Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στο πνεύμα της αναζήτησης

Μιχαήλ Μαρμαρινός

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στο πνεύμα της αναζήτησης

  • A-
  • A+

Το ελληνικό θέατρο στον 21ο αιώνα - Γ΄ μέρος

Η προσφορά του «Αμόρε» στη διαμόρφωση του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου –που περιγράψαμε την προηγούμενη εβδομάδα– δεν θα έπρεπε να επικαλύψει την παράλληλη, ταυτόχρονη κι εξίσου αξιόλογη δράση στο ίδιο διάστημα και άλλων ερευνητικών θιάσων, ανάμεσα στους οποίους κεντρική θέση διεκδίκησε ασφαλώς ο θίασος «Διπλούς Ερως» με τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Μιχαήλ Μαρμαρινό στη διεύθυνσή του. Η εταιρεία θεάτρου «Διπλούς Ερως» συστήθηκε το 1983 ως ένα σχήμα με καθαρά ερευνητικό χαρακτήρα. Το 2003 το «Διπλούς Ερως» μετονομάστηκε σε «THESEUM com ENSEMBLE» και διαθέτει από το 1997 ως μόνιμο χώρο παραστάσεων το θέατρο «Θησείον (ένα θέατρο για τις τέχνες)», που λειτουργεί σε διατηρητέο χώρο στο κέντρο της πόλης.

Από την αρχή κιόλας ο Μαρμαρινός προκάλεσε αίσθηση κυρίως με τις εκρηκτικής πρωτοτυπίας προτάσεις του. Οι παραγωγές του στη δεκαετία του ‘90 κινήθηκαν στον χώρο του μεταμοντέρνου, της συνειρμικής σύνδεσης φόρμας και περιεχομένου, στη διάχυση του ερμηνευτικού κώδικα σε συλλογικές συμπεριφορές και στερεότυπα («Αλτουσέρ Ροκ» 1996, «Ρομαντισμός» 1997, «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» 2004 κ.ά.). Οι παραστάσεις του συγκέντρωσαν γρήγορα ένα αρχικά αμφίθυμο και πολύ σύντομα αφοσιωμένο νεανικό κοινό, ενώ δεν έλειψαν και οι αντιδράσεις, κυρίως στα σημεία όπου οι παρεμβάσεις του έμοιαζαν να θίγουν θέσφατα του αρχαίου ελληνικού δράματος και της αναβίωσής του (όπως στην παράσταση της «Ηλέκτρας» στην Επίδαυρο το 1998). Κομβικό ίσως σημείο στην παρουσία και την απήχηση του θιάσου υπήρξε η παράσταση με τίτλο «Εθνικός ύμνος» (2002), όπου το κοινό αποδέχτηκε μια ριζική προσέγγιση της νεότερης ταυτότητας του ελληνικού κράτους (κυρίως μετά την κατάρρευση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης και τη μαζική είσοδο προσφύγων στη μέχρι τότε μάλλον στεγανή ελληνική κοινωνική πραγματικότητα).

Αυτό που φάνηκε σταδιακά ήταν ότι ο Μαρμαρινός ανέπτυξε μια δική του σκηνική γλώσσα, η οποία βασίζεται στην προσέγγιση της σκηνοθεσίας με τους όρους και τις τεχνικές της δραματουργίας. Με αυτόν τον τρόπο η σκηνική δράση αναπτύσσεται στο πνεύμα δημιουργίας ενός γενικότερου περιβάλλοντος που γεννά αυτόνομα δράση και νόημα. Σε αυτόν τον επί σκηνής κόσμο δεν είναι πλέον αναγκαία η συνδρομή μιας ενδιάμεσης φάσης ερμηνείας ή κριτικής, η οποία θα έπαιζε κανονικά στο συμβατικό θέατρο τον ρόλο του μεσάζοντα. Με τον ίδιο τρόπο που ο αναγνώστης διαβάζει το θεατρικό έργο και οραματίζεται το ανέβασμά του, αντίστροφα, ο θεατής μπορεί να παρακολουθεί την παράσταση και να προβαίνει στη «συγγραφή» του.

Θόδωρος Τερζόπουλος

Από την ομάδα αυτών των σκηνοθετών που διατήρησαν το πνεύμα της αναζήτησης στο ελληνικό θέατρο στα χρόνια της Μεταπολίτευσης, δεν μπορούσε βέβαια να απουσιάζει το όνομα του Θόδωρου Τερζόπουλου, ίσως σήμερα του πλέον αναγνωρισμένου στο διεθνές θέατρο. Ακολουθώντας τα διδάγματα των Πολωνών σκηνοθετών για ένα φτωχό θέατρο, επεκτείνοντάς τα με τις αρχές του ανατολικού ερμηνευτικού κώδικα, διερευνώντας τα όρια του ηθοποιού και του σωματικού θεάτρου με τεχνικές που απλώνονται από τις σπουδές του στο μπρεχτικό θέατρο μέχρι τις αφρικανικές τελετές των Σαμάνων, ο Τερζόπουλος κατέληξε τελικά σε μια δική του, ιδιαίτερη μέθοδο, που καλλιεργεί τη φωνή και τη σωματική τέλεση του ηθοποιού, αφήνει να γίνει ορατή η σιωπή και στρέφει τον λόγο στον χώρο του αόρατου, του μαγικού και του ανέκφραστου. Αφετηρία ίσως του ενδιαφέροντος για αυτή τη μέθοδο –που σήμερα διδάσκεται διεθνώς και διερευνάται από τις κεντρικές σχολές υποκριτικής παγκοσμίως– στάθηκε η παράσταση των «Βακχών» (1986). Στην παράσταση έγινε αντιληπτή όχι μόνο η μεθοδική προσέγγιση της εκφραστικής απελευθέρωσης από τον Τερζόπουλο, αλλά και η ιδιαίτερα δυναμική απόδοση εκ μέρους του του υπόβαθρου που στηρίζει την εν λόγω τραγωδία του Ευριπίδη αλλά και το αρχαίο δράμα εν γένει. Στα επόμενα χρόνια ο Τερζόπουλος διεύρυνε τη ίδια προσέγγιση και την εμπλούτισε με νέα έργα, στα οποία κάποιες φορές πέρα από το ίδιο το φορμαλιστικό ενδιαφέρον δεν λείπουν και οι πολιτικές και κοινωνιολογικές αναφορές.

Οι παραπάνω περιπτώσεις λειτουργούσαν, όπως είναι προφανές, ως φωτεινή εξαίρεση μέσα στο μάλλον μονότονο τοπίο της ελληνικής σκηνής στα τέλη του αιώνα. Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει ραγδαία με την είσοδο του νέου αιώνα και κυρίως, όπως είπαμε, με αφετηρία το 2004. Οι λόγοι για την αλλαγή θα αποτελέσουν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα μιας μελλοντικής συζήτησης. Ωστόσο μπορούμε να διακρίνουμε ήδη ορισμένους: είχε διαμορφωθεί μια σταθερή επικοινωνία με την Ευρώπη και ο αριθμός των καλλιτεχνών που σπούδαζε, ταξίδευε και επισκεπτόταν τα διεθνή φεστιβάλ ήταν ήδη τέτοιος ώστε να δημιουργηθεί η κρίσιμη μάζα εκείνων που ζητούσαν την ανανέωση. Από τη μεριά της ελληνικής σκηνής, έπειτα, ήταν ολοένα και πιο φανερό πως παλιότερες θεματικές και αισθητικές είχαν πλέον κουράσει και ανακυκλώνονταν στο Ελληνικό Φεστιβάλ ή σε κατά τόπους θεατρικές εκδηλώσεις της περιφέρειας. Οι κεντρικοί συντελεστές είχαν δημιουργήσει την εντύπωση ενός «κατεστημένου» που τρεφόταν από την κρατική πολιτιστική πολιτική. Και από την άλλη, όπως προαναφέραμε, σκηνές όπως το θέατρο «Αμόρε», που διηύθυναν ο Γιάννης Χουβαρδάς και ο Θωμάς Μοσχόπουλος, προέτασσαν το αίτημα της ανανέωσης με μεγάλη επιτυχία, γεγονός που δημιούργησε μια σχετικά μικρή αλλά δραστήρια κοινότητα εναλλακτικού θεάτρου στον ελληνικό χώρο.

Από κοινού οι παραπάνω εστίες θα λειτουργήσουν καθοριστικά για τη μετατροπή τάσεων, που μέχρι τότε εμφανίζονταν διάσπαρτα στη νεανική ελληνική σκηνή, σε συντονισμένους άξονες αμφισβήτησης και ανανέωσης. Η αλλαγή ωστόσο που θα συντελεστεί θα εδράζεται τελικά σε μερικούς παράγοντες και φορείς οι οποίοι θα εμφανιστούν στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του νέου αιώνα. Και σε αυτούς ακριβώς θα επικεντρωθούμε στο επόμενο άρθρο μας.

 

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ερευνα και παρεμβάσεις από κολεκτίβες και ομάδες
Οι Vasistas αποτελούν μια θεατρική ομάδα που προέκυψε από το περιβάλλον της σύγχρονης πολυφωνικής ελληνικής σκηνής. Πρόκειται για μια ομάδα με πολυεθνικό χαρακτήρα, αυτοχαρακτηρίζεται «κολεκτίβα», η οποία...
Ερευνα και παρεμβάσεις από κολεκτίβες και ομάδες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ομαδικές φωνές πρωτοπορίας
Παράλληλα με τα ζητήματα ταυτότητας που εξετάσαμε μέχρι τώρα, ένα άλλο σημαντικό μέρος του ενδιαφέροντος του θεάτρου των τελευταίων χρόνων στράφηκε προς την παραγωγή ενός σκηνικού λόγου, ο οποίος διαμορφώνεται...
Ομαδικές φωνές πρωτοπορίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η Επίδαυρος ανοίγεται σε νεότερους καλλιτέχνες και σκηνικά ρεύματα
Το ελληνικό θέατρο στον 21ο αιώνα - Ε΄ ΜΕΡΟΣ Το ζήτημα της ταυτότητας απασχόλησε το ελληνικό θέατρο ως μέρος της γενικότερης διαδικασίας...
Η Επίδαυρος ανοίγεται σε νεότερους καλλιτέχνες και σκηνικά ρεύματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το στίγμα
Γράφω, γιατί είναι ο μόνος τρόπος να αφανίσω την επιθυμία μου για γραφή και δεν τα καταφέρνω. Οπως δεν έχω καταφέρει να γράφω άφοβα, επειδή «γράφω» σημαίνει «φοβάμαι». Αναγκάζομαι, λοιπόν, να εμπαίζω τον εαυτό...
Το στίγμα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ετσι είναι οι καλλιτέχνες το 2020 στην Ελλάδα
Είμαι καλλιτέχνης στην Ελλάδα το 2020 με πρωθυπουργό τον Μητσοτάκη και υπ. Πολιτισμού τη Μενδώνη. Ας μην κρύβομαι άλλο. Ναι! Εχω μαύρο χρήμα! Και προφανώς έχω βρει τον τρόπο να το ξεπλένω.
Ετσι είναι οι καλλιτέχνες το 2020 στην Ελλάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο μαύρος πολιτισμός, μαύρες μέρες
Η συζήτηση στα προηγούμενα χρόνια γινόταν πάνω σε ένα έμμονο δίλημμα γύρω από τον πολιτισμό: κρατικοδίαιτος ή με τους κανόνες της αγοράς; Και με τα δύο στρατόπεδα έχανε ο πολιτισμός.
Ο μαύρος πολιτισμός, μαύρες μέρες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας