Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανατροπή των συμβολισμών
EUROKINISSI/ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανατροπή των συμβολισμών

  • A-
  • A+

Ως κυρίαρχο θεσμικό στοιχείο του εποικοδομήματος, κάθε Σύνταγμα συμπυκνώνει όχι μόνο τις θεμελιώδεις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και τις πολιτικές ζυμώσεις, οι οποίες εκφράζουν έναν πολιτικό βολονταρισμό και ενίοτε ένα πνεύμα πολιτικών αλλαγών. Το Σύνταγμα είναι πάντοτε ένα δυναμικό σύμβολο πολιτικής, το οποίο προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό και το περιεχόμενο του πολιτικού βίου.

Το Σύνταγμα του 1910, για παράδειγμα, είναι μια ενδεικτική περίπτωση συμβολισμού, ο οποίος εκπέμπεται από ένα νομικό κείμενο. Πίσω από το κατεπείγον θεσμικό αίτημα περί περιορισμού της μοναρχίας, αποτύπωνε και το διττό αίτημα της «εθνικής ολοκλήρωσης» και του αστικού εκσυγχρονισμού.

Το Σύνταγμα του 1843 συμβόλιζε τη μετάβαση από την απόλυτη μοναρχία στη συνταγματική. Ο σταδιακός περιορισμός του μονάρχη ως προς τον έλεγχο της κυβέρνησης και η προοδευτική εξάρτηση της τελευταίας από το Κοινοβούλιο συμβόλιζαν πάντοτε τη μετάβαση από τη φεουδαρχία στην κυριαρχία της αστικής τάξης.

Το μεταπολεμικό Σύνταγμα του 1952 συμβόλιζε τόσο το βεβαρημένο μετεμφυλιακό πολιτικό σκηνικό όσο και το διεθνές διχαστικό περιβάλλον του ψυχρού πολέμου.

Ως ιστορικό ήδη και πολιτικό κεκτημένο, ο συμβολισμός του ισχύοντος Συντάγματος του 1975 και των μετέπειτα ουσιαστικών και «τυπικών» αναθεωρήσεών του είναι συμβολισμός δημοκρατικών εγγυήσεων. Είναι συμβολισμός που εγγυάται την τεχνική της πολιτικής ελευθερίας.

Ο δημοκρατικός αυτός και ελευθεριακός συνταγματικοπολιτικός συμβολισμός έχει τριπλό περιεχόμενο.

Πρώτον, εγγυάται ένα ελάχιστο διαδικασίας, διά της οποίας ο πολίτης συμμετέχει καθοριστικά στην πολιτική πράξη. Ως θεσμικό απότοκο προκύπτει η δημοκρατική «νομιμοποίηση» της εξουσίας και η αναγωγή της στην πρωτογενή βάση της «λαϊκής κυριαρχίας».

Δεύτερον, εγγυάται ένα ελάχιστο προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων ως συστατικών στοιχείων κάθε δημοκρατικού πλαισίου. Πρόκειται για θεμελιώδη διαδικασία, η οποία συναιρεί σε θεσμικό δίπολο την ιδιωτική αυτονομία αυτοκαθορισμού των πολιτών και τον αυτοπεριορισμό της κρατικής εξουσίας, ιδίως όταν αυτή εκδηλώνεται ως έννομη βία ή καταστολή.

Τρίτον, εγγυάται τη σχετική σταθεροποίηση και ουδετεροποίηση των παραγωγικών και κοινωνικών σχέσεων.

Μετά τις εκλογές του Ιουλίου 2019, οπότε και εγκαθιδρύθηκε συγκεκριμένο κυβερνητικό σύστημα, παρατηρούμε τα εξής:

Στον χώρο των ΜΜΕ επιβλήθηκε αυστηρό μονοκομματικό καθεστώς ενημέρωσης και πληροφόρησης. Οι αρμόδιες «ανεξάρτητες» Αρχές αδρανούν, κάτω από αφόρητες πιέσεις.

Η κατάφωρη βία της εξουσιαστικής καταστολής μετατρέπει το κράτος δικαίου σε αστυνομικό κράτος.

Η κρατική συμπεριφορά απέναντι σε πρόσφυγες και μετανάστες (π.χ. επαναπροωθήσεις) παραβιάζει κάθε έννοια διεθνούς, συνταγματικού και ποινικού δικαίου.

Ωμές παρεμβάσεις σε εξελισσόμενες δικαστικές διαδικασίες.

Συνταγματικός και δικονομικός ευτελισμός κοινοβουλευτικών διαδικαστικών κανόνων (βλέπε λειτουργούσα προκαταρκτική).

Αρρηκτες σχέσεις μεταξύ κυβέρνησης και φιλικής επιχειρηματικότητας. Επιχειρηματική διακυβέρνηση.

Διεύρυνση αναδιανομής και ανισοτήτων (πλήγμα στο κοινωνικό κράτος). Οι παραγωγικές και κοινωνικές σχέσεις περιγράφονται ως αταλάντευτα καπιταλιστικές, παρά το άρθρο 106 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο «για την προστασία του γενικού συμφέροντος το κράτος προγραμματίζει και συντονίζει την οικονομική δραστηριότητα στη χώρα» και «ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία δεν επιτρέπεται να αναπτύσσεται σε βάρος της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή προς βλάβη της εθνικής οικονομίας».

Νομοθετήματα καταστροφικά για το περιβάλλον απέναντι στο άρθρο 24 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο «η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του κράτους και δικαίωμα του καθενός».

Οι μειονότητες (φυλετικές, θρησκευτικές, ερωτικές) υπό διωγμό στο περιθώριο.

Η ευρύτερη παιδεία ως εργαλείο του πιο φανατικού σκοταδισμού.

Το σύνολο των δικαιωμάτων εν κινδύνω. Ο πολίτης μέχρι τώρα απόμακρος και αποστασιοποιημένος.

Ως συμπέρασμα. Οι συνταγματικοί συμβολισμοί υπό κατάρρευση. Για πρώτη φορά μετά το 1975, δηλαδή, εξαντλούνται ανατρεπόμενες οι εγγυήσεις τήρησης του Συντάγματος.

Ως πρόταση. «Προφανώς και θα γίνει του πεζοδρομίου με την πολιτική, τα ψέματα, τις απάτες, την πλαστογραφία, τις αρπαχτές, τα μέσα, τη θολούρα και τη μαγκούρα τους. Μέσα και έξω από τη Βουλή. Το Σύνταγμα παρέχει όπλα σε όσους επιμένουν ότι ένα και ένα ίσον δύο και όχι είκοσι δύο. Οτι η απεργία, η διαδήλωση, η διαμαρτυρία, η αντίσταση, είναι δικαίωμα και όχι α λα καρτ παροχή. Κι ότι αυτό που σχεδιάζουν είναι κοινωνική μαυρίλα με ή χωρίς Μνημόνιο. Στο πεζοδρόμιο θα κριθούν –πάλι– όλα» (Θανάσης Καρτερός, «Επί του πεζοδρομίου», «Αυγή της Κυριακής», 24/5/2020).

*Ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
Το αμερικανικό Σύνταγμα διατυπώνει και θωρακίζει ένα άκρως επιτυχημένο σύστημα εξισορρόπησης των εξουσιών προκειμένου να προστατεύεται η δημοκρατία.
ΗΠΑ: μια δημοκρατία με πήλινα πόδια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατία, ασπίδα και τρόπος ζωής
Η δημοκρατία είναι σε κάποια πράγματα όπως η Ιστορία. Δεν είναι εξελικτική ή κυκλική. Δεν πάει κατ’ ανάγκην από το καλό στο καλύτερο. Κι αν ακυρωθεί, δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι θα επανέλθει στην πρότερή...
Η δημοκρατία, ασπίδα και τρόπος ζωής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατία δεν θα έρθει…
Στις 15 Σεπτεμβρίου το ημερολόγιο γράφει «διεθνής ημέρα δημοκρατίας», μια από τις «εορτές» και «παγκόσμιες ημέρες» που καθιερώθηκαν για να θυμόμαστε τι δεν πρέπει να ξεχάσουμε, μια «ανάμνηση γλυκιά» ή τους...
Η δημοκρατία δεν θα έρθει…
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η δημοκρατική άσκηση των δικαιωμάτων (Μια δημοκρατική απάντηση)
Μπορεί μία δημοκρατικά διαμορφωμένη πλειοψηφία να λάβει κάθε είδους απόφαση στο δημοκρατικό σύστημα; Μπορεί η πλειοψηφία να αποφασίσει την κατάργηση ή τον περιορισμό συνταγματικά κατοχυρωμένων ατομικών,...
Η δημοκρατική άσκηση των δικαιωμάτων (Μια δημοκρατική απάντηση)
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θεσμική ανατριχίλα
Να τεθεί ενώπιον του λαού το ζήτημα των κινδύνων για τη δημοκρατία και να κληθούν οι πολίτες σε πάνδημη ειρηνική παρουσία και εξέγερση για την προστασία της. Υπέρτατος νόμος η σωτηρία της δημοκρατίας.
Θεσμική ανατριχίλα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναγκαία υπενθύμιση, όταν μιλάμε για ήρωες
Κάποιοι ψελλίζουν εκ νέου σήμερα τα περί ψεύδους για την υποστολή της σβάστικας από την Ακρόπολη. Είναι οι ίδιοι που αμφισβητούν το Ολοκαύτωμα και τα εκατοντάδες μαρτυρικά χωριά και πόλεις στην Ελλάδα. Είναι...
Αναγκαία υπενθύμιση, όταν μιλάμε για ήρωες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας