύτερη ένταση, την «τηλεξουσία» που αποτελεί τον κυριότερο μηχανισμό διάχυσης της αγοραφοβικής πολιτικής του σημερινού κράτους. Με την περιένδυση της τηβέννου, που προσπορίζει η ιδιοτυπία του «μέσου», υποβάλλει την εικόνα του μονοπωλίου των κριτηρίων αρμοδιότητας για το σύνολο των ζητημάτων της κοινωνικής και πολιτικής ζωής. Από αυτήν την πρακτική προκύπτει η αντίληψη της αυθυπαρξίας του «μέσου» που φαίνεται να διαθέτει την ικανότητα μετατροπής του «φαινομένου» σε «ουσία» και το αντίστροφο.

Η κατ’ οίκον πακεταρισμένη διδασκαλία ενισχύει την αγοραστική της εμβέλεια με την αξιοποίηση της «οπίσθιας» όψης της αναγκαίας, πράγματι, ενημέρωσης για την ανοσολογική ανεπάρκεια αφορά στην πρόσκληση μιας φοβίας ότι η ικανοποίηση των σεξουαλικών αναγκών επιβάλλεται να διενεργείται με μόνιμο ερωτικό σύντροφο και διαρκώς «επιτηρούμενο», εφόσον εκτίθεται στους κινδύνους της «αγοράς».

Οποιος επιχειρεί να ξεπορτίσει από τη θαλπωρή του σπιτιού του, ενδέχεται να απολέσει την αμυντική ικανότητα του οργανισμού του και, τελικά, την ίδια του τη ζωή από ιό που για την ώρα είναι ακαταμάχητος (βλ. άρθρο μου στην Αυγή: «Η πολιτική της αγοραφοβίας», 3.8.1987). Η λανθάνουσα πολιτική της αγοραφοβίας συνεπάγεται εδώ τον αυτοπεριορισμό στα «οικεία»: για τις γυναίκες σημαίνει την επιστροφή στο «βασίλειο» του σπιτιού, δηλαδή στο νοικοκυριό και τη μητρότητα, και για τους άντρες την επανένωση της ερωτικής με την αναπαραγωγική λειτουργία σ’ ένα ήσυχο ενδιαίτημα που με τον «λόγο» τους κυβερνούν…

Μπορεί η ηλεκτρονική οικοδιδασκαλία, με πακέτα τυλιγμένα σύμφωνα με τις προδιαγραφές των «cultural studies», να υποστείλει την εκδίπλωση της θεωρητικής σκέψης; Δηλαδή, να αποφύγει την τεκμηρίωση της συνοχής της και τη διαδοχή επιχειρημάτων ως τρόπων διανοητικής οικείωσης της ιστορικής πραγματικότητας; Επιπλέον, ώς ποιο βαθμό συνιστά «τεχνική» εκδοχή της «acculturation» ή της «πολιτισμικής σύμμιξης»; Θα μπορούσε να συγκριθεί, ιδίως σε ό,τι έχει σχέση με την εναλλαγή «συμβατικής» και «εικονικής» μαθητείας, με την ονομαζόμενη «διαπολιτισμική εκπαίδευση»;

Ανάλογα με τον/τη «συμβατικό»/ή διδάσκοντα/ουσα θα γεμίσουν και τα «πακέτα»; Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση και ιδίως η μερική δεν αντικαθιστά τη διδασκαλία. Απλώς συνιστά συμπληρωματική της δυνατότητα και λύση ανάγκης που προσπαθεί να υπερβεί ό,τι συνεπάγεται μια part-time συμμετοχή στα εκπαιδευτικά και ερευνητικά δρώμενα. Επομένως και η λύση αυτή επιχειρείται να κινηθεί, ελαχιστοποιώντας τις αρνητικές προϋποθέσεις της «φυσικής» παρουσίας των δασκάλων, στο πλαίσιο επίτευξης της αυτοδυναμίας όσων μετέχουν στο (εκ)παιδευτικό γίγνεσθαι ως «διδασκόμενοι» που θα μπορούσε κι αυτή τη φορά να εκληφθεί ως εκδοχή χειραφέτησης. Βλ. την επιστημονική ημερίδα του Τομέα Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων: «Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση» (2003).

*ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Τι απαντούν ο ΕΟΔΥ και τα αρμόδια υπουργεία;
Κι εμείς οι ευπαθείς ομάδες έχουμε το δικαίωμα της ζωής! Εχουμε το δικαίωμα να προσπαθήσουμε να μειώσουμε τις πιθανότητες να νοσήσουμε από τον φονικό ιό!
Τι απαντούν ο ΕΟΔΥ και τα αρμόδια υπουργεία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Όλα κανονικά... Τα σχολεία ανοίγουν με πάνω από 25.000 κενά!
Το πρώτο κουδούνι σήμερα βρίσκει σχολεία, εκπαιδευτικούς και μαθητές στην πιο κρίσιμη συνθήκη στη ζώσα μνήμη και πιο ανέτοιμους από ποτέ, αν εξαιρέσει κάποιος την τραγική περίοδο Διαμαντοπούλου, όταν αντί για...
Όλα κανονικά... Τα σχολεία ανοίγουν με πάνω από 25.000 κενά!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η παιδαγωγική της πανδημίας
Η επαναλειτουργία των σχολείων με ασφάλεια, με υψηλά επίπεδα υγιεινής, είναι αυτονόητη και αδιαπραγμάτευτη. Οι υιοθετούμενες παιδαγωγικές πρακτικές όμως είναι διακύβευμα.
Η παιδαγωγική της πανδημίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ζωτική ανάγκη πρωτίστως για τα παιδιά
Αν δεν ανοίξουν τώρα τα σχολεία και δεν εξοικειωθούν με τους νέους κανόνες οι μαθητές, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς, τότε το άνοιγμά τους τον Σεπτέμβριο θα γίνει μια ακόμη δυσκολότερη άσκηση για όλους.
Ζωτική ανάγκη πρωτίστως για τα παιδιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Σχολική αποτυχία και… Διαγωγή «Κοσμία»
Η μετατροπή του φαινομένου της σχολικής αποτυχίας σε μονοδιάστατο φαινόμενο μαθησιακής διαταραχής πετυχαίνει μόνο να δυσχεραίνει τον εντοπισμό των πραγματικών αιτιών της.
Σχολική αποτυχία και… Διαγωγή «Κοσμία»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας